8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: A

A seçeneğinde “okuttu” fiili, “okumak” fiiline “-t/-dır” gibi ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu yapı, öznenin (öğretmenin) işi bizzat yapmadığını; başkasına (öğrencilere) yaptırdığını gösterir. Yani cümlede ettirgen çatı vardır. B seçeneğinde “okudu” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; iş doğrudan özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle etken çatı vardır. C seçeneğinde “okundu” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. İşi yapan belli değildir; eylem özne tarafından yapılmaktan çok, öznenin (metnin) eylemden etkilendiği anlatılır. D seçeneğinde “birbirlerine okudular” ifadesi karşılıklılık bildirir; eylem karşılıklı yapılmıştır. Bu nedenle işteş (karşılıklı) çatı vardır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: A seçeneğinde “okuttu” fiili, “okumak” fiiline “-t/-dır” gibi ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu yapı, öznenin (öğretmenin) işi bizzat yapmadığını; başkasına (öğrencilere) yaptırdığını gösterir. Yani cümlede ettirgen çatı vardır. B seçeneğinde “okudu” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; iş doğrudan özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle etken çatı vardır. C seçeneğinde “okundu” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. İşi yapan belli değildir; eylem özne tarafından yapılmaktan çok, öznenin (metnin) eylemden etkilendiği anlatılır. D seçeneğinde “birbirlerine okudular” ifadesi karşılıklılık bildirir; eylem karşılıklı yapılmıştır. Bu nedenle işteş (karşılıklı) çatı vardır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: A

A şıkkındaki “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu tür fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; kapıyı kimin kapattığı söylenmez. Bu nedenle fiil edilgendir. Aynı zamanda “kapandı” fiilinde özne (kapı), eylemin sonucundan doğrudan etkilenir ve eylem öznenin üzerinde gerçekleşmiş görünür. “Kapı kapandı.” ifadesinde kapı, kendi üzerinde gerçekleşen bir değişimi yaşar. Bu da fiile dönüşlü (kendi kendine olma) anlamı kazandırır. Dolayısıyla A şıkkında fiil hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. B şıkkındaki “açıklandı” fiili edilgendir; ancak dönüşlü değildir (sonuçlar kendi kendini açıklamaz). C şıkkındaki “koşturdu” etken fiildir. D şıkkındaki “çıktı” da etken fiildir.

1. Çözüm: A şıkkındaki “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu tür fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; kapıyı kimin kapattığı söylenmez. Bu nedenle fiil edilgendir. Aynı zamanda “kapandı” fiilinde özne (kapı), eylemin sonucundan doğrudan etkilenir ve eylem öznenin üzerinde gerçekleşmiş görünür. “Kapı kapandı.” ifadesinde kapı, kendi üzerinde gerçekleşen bir değişimi yaşar. Bu da fiile dönüşlü (kendi kendine olma) anlamı kazandırır. Dolayısıyla A şıkkında fiil hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. B şıkkındaki “açıklandı” fiili edilgendir; ancak dönüşlü değildir (sonuçlar kendi kendini açıklamaz). C şıkkındaki “koşturdu” etken fiildir. D şıkkındaki “çıktı” da etken fiildir.

