8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: A

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı taşır. seçeneğiA145nde “yıkandı” fiilinde işi yapan da (öğrenci), yapılan işten etkilenen de yine öznenin kendisidir: Öğrenci kendi kendini yıkamıştır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A’da “attı” fiilinde iş başkasına yönelmiştir (topu arkadaşına atmak) → etken. B’de “hazırlanıp gitti” ifadesi dönüşlü çatı ölçütünü net biçimde sağlamaz; “gitmek” geçişsizdir, “hazırlanmak” ise burada çatı sorusundan çok durum bildiren bir eylem olarak kullanılmıştır. C’de “açıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapı kendiliğinden açılmış gibi anlatılır → edilgen/oluş anlamı, dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı taşır. seçeneğiA145nde “yıkandı” fiilinde işi yapan da (öğrenci), yapılan işten etkilenen de yine öznenin kendisidir: Öğrenci kendi kendini yıkamıştır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A’da “attı” fiilinde iş başkasına yönelmiştir (topu arkadaşına atmak) → etken. B’de “hazırlanıp gitti” ifadesi dönüşlü çatı ölçütünü net biçimde sağlamaz; “gitmek” geçişsizdir, “hazırlanmak” ise burada çatı sorusundan çok durum bildiren bir eylem olarak kullanılmıştır. C’de “açıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapı kendiliğinden açılmış gibi anlatılır → edilgen/oluş anlamı, dönüşlü değildir.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; fiil genellikle "-l" / "-n" ekleriyle kurulur ve "kim tarafından?" sorusuna cevap aranabilir. B seçeneğinde "süslendi" fiili "-n" eki almıştır ve işi yapan kişi doğrudan özne olarak verilmemiştir. Ayrıca "Sınıf, kim tarafından süslendi?" sorusuna "öğrenciler tarafından" cevabı gelir. Bu nedenle fiil edilgendir. A seçeneğinde "süsledi" fiilinde işi yapan özne bellidir (öğrenciler) ve fiil etkendir. C seçeneğinde "süslenmiş" sıfat-fiildir; cümlenin yüklemi "buldu"dur ve etken kullanılmıştır. D seçeneğinde "başladı" yüklemdir; cümlede edilgenlik yoktur, fiil etkendir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; fiil genellikle "-l" / "-n" ekleriyle kurulur ve "kim tarafından?" sorusuna cevap aranabilir. B seçeneğinde "süslendi" fiili "-n" eki almıştır ve işi yapan kişi doğrudan özne olarak verilmemiştir. Ayrıca "Sınıf, kim tarafından süslendi?" sorusuna "öğrenciler tarafından" cevabı gelir. Bu nedenle fiil edilgendir. A seçeneğinde "süsledi" fiilinde işi yapan özne bellidir (öğrenciler) ve fiil etkendir. C seçeneğinde "süslenmiş" sıfat-fiildir; cümlenin yüklemi "buldu"dur ve etken kullanılmıştır. D seçeneğinde "başladı" yüklemdir; cümlede edilgenlik yoktur, fiil etkendir.

Doğru cevap: C

Etken fiilde işi yapan (özne) bellidir ve eylem özne tarafından gerçekleştirilir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna açık bir cevap bulunur. A seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapının kendi kendine kapanması anlamı vardır. Bu nedenle dönüşlü/oluş bildiren bir kullanım vardır, etken değildir. B seçeneğinde “teslim edildi” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. “Kim teslim etti?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. C seçeneğinde “Çocuk … oynadı.” cümlesinde işi yapan özne açıktır: “çocuk”. Eylem özne tarafından yapılmıştır; fiil etkendir. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir; “kim konuştu?” sorusunun cevabı cümlede verilmemiştir. Bu yüzden etken değildir.

