8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: C

Fiil çatısında iki özelliği birlikte arıyoruz: 1) Ettirgen (oldurgan/ettirgen): İşin başkasına yaptırıldığını gösterir. Genellikle fiile “-t/-dır/-tir/-dur/-tür” gibi ekler gelir (boyat-, yaptır- vb.). 2) Edilgen: İşi yapanın belli olmadığı ya da öznenin işi yapmayıp işten etkilendiği durumlardır. Genellikle “-l/-n” ekleriyle yapılır (boyan-, yapıl- vb.). Seçenekler: A) “boyattı” ettirgendir; işi usta değil, çırak yapar. Ancak cümlede işi yapan (çırak) açıkça bellidir ve fiil edilgen değildir. B) “boyandı” edilgendir; kapı işi yapan değil, işten etkilenen öznedir. Ancak ettirgenlik yoktur; yaptırma anlamı bulunmaz. C) “boyatıldı” yapısı iki özelliği birden taşır: “boyat-” ettirgenlik (yaptırma) anlamını verir; “-ıl” edilgenlik ekidir. Yani kapı, birine boyattırılmıştır; işi kimin yaptığı cümlede belirtilmemiştir. Bu nedenle hem ettirgen hem edilgendir. D) “boyadı” etken çatılıdır; işi yapan özne (usta) bellidir, ne edilgenlik ne de ettirgenlik vardır. Bu yüzden doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında iki özelliği birlikte arıyoruz: 1) Ettirgen (oldurgan/ettirgen): İşin başkasına yaptırıldığını gösterir. Genellikle fiile “-t/-dır/-tir/-dur/-tür” gibi ekler gelir (boyat-, yaptır- vb.). 2) Edilgen: İşi yapanın belli olmadığı ya da öznenin işi yapmayıp işten etkilendiği durumlardır. Genellikle “-l/-n” ekleriyle yapılır (boyan-, yapıl- vb.). Seçenekler: A) “boyattı” ettirgendir; işi usta değil, çırak yapar. Ancak cümlede işi yapan (çırak) açıkça bellidir ve fiil edilgen değildir. B) “boyandı” edilgendir; kapı işi yapan değil, işten etkilenen öznedir. Ancak ettirgenlik yoktur; yaptırma anlamı bulunmaz. C) “boyatıldı” yapısı iki özelliği birden taşır: “boyat-” ettirgenlik (yaptırma) anlamını verir; “-ıl” edilgenlik ekidir. Yani kapı, birine boyattırılmıştır; işi kimin yaptığı cümlede belirtilmemiştir. Bu nedenle hem ettirgen hem edilgendir. D) “boyadı” etken çatılıdır; işi yapan özne (usta) bellidir, ne edilgenlik ne de ettirgenlik vardır. Bu yüzden doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: B

Fiil çatısında edilgenlikte işi yapan belli değildir; dönüşlülükte ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Dönüşlü fiiller genellikle “-n” ekiyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı verir. B seçeneğinde “giyin-di” fiili dönüşlüdür: “Çocuk giyindi.” cümlesi “Çocuk kendi kendine giyindi.” şeklinde anlaşılır. Yani işi yapan da (özne) yapılan işten etkilenen de yine öznenin kendisidir. Bu nedenle fiil dönüşlü (ve biçimce edilgenlikle aynı ekleri taşıyan -n’li yapıdadır). A seçeneğinde “temizlendi” edilgendir; işi kimin yaptığı belli değildir. Ancak “sınıf kendi kendine temizlendi” denemeyeceği için dönüşlü değildir. C seçeneğinde “satıldı” edilgendir; satan kişi belirtilmemiştir. “Ürünler kendi kendine satıldı” anlamı olmadığı için dönüşlü değildir. D seçeneğinde “duyuruldu” edilgendir; duyuran kişi belli değildir. “Kararlar kendi kendine duyuruldu” anlamı çıkmadığı için dönüşlü değildir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında edilgenlikte işi yapan belli değildir; dönüşlülükte ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Dönüşlü fiiller genellikle “-n” ekiyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı verir. B seçeneğinde “giyin-di” fiili dönüşlüdür: “Çocuk giyindi.” cümlesi “Çocuk kendi kendine giyindi.” şeklinde anlaşılır. Yani işi yapan da (özne) yapılan işten etkilenen de yine öznenin kendisidir. Bu nedenle fiil dönüşlü (ve biçimce edilgenlikle aynı ekleri taşıyan -n’li yapıdadır). A seçeneğinde “temizlendi” edilgendir; işi kimin yaptığı belli değildir. Ancak “sınıf kendi kendine temizlendi” denemeyeceği için dönüşlü değildir. C seçeneğinde “satıldı” edilgendir; satan kişi belirtilmemiştir. “Ürünler kendi kendine satıldı” anlamı olmadığı için dönüşlü değildir. D seçeneğinde “duyuruldu” edilgendir; duyuran kişi belli değildir. “Kararlar kendi kendine duyuruldu” anlamı çıkmadığı için dönüşlü değildir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: A