Doğru cevap: B

Edilgen çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna net bir cevap verilmez. B seçeneğinde “yerleştirildi” fiili “-il” edilgenlik eki almıştır. Cümlede “Yeni kitaplar” işi yapan değil, yerleştirme işinden etkilenen öznedir. “Kim yerleştirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır: “temizledi, karşıladı, çözdü” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, arkadaşım) açıkça bellidir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna net bir cevap verilmez. B seçeneğinde “yerleştirildi” fiili “-il” edilgenlik eki almıştır. Cümlede “Yeni kitaplar” işi yapan değil, yerleştirme işinden etkilenen öznedir. “Kim yerleştirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır: “temizledi, karşıladı, çözdü” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, arkadaşım) açıkça bellidir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve eylem başkasına değil, öznenin kendisine yönelir. C seçeneğinde “ısındı” fiilinde sporcu, ısınma işini kendi üzerinde gerçekleştirir; yani “sporcu kendini ısıttı” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “uyandırıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, özne (çocuk) eylemi yapan değil eylemden etkilenen durumdadır. B seçeneğinde “boşalttı” fiili etkendir ve nesne alır (sınıfı); işi yapan “herkes”tir, eylem başkasına/nesneye yönelmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “anlattı” fiili etkendir; özne (öğretmen) işi yapar ve eylem başkasına/nesneye yönelir, dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve eylem başkasına değil, öznenin kendisine yönelir. C seçeneğinde “ısındı” fiilinde sporcu, ısınma işini kendi üzerinde gerçekleştirir; yani “sporcu kendini ısıttı” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “uyandırıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, özne (çocuk) eylemi yapan değil eylemden etkilenen durumdadır. B seçeneğinde “boşalttı” fiili etkendir ve nesne alır (sınıfı); işi yapan “herkes”tir, eylem başkasına/nesneye yönelmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “anlattı” fiili etkendir; özne (öğretmen) işi yapar ve eylem başkasına/nesneye yönelir, dönüşlü değildir.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda fiili yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; işten etkilenen öge (nesne) özne konumuna geçer. Edilgenlik çoğunlukla fiile getirilen “-l / -n” ekleriyle sağlanır: “yapıldı, görüldü, silindi” gibi. B seçeneğinde “Rapor, toplantıdan önce dikkatle hazırlandı.” cümlesinde fiil “hazırlandı”dır. Bu fiil “hazırlan-” biçiminde “-n” eki alarak edilgenleşmiştir. Ayrıca işi yapan kişi söylenmemiştir; rapor işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. Bu nedenle cümle edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır çünkü işi yapan özne açıktır: “Öğrenciler anlattı”, “Müdür kutladı”, “Antrenör hazırladı”. Bu cümlelerde özne işi bizzat yapmaktadır. Bu yüzden doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda fiili yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; işten etkilenen öge (nesne) özne konumuna geçer. Edilgenlik çoğunlukla fiile getirilen “-l / -n” ekleriyle sağlanır: “yapıldı, görüldü, silindi” gibi. B seçeneğinde “Rapor, toplantıdan önce dikkatle hazırlandı.” cümlesinde fiil “hazırlandı”dır. Bu fiil “hazırlan-” biçiminde “-n” eki alarak edilgenleşmiştir. Ayrıca işi yapan kişi söylenmemiştir; rapor işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. Bu nedenle cümle edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır çünkü işi yapan özne açıktır: “Öğrenciler anlattı”, “Müdür kutladı”, “Antrenör hazırladı”. Bu cümlelerde özne işi bizzat yapmaktadır. Bu yüzden doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özneye döner. Bu tür fiiller çoğunlukla "-n" ekiyle yapılır: "giyinmek, yıkanmak, taranmak" gibi. B seçeneğinde "giyindi" fiilinde kişi (özne) kendi kendine giyinmektedir. Eylemi yapan da etkilenen de aynıdır; bu nedenle fiil dönüşlüdür. A seçeneğinde "attı" fiili geçişlidir ve eylem "top" üzerinde gerçekleşir; özne yaptığı işten doğrudan etkilenmez. C seçeneğinde "kontrol etti" fiili nesne (ödev) alır, dönüşlü değildir. D seçeneğinde "salladı" fiilinde özne (rüzgâr) işi yapar, etkilenen "pencereler"dir; dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: Dönüşlü fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özneye döner. Bu tür fiiller çoğunlukla "-n" ekiyle yapılır: "giyinmek, yıkanmak, taranmak" gibi. B seçeneğinde "giyindi" fiilinde kişi (özne) kendi kendine giyinmektedir. Eylemi yapan da etkilenen de aynıdır; bu nedenle fiil dönüşlüdür. A seçeneğinde "attı" fiili geçişlidir ve eylem "top" üzerinde gerçekleşir; özne yaptığı işten doğrudan etkilenmez. C seçeneğinde "kontrol etti" fiili nesne (ödev) alır, dönüşlü değildir. D seçeneğinde "salladı" fiilinde özne (rüzgâr) işi yapar, etkilenen "pencereler"dir; dönüşlülük yoktur.

Doğru cevap: C

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle "-n" eki alır ve cümlede işi yapan da, işten etkilenen de aynı kişidir. A) "uyandırıldı" fiili edilgendir. İşi yapan belli değildir; çocuk işi yapmaz, başkası tarafından uyandırılır. B) "açıklandı" fiili edilgendir. Sonuçları açıklayan kişi/kurum belirtilmemiştir; özne (sonuçlar) işi yapmaz. C) "ısındı" fiili dönüşlüdür. Isınma işini yapan da sporcu, ısınmadan etkilenen de yine sporcudur. Bu nedenle dönüşlü çatı vardır. D) "kontrol etti" fiili etkendir. İşi yapan özne (öğretmen) açıkça bellidir ve işi başkasına (ödevlere) yöneltir; dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle "-n" eki alır ve cümlede işi yapan da, işten etkilenen de aynı kişidir. A) "uyandırıldı" fiili edilgendir. İşi yapan belli değildir; çocuk işi yapmaz, başkası tarafından uyandırılır. B) "açıklandı" fiili edilgendir. Sonuçları açıklayan kişi/kurum belirtilmemiştir; özne (sonuçlar) işi yapmaz. C) "ısındı" fiili dönüşlüdür. Isınma işini yapan da sporcu, ısınmadan etkilenen de yine sporcudur. Bu nedenle dönüşlü çatı vardır. D) "kontrol etti" fiili etkendir. İşi yapan özne (öğretmen) açıkça bellidir ve işi başkasına (ödevlere) yöneltir; dönüşlülük yoktur.

