1. bölüm
Dil Bilgisine Giriş 1.sayfa
Lise • Sınavlara Hazırlık • Dil Bilgisi
Dil Bilgisine Giriş
Ses–biçim–sözdizim basamaklarıyla Türkçeyi sistemli okuma.
Sayfa 1/20
Dil ve Dil Bilgisi Nedir?
Dil, düşüncenin ve iletişimin ortak kodudur. Dil bilgisi ise bu kodun; sesleri, kelime yapısını ve cümle kuruluşunu kurallarla açıklayan alanıdır. Sınavlarda amaç “kural ezberlemek” değil; metin içinde kuralın sonucunu hızlı fark etmektir.
Katmanlar (Basitten Zora)
Ses bilgisiŞekil bilgisi (ekler)Sözcük türleriFiil bilgisiCümle bilgisiAnlatım bozukluğu
Kural sırası çoğu zaman şu zinciri takip eder: Ses → Ek → Tür → Fiil → Cümle.
Genel Sınav’de Dil Bilgisi Nasıl Gelir?
- sınav’de daha çok yazım–noktalama, sözcükte yapı, fiilimsiler, cümle ögeleri.
- sınav’de fiilde çatı, cümle türleri, anlatım bozuklukları ve ayrıntı soruları artar.
Çalışma Mantığı: Kural → Örnek → Uygulama
Her kuralı üç adımda oturt:
- Kural cümlesini 1 satırda özetle.
- Karşı örnek üret: “Neden olmuyor?”
- Metin içinde işaretle: ek, kök, görev, vurgu.
Mini Hedef
Bu ünitede her sayfada 6–10 kritik kavramı örneklerle göreceksin. Son sayfada karma çözüm stratejisi var.
Temel Terimler
- Kök: Anlamı taşıyan en küçük birim.
- Ek: Kelimeye görev/anlam katan biçim birimi (yapım–çekim).
- Görev: Kelimenin cümlede üstlendiği rol (özne, nesne, zarf…)
- Yüklem: Cümlenin yargısını taşıyan unsur.
2. bölüm
Ses Bilgisi Temelleri 2.sayfa
Lise • Sınavlara Hazırlık • Dil Bilgisi
Ses Bilgisi Temelleri
Ünlü–ünsüz yapısı, uyumlar ve ses olayları: yazım ve eklemeyi doğrudan etkiler.
Sayfa 2/20
Ses, Harf, Hece
Ses konuşma birimidir; harf sesin yazıdaki işaretidir. Türkçede hece genelde ünlü içerir.
Ünlüler
a, e, ı, i, o, ö, u, ü
Ünlüler kalın–ince, düz–yuvarlak, geniş–dar diye sınıflanır.
Ünlü Uyumları
- Büyük ünlü uyumu: Kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince gelir. (kapı → kapılar / ev → evler)
- Küçük ünlü uyumu: Düz–yuvarlak uyumu; yuvarlaktan sonra dar–yuvarlak ya da düz–geniş beklenir. (kulüp, çocuk…)
Not
Yabancı kökenli kelimeler uyuma girmeyebilir; ekler Türkçenin uyumuna göre gelir: “telefonu”, “kalemi”.
Ünsüz Olayları (Sık Sorulur)
Ünsüz Yumuşaması (p-ç-t-k → b-c-d-ğ)
Kitap → kitabı, ağaç → ağacı. Tek heceli bazı kelimeler yumuşamaz; soruda verilen örnekleri bağlamla yorumla.
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
fıstıkçı şahap (f,s,t,k,ç,ş,h,p) ile biten kelimeler -d/-c ile başlayan ekleri sertleştirir: “kitapta”, “ağaççı”.
Ünsüz Düşmesi
Burun → burnu, ağız → ağzı; “-cik” ile: küçücük → küçücüğüm (türe göre değişir).
Ünsüz Türemesi
His → hissi, ret → reddetmek gibi bazı birleşmelerde olur.
3. bölüm
Yazım Kuralları 3.sayfa
Lise • Sınavlara Hazırlık • Dil Bilgisi
Yazım Kuralları
sınav’nin en verimli puan alanı: birkaç kural, çok soru.
