8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: B

Fiil çatısında “geçişli fiil”, eylemin bir nesneye yönelmesiyle anlaşılır. Yani “neyi, kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A) “koştular” fiili “neyi/kimi koştular?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B) “hazırladı” fiili “neyi hazırladı?” sorusuna cevap verir: “akşam yemeğini”. Bu cümlede nesne bulunduğu için fiil geçişlidir. C) “uyudu” fiili “neyi/kimi uyudu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. D) “yağdı” fiili de “neyi/kimi yağdı?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında “geçişli fiil”, eylemin bir nesneye yönelmesiyle anlaşılır. Yani “neyi, kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A) “koştular” fiili “neyi/kimi koştular?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B) “hazırladı” fiili “neyi hazırladı?” sorusuna cevap verir: “akşam yemeğini”. Bu cümlede nesne bulunduğu için fiil geçişlidir. C) “uyudu” fiili “neyi/kimi uyudu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. D) “yağdı” fiili de “neyi/kimi yağdı?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

Dönüşlü çatıda işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynı öznedir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı hissedilir. A seçeneğinde “topladı” fiilinde işi yapan özne (çocuk) işi bir nesne üzerinde yapar (odasını). Yani cümle etken çatılıdır. B seçeneğinde “toplattı” fiili, öznenin işi başkasına yaptırdığını gösterir. Bu nedenle ettirgen çatılıdır. C seçeneğinde “toplandı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar ve sonuç yine özneyi etkiler; “çocuk kendi kendine toplandı” anlamı vardır. Bu yüzden dönüşlü çatıdır. D seçeneği C ile aynı olduğu için tek doğru cevap kuralını bozar; bu nedenle doğru seçenek C olarak değerlendirilir.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynı öznedir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı hissedilir. A seçeneğinde “topladı” fiilinde işi yapan özne (çocuk) işi bir nesne üzerinde yapar (odasını). Yani cümle etken çatılıdır. B seçeneğinde “toplattı” fiili, öznenin işi başkasına yaptırdığını gösterir. Bu nedenle ettirgen çatılıdır. C seçeneğinde “toplandı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar ve sonuç yine özneyi etkiler; “çocuk kendi kendine toplandı” anlamı vardır. Bu yüzden dönüşlü çatıdır. D seçeneği C ile aynı olduğu için tek doğru cevap kuralını bozar; bu nedenle doğru seçenek C olarak değerlendirilir.

Doğru cevap: A

Dönüşlü (dönüşlülük) çatıda işi yapan özne, yapılan işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı hissedilir. A seçeneğinde “Çocuk, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde “yıkanmak” fiilini yapan da çocuktur, yıkanma işinden etkilenen de yine çocuktur (çocuk kendini yıkar). Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. B’de “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen “ödevler”dir; dönüşlülük yoktur. C’de “kırdı” fiilinde özne “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlü değildir. D’de “çaldı” fiilinde özne “misafirler”dir; fiil nesneye yönelir (“kapıyı”), dönüşlülük anlamı bulunmaz.

1. Çözüm: Dönüşlü (dönüşlülük) çatıda işi yapan özne, yapılan işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı hissedilir. A seçeneğinde “Çocuk, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde “yıkanmak” fiilini yapan da çocuktur, yıkanma işinden etkilenen de yine çocuktur (çocuk kendini yıkar). Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. B’de “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen “ödevler”dir; dönüşlülük yoktur. C’de “kırdı” fiilinde özne “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlü değildir. D’de “çaldı” fiilinde özne “misafirler”dir; fiil nesneye yönelir (“kapıyı”), dönüşlülük anlamı bulunmaz.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eklerini alır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. B seçeneğinde “budandı” fiili “budamak” fiiline “-n” edilgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede budama işini kimin yaptığı belirtilmediği için fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan kişi açıkça bellidir: “öğretmen”, “çocuk”, “annem”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eklerini alır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. B seçeneğinde “budandı” fiili “budamak” fiiline “-n” edilgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede budama işini kimin yaptığı belirtilmediği için fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan kişi açıkça bellidir: “öğretmen”, “çocuk”, “annem”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