Dönüşlü fiillerde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu çatıda fiiller genellikle “-n / -l” eki alabilir; ancak belirleyici olan ekten çok, işin özneye dönmesidir. A seçeneğinde “çocuk,... yıkandı” cümlesinde özne (çocuk) yıkama işini kendi üzerinde yapmaktadır. “Kimi yıkadı?” sorusunun cevabı yine öznedir; dolayısıyla fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “bulundu” fiilinde işi yapan belli değildir; eylem kendiliğinden/öznesi belirsiz biçimde gerçekleşmiş gibi verilir. Bu kullanım dönüşlü değil, edilgen (veya oluş bildiren edilgen görünümlü) yapıdadır. C seçeneğinde “duyuruldu” fiilinde işi yapan (duyuran) açıkça belirtilmemiştir; özne (kararlar) işi yapmaz, işten etkilenir. Bu nedenle fiil edilgendir. D seçeneğinde “devrildi” fiili bir oluş bildirir; şemsiyeler kendi kendine bir işi yapmaz, rüzgârın etkisiyle bir durum değişimi yaşar. Bu da dönüşlü değil, oluş bildiren (geçişsiz) fiil kullanımıdır. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü fiillerde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu çatıda fiiller genellikle “-n / -l” eki alabilir; ancak belirleyici olan ekten çok, işin özneye dönmesidir. A seçeneğinde “çocuk,... yıkandı” cümlesinde özne (çocuk) yıkama işini kendi üzerinde yapmaktadır. “Kimi yıkadı?” sorusunun cevabı yine öznedir; dolayısıyla fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “bulundu” fiilinde işi yapan belli değildir; eylem kendiliğinden/öznesi belirsiz biçimde gerçekleşmiş gibi verilir. Bu kullanım dönüşlü değil, edilgen (veya oluş bildiren edilgen görünümlü) yapıdadır. C seçeneğinde “duyuruldu” fiilinde işi yapan (duyuran) açıkça belirtilmemiştir; özne (kararlar) işi yapmaz, işten etkilenir. Bu nedenle fiil edilgendir. D seçeneğinde “devrildi” fiili bir oluş bildirir; şemsiyeler kendi kendine bir işi yapmaz, rüzgârın etkisiyle bir durum değişimi yaşar. Bu da dönüşlü değil, oluş bildiren (geçişsiz) fiil kullanımıdır. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında “-l/-n” ekleri bazı fiillerde edilgen (işi yapan belli değil, iş özne üzerinde gerçekleşiyor) ya da dönüşlü (özne işi kendi yapıyor) anlamı verebilir. Özellikle “kaybolmak, saklanmak, giyinmek, taranmak” gibi fiillerde dönüşlülük ihtimali doğabilir; bazı cümlelerde ise gerçek edilgenlik açıktır. B şıkkında “kayboldu” fiilinde işi yapan açıkça başka biri değildir; özne kendi kendine ortadan kaybolmuştur. Bu kullanım dönüşlü/oluş bildiren bir yapı olarak yorumlanabilir; edilgenlik çağrışımı da (kaybedildi gibi) gündeme gelebileceği için iki çatıyı çağrıştıran türdendir. C şıkkında “özür dilendi” ifadesinde özne açık değildir; özür dileme işi kim tarafından yapıldığı belirtilmeden verilmiştir. Bu, edilgenliğe uygundur. Ancak “dilenmek” fiili kalıplaşmış biçimde öznenin kendi eylemi gibi algılanabildiğinden dönüşlülük çağrışımı da oluşturabilir. D şıkkında “kapatıldı” fiili açıkça edilgendir: Konuyu kapatan birileri vardır ama cümlede belirtilmemiştir. Bu tür yapılarda kimi zaman “konu kendiliğinden kapandı” gibi bir dönüşlü/oluş çağrışımı da oluşabilir. A şıkkında ise “salon boşaltıldı” ifadesi kesin ve tartışmasız biçimde edilgendir. “Boşaltmak” geçişli bir fiildir ve “salon” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Salonun “kendi kendini boşaltması” (dönüşlü) anlamı mantıken mümkün değildir. Bu yüzden hem edilgen hem dönüşlü yorumuna açık olmayan seçenek A’dır.