Sayfa 3/20
Büyük Harf Kullanımı
- Özel adlar büyük harfle başlar: Ankara, Türkçe.
- Kurum–kuruluş adları: Millî Eğitim Bakanlığı.
- Eser adları: Çalıkuşu (yazım sorularında sık).
Sık Tuzak
Özel adlara gelen ekler kesmeyle ayrılır: “Ankara’ya”, “Ahmet’in”. Soruda verilen biçimi dikkatle oku.
-de/-da, -ki, -mi Yazımı
-de/-da (Bağlaç) Ayrı
“Ben de geliyorum.” Yer–yön eki olan -de/-da bitişik: “evde, okulda”. Ayırma testi: “dahi” ile değişebiliyorsa ayrı yazılır.
-ki (Bağlaç) Ayrı
“Biliyorum ki…” Sıfat yapan -ki bitişik: “dünkü, bugünkü”. Zamir olan -ki genelde bitişik: “benimki”.
-mi (Soru edatı) Ayrı
“Geldin mi?” Her zaman ayrı; ek alırsa bitişik eklenir: “miymiş, miydi”.
Birleşik Kelimeler
Birleşikler anlam kaymasına göre bitişik veya ayrı yazılabilir. Sınav mantığı: kalıplaşmışlık ve yeni anlam.
Örnek Kalıplar
- Bitişik: “başkent”, “gözyaşı”, “hanımeli”, “gecekondu”
- Ayrı: “yaş pasta”, “büyük şehir”, “kırmızı biber”
4. bölüm
Noktalama İşaretleri 4.sayfa
Lise • Sınavlara Hazırlık • Dil Bilgisi
Noktalama İşaretleri
İşaret = anlam. Cümleyi doğru yorumlatır.
Sayfa 4/20
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül
Nokta (.)
Biten yargı ve kısaltmalar: “Dr.” “vb.”
Virgül (,)
Eş görevli ögeleri ayırır; ara sözleri belirtir; uzun özneden sonra gelebilir.
Noktalı virgül (;)
Virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırır: “Türkçe, Matematik; Fen, Sosyal”.
İki Nokta, Üç Nokta, Tırnak
- İki nokta: açıklama/örnek: “Şunu unutma: Kural metinde yaşar.”
- Üç nokta: tamamlanmamışlık, alıntı kesme.
- Tırnak: doğrudan alıntı ve bazı özel kullanımlar.
Sık Soru Tipi
Konuşma çizgisi (—) ile tırnak karışabilir. Konuşma çizgisi satır başında diyalog için kullanılır.
Parantez, Kısa Çizgi, Eğik Çizgi
Parantez ( )
Ek bilgi, açıklama: “Dilin kuralları (ses, ek, cümle) birbirini tamamlar.”
Kısa çizgi (-)
Satır sonu hece bölme; aralık: “1914-1918”.
Eğik çizgi (/)
Tarih: “14/02/2026”; seçenek/ayrım bildirme.
5. bölüm
Sözcükte Yapı 5.sayfa
Lise • Sınavlara Hazırlık • Dil Bilgisi
Sözcükte Yapı
Kök–ek analizi: tür ve görev sorularının altyapısı.
Sayfa 5/20
Kök ve Gövde
Kök kelimenin anlam çekirdeğidir. Gövde köke yapım eki gelmiş hâlidir.
Örnek
- yaz- → yazı → yazıcı → yazıcılar
Yapım Eki – Çekim Eki
Yapım eki
Yeni kelime türü/anlam türetir: “göz” → “gözlük”, “bil” → “bilgi”.
Çekim eki
Kelimeyi cümleye bağlar; yeni kelime yapmaz: “ev-ler”, “gel-di”, “güzel-ce”.
Yapılarına Göre Sözcükler
- Basit: yapım eki almamış (ev, gel).
- Türemiş: yapım eki almış (ev-ci, gel-iş).
- Birleşik: iki kelimenin kalıplaşması (başkent, gecekondu).
Sınav Notu
Bir kelime çekim eki almış olsa bile “basit” kalabilir. Ölçüt: yapım eki var mı?
1 / 4 sayfa yüklendi