Doğru cevap: A

A şıkkındaki “okuttu” fiili “okumak” fiiline “-t” ekinin getirilmesiyle oluşmuştur. Bu ek, işi öznenin bizzat yapmadığını; başkasına yaptırdığını gösterir. Yani öğretmen metni kendisi okumamış, öğrencilerine okutmuştur. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. B şıkkında “okudu” fiilini işi yapan özne “öğrenciler”dir; başkasına yaptırma anlamı yoktur (etken). C şıkkında “okundu” fiilinde işi yapan belli değildir, iş özne üzerinde gerçekleşmiş gibi verilir (edilgen). D şıkkında “not aldı” ve “okurken” ifadelerinde de yaptırma anlamı bulunmaz (etken).

1. Çözüm: A şıkkındaki “okuttu” fiili “okumak” fiiline “-t” ekinin getirilmesiyle oluşmuştur. Bu ek, işi öznenin bizzat yapmadığını; başkasına yaptırdığını gösterir. Yani öğretmen metni kendisi okumamış, öğrencilerine okutmuştur. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. B şıkkında “okudu” fiilini işi yapan özne “öğrenciler”dir; başkasına yaptırma anlamı yoktur (etken). C şıkkında “okundu” fiilinde işi yapan belli değildir, iş özne üzerinde gerçekleşmiş gibi verilir (edilgen). D şıkkında “not aldı” ve “okurken” ifadelerinde de yaptırma anlamı bulunmaz (etken).

Doğru cevap: C

Etken fiilde işi yapan (özne) bellidir ve işi özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde “kim yaptı?” sorusuna açık bir cevap bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “sonuçlar” işi yapan değil, işten etkilenen durumundadır. Bu nedenle edilgendir. B seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin kendi kendine gerçekleştiğini bildirir; “kapı” işi yapan bir özne değildir. Bu nedenle dönüşlü/oluş anlamı taşır, etken değildir. C seçeneğinde “Öğrenciler projeyi zamanında tamamladı.” cümlesinde “kim tamamladı?” sorusunun cevabı “öğrenciler”dir. İşi yapan özne açıkça bellidir, fiil etkendir. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “kim konuştu?” sorusuna cümle içinde cevap yoktur. Bu nedenle edilgendir.

1. Çözüm: Etken fiilde işi yapan (özne) bellidir ve işi özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde “kim yaptı?” sorusuna açık bir cevap bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “sonuçlar” işi yapan değil, işten etkilenen durumundadır. Bu nedenle edilgendir. B seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin kendi kendine gerçekleştiğini bildirir; “kapı” işi yapan bir özne değildir. Bu nedenle dönüşlü/oluş anlamı taşır, etken değildir. C seçeneğinde “Öğrenciler projeyi zamanında tamamladı.” cümlesinde “kim tamamladı?” sorusunun cevabı “öğrenciler”dir. İşi yapan özne açıkça bellidir, fiil etkendir. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “kim konuştu?” sorusuna cümle içinde cevap yoktur. Bu nedenle edilgendir.

Doğru cevap: A

Fiilde çatı, işin özneyle ve nesneyle ilişkisine göre belirlenir. Ettirgen çatıda özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır. Bu çatı genellikle “-dır/-dir/-dur/-dür, -tır/-tir/-tur/-tür” ekleriyle kurulur. A seçeneğinde “yazdırdı” fiili vardır. “Öğretmen” yazma işini kendisi yapmıyor; “öğrencilere” yaptırıyor. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. B’de “yazdı” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; işi başkasına yaptırma anlamı yoktur (etken). C’de “yazıldı” fiili işi yapan belli olmadığı için edilgendir. D’de “yoruldu” öznenin yaptığı işten etkilenmesini bildirir; bu da dönüşlü/etken yapıya girer, ettirgen değildir.