1. Çözüm: Fiil çatısında “-l/-n” ekleri bazı fiillerde edilgen (işi yapan belli değil, iş özne üzerinde gerçekleşiyor) ya da dönüşlü (özne işi kendi yapıyor) anlamı verebilir. Özellikle “kaybolmak, saklanmak, giyinmek, taranmak” gibi fiillerde dönüşlülük ihtimali doğabilir; bazı cümlelerde ise gerçek edilgenlik açıktır. B şıkkında “kayboldu” fiilinde işi yapan açıkça başka biri değildir; özne kendi kendine ortadan kaybolmuştur. Bu kullanım dönüşlü/oluş bildiren bir yapı olarak yorumlanabilir; edilgenlik çağrışımı da (kaybedildi gibi) gündeme gelebileceği için iki çatıyı çağrıştıran türdendir. C şıkkında “özür dilendi” ifadesinde özne açık değildir; özür dileme işi kim tarafından yapıldığı belirtilmeden verilmiştir. Bu, edilgenliğe uygundur. Ancak “dilenmek” fiili kalıplaşmış biçimde öznenin kendi eylemi gibi algılanabildiğinden dönüşlülük çağrışımı da oluşturabilir. D şıkkında “kapatıldı” fiili açıkça edilgendir: Konuyu kapatan birileri vardır ama cümlede belirtilmemiştir. Bu tür yapılarda kimi zaman “konu kendiliğinden kapandı” gibi bir dönüşlü/oluş çağrışımı da oluşabilir. A şıkkında ise “salon boşaltıldı” ifadesi kesin ve tartışmasız biçimde edilgendir. “Boşaltmak” geçişli bir fiildir ve “salon” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Salonun “kendi kendini boşaltması” (dönüşlü) anlamı mantıken mümkün değildir. Bu yüzden hem edilgen hem dönüşlü yorumuna açık olmayan seçenek A’dır.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve cümlede gizli/örtük biçimde “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “Çocuk, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Yıkanmak” eylemini çocuk kendi üzerinde yapar; yani çocuk hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “çalışıldı” fiili öznesi belli olmayan (belirsiz özne) edilgen görünümlü bir kullanımdır; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; işi yapan öğretmen, işten etkilenen ise “ödevler”dir. D seçeneğinde “imzalandı” edilgen çatılıdır; işi yapan “müdür” (tarafından) belirtilmiş olsa da fiil edilgendir, dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve cümlede gizli/örtük biçimde “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “Çocuk, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Yıkanmak” eylemini çocuk kendi üzerinde yapar; yani çocuk hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “çalışıldı” fiili öznesi belli olmayan (belirsiz özne) edilgen görünümlü bir kullanımdır; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; işi yapan öğretmen, işten etkilenen ise “ödevler”dir. D seçeneğinde “imzalandı” edilgen çatılıdır; işi yapan “müdür” (tarafından) belirtilmiş olsa da fiil edilgendir, dönüşlü değildir.

Doğru cevap: B

B şıkkındaki cümlede fiil “çıkıldı”dır. Bu fiil “çık-” köküne “-ıl” edilgenlik eki getirilerek kurulmuştur. Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi kimin yaptığı açıkça söylenmez. Ayrıca “yola çıkmak” eylemi, doğası gereği kişinin kendi yaptığı ve yine kendisini etkileyen bir eylem olduğundan (başkasına yönelmeyen, öznenin kendi üzerinde gerçekleşen bir durum), bu kullanım dönüşlülük anlamı da taşır. Yani “çıkıldı” hem yapanı belirsiz olduğu için edilgen, hem de eylem öznenin kendi üzerinde gerçekleştiği için dönüşlü anlamlıdır. Diğer seçenekler: A’da “dağıldı” etken-dönüşlü görünümlü olsa da edilgenlik eki yoktur. C’de “danıştık” etken ve geçişlidir (nesne “bu konuyu”). D’de “oynadı” etken ve geçişsizdir; edilgenlik/dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: B şıkkındaki cümlede fiil “çıkıldı”dır. Bu fiil “çık-” köküne “-ıl” edilgenlik eki getirilerek kurulmuştur. Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi kimin yaptığı açıkça söylenmez. Ayrıca “yola çıkmak” eylemi, doğası gereği kişinin kendi yaptığı ve yine kendisini etkileyen bir eylem olduğundan (başkasına yönelmeyen, öznenin kendi üzerinde gerçekleşen bir durum), bu kullanım dönüşlülük anlamı da taşır. Yani “çıkıldı” hem yapanı belirsiz olduğu için edilgen, hem de eylem öznenin kendi üzerinde gerçekleştiği için dönüşlü anlamlıdır. Diğer seçenekler: A’da “dağıldı” etken-dönüşlü görünümlü olsa da edilgenlik eki yoktur. C’de “danıştık” etken ve geçişlidir (nesne “bu konuyu”). D’de “oynadı” etken ve geçişsizdir; edilgenlik/dönüşlülük yoktur.