Doğru cevap: C

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işten etkilenen öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. A seçeneğinde “anlattı” fiilini yapan özne “öğretmen”dir; fiil etkendir (aktif). B seçeneğinde “topladık” fiilini yapan özne “biz” (sınıfça)dır; fiil etkendir. D seçeneğinde “çözdü” fiilini yapan özne “arkadaşım”dır; fiil yine etkendir. C seçeneğinde “çevrildi” fiili “-l” ekiyle edilgen yapılmıştır. “Bu roman” işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. “Kim çevirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işten etkilenen öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. A seçeneğinde “anlattı” fiilini yapan özne “öğretmen”dir; fiil etkendir (aktif). B seçeneğinde “topladık” fiilini yapan özne “biz” (sınıfça)dır; fiil etkendir. D seçeneğinde “çözdü” fiilini yapan özne “arkadaşım”dır; fiil yine etkendir. C seçeneğinde “çevrildi” fiili “-l” ekiyle edilgen yapılmıştır. “Bu roman” işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. “Kim çevirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında edilgen (pasif) fiillerde işi yapan belli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Edilgenlik genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur: “okun-”, “yazıl-”, “silin-” gibi. A seçeneğinde “okundu” fiili “oku-” köküne “-n” edilgenlik eki getirilerek “okun-” biçimine dönüşmüştür. Cümlede işi yapan açıkça özne olarak verilmemiştir; “öğretmen tarafından” ifadesi yalnızca yapanı belirten bir dolaylı tümleçtir, özne değildir. Bu nedenle fiil edilgendir. B seçeneğinde “okudu” etken fiildir; işi yapan özne “öğretmen”dir. C seçeneğinde “teslim etti” etken çatılıdır; işi yapan “öğrenciler”dir. D seçeneğinde “okutttu” (okuttu) ettirgen çatılıdır; özne başkasına yaptırmaktadır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Fiil çatısında edilgen (pasif) fiillerde işi yapan belli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Edilgenlik genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur: “okun-”, “yazıl-”, “silin-” gibi. A seçeneğinde “okundu” fiili “oku-” köküne “-n” edilgenlik eki getirilerek “okun-” biçimine dönüşmüştür. Cümlede işi yapan açıkça özne olarak verilmemiştir; “öğretmen tarafından” ifadesi yalnızca yapanı belirten bir dolaylı tümleçtir, özne değildir. Bu nedenle fiil edilgendir. B seçeneğinde “okudu” etken fiildir; işi yapan özne “öğretmen”dir. C seçeneğinde “teslim etti” etken çatılıdır; işi yapan “öğrenciler”dir. D seçeneğinde “okutttu” (okuttu) ettirgen çatılıdır; özne başkasına yaptırmaktadır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: B

Fiil çatısında "dönüşlü" çatıda işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır; genellikle fiil köküne gelen -n ekiyle kurulur. "Edilgen" çatıda ise işi yapan belli değildir; fiil yine çoğunlukla -l veya -n eki alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. B seçeneğinde "kapandı" fiili "kapa-" köküne -n eki almıştır. Cümlede kapıyı kapatan açıkça belirtilmemiştir (edilgenlik), ayrıca kapı hem özne konumundadır hem de kapanma eyleminden etkilenen varlıktır; yani eylem kapı üzerinde gerçekleşir (dönüşlülük). Bu nedenle "kapandı" hem dönüşlü hem edilgen özellik gösterir. A seçeneğinde "kayboldu" fiili etken çatılıdır; edilgenlik/dönüşlülük eki yoktur. C seçeneğinde "alındı" edilgendir; ancak dönüşlü değildir çünkü "karar" kendi kendine "alma" eylemini yapamaz, eylemi yapan gizlidir. D seçeneğinde "düzenlendi" edilgendir; dönüşlü değildir çünkü "dosyalar" düzenleme işini yapan değil, düzenlenen varlıktır.

1. Çözüm: Fiil çatısında "dönüşlü" çatıda işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır; genellikle fiil köküne gelen -n ekiyle kurulur. "Edilgen" çatıda ise işi yapan belli değildir; fiil yine çoğunlukla -l veya -n eki alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. B seçeneğinde "kapandı" fiili "kapa-" köküne -n eki almıştır. Cümlede kapıyı kapatan açıkça belirtilmemiştir (edilgenlik), ayrıca kapı hem özne konumundadır hem de kapanma eyleminden etkilenen varlıktır; yani eylem kapı üzerinde gerçekleşir (dönüşlülük). Bu nedenle "kapandı" hem dönüşlü hem edilgen özellik gösterir. A seçeneğinde "kayboldu" fiili etken çatılıdır; edilgenlik/dönüşlülük eki yoktur. C seçeneğinde "alındı" edilgendir; ancak dönüşlü değildir çünkü "karar" kendi kendine "alma" eylemini yapamaz, eylemi yapan gizlidir. D seçeneğinde "düzenlendi" edilgendir; dönüşlü değildir çünkü "dosyalar" düzenleme işini yapan değil, düzenlenen varlıktır.