1. Çözüm: Fiilde çatı, işin özneyle ve nesneyle ilişkisine göre belirlenir. Ettirgen çatıda özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır. Bu çatı genellikle “-dır/-dir/-dur/-dür, -tır/-tir/-tur/-tür” ekleriyle kurulur. A seçeneğinde “yazdırdı” fiili vardır. “Öğretmen” yazma işini kendisi yapmıyor; “öğrencilere” yaptırıyor. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. B’de “yazdı” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; işi başkasına yaptırma anlamı yoktur (etken). C’de “yazıldı” fiili işi yapan belli olmadığı için edilgendir. D’de “yoruldu” öznenin yaptığı işten etkilenmesini bildirir; bu da dönüşlü/etken yapıya girer, ettirgen değildir.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir; özne işi yapan değil, yapılan işten etkilenen varlıktır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümle içinde net bir cevap verilmez. A seçeneğinde “süslediler” fiilini yapan özne bellidir: “Öğrenciler”. Bu nedenle etken çatıdır. B seçeneğinde “süslendi” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “Sınıf” işi yapan değil, süslenme işinden etkilenen öznedir. Fiildeki “-n” eki de edilgenliği destekler. Bu yüzden doğru cevap B’dir. C seçeneğinde “söylediler” fiilini yapan “Öğrenciler”dir; etken çatıdır. D seçeneğinde “uyardı” fiilini yapan “Öğretmen”dir; etken çatıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir; özne işi yapan değil, yapılan işten etkilenen varlıktır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümle içinde net bir cevap verilmez. A seçeneğinde “süslediler” fiilini yapan özne bellidir: “Öğrenciler”. Bu nedenle etken çatıdır. B seçeneğinde “süslendi” fiilinde işi yapan belirtilmemiştir; “Sınıf” işi yapan değil, süslenme işinden etkilenen öznedir. Fiildeki “-n” eki de edilgenliği destekler. Bu yüzden doğru cevap B’dir. C seçeneğinde “söylediler” fiilini yapan “Öğrenciler”dir; etken çatıdır. D seçeneğinde “uyardı” fiilini yapan “Öğretmen”dir; etken çatıdır.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda fiilde işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi yapan söylenmez ya da önemli değildir. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede açık bir cevap bulunmaz. B seçeneğinde “sulandı” fiili edilgendir. “Çiçekler” işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır; yani çiçekler sulama işini yapmaz, sulanma işine uğrar. Ayrıca “Çiçekler kim tarafından sulandı?” sorusunun cümlede bir cevabı yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır; işi yapan özneler bellidir: “öğretmen kontrol etti”, “kardeşim bıraktı”, “biz tamamladık”. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda fiilde işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi yapan söylenmez ya da önemli değildir. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede açık bir cevap bulunmaz. B seçeneğinde “sulandı” fiili edilgendir. “Çiçekler” işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır; yani çiçekler sulama işini yapmaz, sulanma işine uğrar. Ayrıca “Çiçekler kim tarafından sulandı?” sorusunun cümlede bir cevabı yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır; işi yapan özneler bellidir: “öğretmen kontrol etti”, “kardeşim bıraktı”, “biz tamamladık”. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

A, B ve D seçeneklerindeki fiiller etken çatılıdır. Çünkü bu cümlelerde işi yapan (özne) bellidir: “çocuk aldı”, “öğretmen anlattı”, “babam hazırladı”. Yani eylemi gerçekleştiren açıkça cümlede yer alır. C seçeneğinde ise “açıldı” fiili edilgen çatılıdır. Bu cümlede kapıyı kimin açtığı belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir/önemsizdir. Ayrıca fiil “-l” eki alarak edilgenlik kazanmıştır (aç-ıl-dı). Bu nedenle çatı bakımından diğerlerinden farklı olan cümle C’dir.

1. Çözüm: A, B ve D seçeneklerindeki fiiller etken çatılıdır. Çünkü bu cümlelerde işi yapan (özne) bellidir: “çocuk aldı”, “öğretmen anlattı”, “babam hazırladı”. Yani eylemi gerçekleştiren açıkça cümlede yer alır. C seçeneğinde ise “açıldı” fiili edilgen çatılıdır. Bu cümlede kapıyı kimin açtığı belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir/önemsizdir. Ayrıca fiil “-l” eki alarak edilgenlik kazanmıştır (aç-ıl-dı). Bu nedenle çatı bakımından diğerlerinden farklı olan cümle C’dir.