Doğru cevap: A

A seçeneğinde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. “-n” eki fiili dönüşlü yapabilir: Kapı, kendi kendine kapanma eylemini gerçekleştirir (işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır). Cümlede kapıyı kapatan belirli bir kişi/özne yoktur; eylem kapının üzerinde gerçekleşir. Ayrıca “Kapı kapandı.” yapısında işi yapan açıkça belirtilmediği için fiil edilgenlik anlamı da taşır; yani eylemin kim tarafından yapıldığı belli değildir. Bu nedenle “kapandı” fiili, bağlama göre hem edilgenlik (yapan belirsiz) hem de dönüşlülük (eylem öznenin kendisi üzerinde) özelliği gösterir. B seçeneğindeki “taşındı”, C seçeneğindeki “çevrildi” ve D seçeneğindeki “giydirildi” fiilleri ise edilgendir; çünkü işi yapan gizlidir ama eylem öznenin kendi kendine yaptığı bir iş değildir. Özellikle “giydirildi” ve “taşındı” gibi fiillerde özne, eylemi gerçekleştirmez; başkası tarafından yapılan işten etkilenir. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: A seçeneğinde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. “-n” eki fiili dönüşlü yapabilir: Kapı, kendi kendine kapanma eylemini gerçekleştirir (işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır). Cümlede kapıyı kapatan belirli bir kişi/özne yoktur; eylem kapının üzerinde gerçekleşir. Ayrıca “Kapı kapandı.” yapısında işi yapan açıkça belirtilmediği için fiil edilgenlik anlamı da taşır; yani eylemin kim tarafından yapıldığı belli değildir. Bu nedenle “kapandı” fiili, bağlama göre hem edilgenlik (yapan belirsiz) hem de dönüşlülük (eylem öznenin kendisi üzerinde) özelliği gösterir. B seçeneğindeki “taşındı”, C seçeneğindeki “çevrildi” ve D seçeneğindeki “giydirildi” fiilleri ise edilgendir; çünkü işi yapan gizlidir ama eylem öznenin kendi kendine yaptığı bir iş değildir. Özellikle “giydirildi” ve “taşındı” gibi fiillerde özne, eylemi gerçekleştirmez; başkası tarafından yapılan işten etkilenir. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: B

Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l, -n” eklerini alır ve cümlede işi yapan bir özne bulunmaz. Dönüşlü çatıda ise özne hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; yani eylem öznenin kendisine döner (çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir). B seçeneğinde “hazırlanmak” fiili “-n” ekiyle kurulmuştur ve özne “herkes”tir. “Herkes hazırlandı.” cümlesinde işi yapan da (hazırlanan) özne “herkes”tir; eylem öznenin kendisine yönelmiştir. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “hazırlanmak” biçim olarak edilgenlik ekiyle kurulduğu için edilgenlik görünümü de taşır; ancak anlamca işi yapan belli olduğu için (özne var) dönüşlü kullanım söz konusudur. Dolayısıyla hem edilgen ekli hem dönüşlü anlamlı kullanım B’dedir. A seçeneğinde “yerleştirildi” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. Ancak özne (koltuklar) işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kapandı” fiilinde eylem kapının kendi kendine gerçekleşmesi anlamındadır; bu cümle dönüşlü/oluş anlamına yaklaşsa da edilgenlik (başkası tarafından yapılma) söz konusu değildir. Ayrıca “rüzgârın etkisiyle” ifadesi bir neden bildirir, işi yapan özne oluşturmaz. D seçeneğinde “çıkarıldı” fiili edilgendir; kararlar işi yapmaz, sadece çıkarılma işinden etkilenir. Dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l, -n” eklerini alır ve cümlede işi yapan bir özne bulunmaz. Dönüşlü çatıda ise özne hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; yani eylem öznenin kendisine döner (çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir). B seçeneğinde “hazırlanmak” fiili “-n” ekiyle kurulmuştur ve özne “herkes”tir. “Herkes hazırlandı.” cümlesinde işi yapan da (hazırlanan) özne “herkes”tir; eylem öznenin kendisine yönelmiştir. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “hazırlanmak” biçim olarak edilgenlik ekiyle kurulduğu için edilgenlik görünümü de taşır; ancak anlamca işi yapan belli olduğu için (özne var) dönüşlü kullanım söz konusudur. Dolayısıyla hem edilgen ekli hem dönüşlü anlamlı kullanım B’dedir. A seçeneğinde “yerleştirildi” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. Ancak özne (koltuklar) işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kapandı” fiilinde eylem kapının kendi kendine gerçekleşmesi anlamındadır; bu cümle dönüşlü/oluş anlamına yaklaşsa da edilgenlik (başkası tarafından yapılma) söz konusu değildir. Ayrıca “rüzgârın etkisiyle” ifadesi bir neden bildirir, işi yapan özne oluşturmaz. D seçeneğinde “çıkarıldı” fiili edilgendir; kararlar işi yapmaz, sadece çıkarılma işinden etkilenir. Dönüşlülük yoktur.

Doğru cevap: A

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu çatıda çoğunlukla “-n/-l” ekleriyle kurulan fiiller görülür ve cümle “kendi kendine” anlamı taşır. A seçeneğinde “hazırlanıp” fiili dönüşlüdür: Kişi “kendi kendini hazırlamıştır.” İşin etkisi yine özneye döner. Bu yüzden dönüşlü çatı vardır. B seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir durumdur. Özne (kapı) işi yapan bir varlık değildir; kapı kendi iradesiyle bir eylem gerçekleştirmez, bir oluş meydana gelir. C seçeneğinde “okudu” fiili etken çatılıdır; özne işi yapar, iş başkasına değil bir nesneye yönelir (“romanı”). Dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “anlattı” fiili etken çatılıdır; özne işi yapar ve eylem başkasına yönelir (“kardeşine”). Dönüşlü anlam bulunmaz. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu çatıda çoğunlukla “-n/-l” ekleriyle kurulan fiiller görülür ve cümle “kendi kendine” anlamı taşır. A seçeneğinde “hazırlanıp” fiili dönüşlüdür: Kişi “kendi kendini hazırlamıştır.” İşin etkisi yine özneye döner. Bu yüzden dönüşlü çatı vardır. B seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir durumdur. Özne (kapı) işi yapan bir varlık değildir; kapı kendi iradesiyle bir eylem gerçekleştirmez, bir oluş meydana gelir. C seçeneğinde “okudu” fiili etken çatılıdır; özne işi yapar, iş başkasına değil bir nesneye yönelir (“romanı”). Dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “anlattı” fiili etken çatılıdır; özne işi yapar ve eylem başkasına yönelir (“kardeşine”). Dönüşlü anlam bulunmaz. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: A

Dönüşlü çatıda işi yapan özne ile işten etkilenen (nesne konumundaki) varlık aynıdır; yani eylem özneye döner. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve cümlede gerçek bir nesne bulunmaz. A seçeneğinde “kendine gelemedi” ifadesinde eylem özne üzerinde gerçekleşir; kişi “gelme” durumunu yine kendisi yaşar. Burada dışarıdan bir etkenin yaptığı iş yoktur ve eylem özneye dönüktür. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğinde “götürüldü” fiili edilgendir: işi yapan belli değildir, özne (çocuklar) işi yapan değil, yapılan işten etkilenen konumdadır. C seçeneğinde “alınacak” fiili de edilgendir: kararları kimin alacağı belirtilmemiştir; özne konumundaki “kararlar” işi yapan değildir. D seçeneğinde “uyardı” fiili etkendir ve nesne almıştır (“ödevi… etmeyenleri”). Özne (öğretmen) işi yapar, nesne etkilenir; dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda işi yapan özne ile işten etkilenen (nesne konumundaki) varlık aynıdır; yani eylem özneye döner. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve cümlede gerçek bir nesne bulunmaz. A seçeneğinde “kendine gelemedi” ifadesinde eylem özne üzerinde gerçekleşir; kişi “gelme” durumunu yine kendisi yaşar. Burada dışarıdan bir etkenin yaptığı iş yoktur ve eylem özneye dönüktür. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğinde “götürüldü” fiili edilgendir: işi yapan belli değildir, özne (çocuklar) işi yapan değil, yapılan işten etkilenen konumdadır. C seçeneğinde “alınacak” fiili de edilgendir: kararları kimin alacağı belirtilmemiştir; özne konumundaki “kararlar” işi yapan değildir. D seçeneğinde “uyardı” fiili etkendir ve nesne almıştır (“ödevi… etmeyenleri”). Özne (öğretmen) işi yapar, nesne etkilenir; dönüşlülük yoktur.