1. Çözüm: Etken fiilde işi yapan (özne) bellidir ve eylem özne tarafından gerçekleştirilir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna açık bir cevap bulunur. A seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapının kendi kendine kapanması anlamı vardır. Bu nedenle dönüşlü/oluş bildiren bir kullanım vardır, etken değildir. B seçeneğinde “teslim edildi” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. “Kim teslim etti?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. C seçeneğinde “Çocuk … oynadı.” cümlesinde işi yapan özne açıktır: “çocuk”. Eylem özne tarafından yapılmıştır; fiil etkendir. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir; “kim konuştu?” sorusunun cevabı cümlede verilmemiştir. Bu yüzden etken değildir.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında geçişli fiiller, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir; yani fiilin etkilediği bir nesne vardır. A seçeneğinde "koştu" fiiline "neyi/kimi?" soruları sorulamaz; cümlede nesne yoktur, fiil geçişsizdir. seçeneğiD221nde "yazdı" fiiline "neyi?" sorusunu sorabiliriz: "Neyi yazdı?" → "tahtaya (yazı yazdı)". Burada iş, bir nesneye yöneldiği için fiil geçişlidir. C seçeneğinde "geldi" fiili "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. D seçeneğinde "uçtu" fiili de "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap D575'dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında geçişli fiiller, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir; yani fiilin etkilediği bir nesne vardır. A seçeneğinde "koştu" fiiline "neyi/kimi?" soruları sorulamaz; cümlede nesne yoktur, fiil geçişsizdir. seçeneğiD221nde "yazdı" fiiline "neyi?" sorusunu sorabiliriz: "Neyi yazdı?" → "tahtaya (yazı yazdı)". Burada iş, bir nesneye yöneldiği için fiil geçişlidir. C seçeneğinde "geldi" fiili "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. D seçeneğinde "uçtu" fiili de "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap D575'dir.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında önce fiilin etken mi edilgen mi olduğuna, sonra da geçişli mi geçişsiz mi olduğuna bakılır. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini yapan belli bir özne vardır: “öğretmen”. Ayrıca “neyi kontrol etti?” sorusuna “ödevleri” cevabı verildiği için fiil nesne alır. Bu yüzden fiil etken ve geçişlidir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiilinde işi yapan belli değildir; fiil “-l/-n” edilgenlik ekiyle edilgen çatılıdır. C seçeneğinde “koştu” fiili “neyi koştu?” şeklinde nesne alamaz; bu nedenle geçişsizdir. D seçeneğinde “açıldı” fiili işi öznenin kendi kendine yaptığı anlamını verir; bu cümlede edilgen-etken ayrımı yerine dönüşlü/oluş anlamı öne çıkar ve etken-geçişli değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

1. Çözüm: Fiil çatısında önce fiilin etken mi edilgen mi olduğuna, sonra da geçişli mi geçişsiz mi olduğuna bakılır. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini yapan belli bir özne vardır: “öğretmen”. Ayrıca “neyi kontrol etti?” sorusuna “ödevleri” cevabı verildiği için fiil nesne alır. Bu yüzden fiil etken ve geçişlidir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiilinde işi yapan belli değildir; fiil “-l/-n” edilgenlik ekiyle edilgen çatılıdır. C seçeneğinde “koştu” fiili “neyi koştu?” şeklinde nesne alamaz; bu nedenle geçişsizdir. D seçeneğinde “açıldı” fiili işi öznenin kendi kendine yaptığı anlamını verir; bu cümlede edilgen-etken ayrımı yerine dönüşlü/oluş anlamı öne çıkar ve etken-geçişli değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Doğru cevap: B

Etken çatılı fiilde işi yapan (özne) bellidir ve fiil, işi yapan özneye göre çekimlenmiştir. Yani özne, eylemi bizzat gerçekleştirir. A seçeneğinde “kapandı” fiili, işi yapan belli olmadığı için (kapıyı kim kapattı?) dönüşlü/olay bildiren bir kullanımda, etken değildir. B seçeneğinde “teslim edildi” fiili edilgendir. Çünkü işi yapan belirtilmemiştir ve fiil “-il/-in” edilgenlik eki almıştır (teslim edil-di). seçeneğiB412nde “Çocuk” öznesi eylemi kendisi yapmaktadır: “oynadı”. İşi yapan açıkça bellidir; fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir. İşi yapan belli değildir (kim konuştu?) ve “-ul” edilgenlik eki vardır (konuş-ul-du).

1. Çözüm: Etken çatılı fiilde işi yapan (özne) bellidir ve fiil, işi yapan özneye göre çekimlenmiştir. Yani özne, eylemi bizzat gerçekleştirir. A seçeneğinde “kapandı” fiili, işi yapan belli olmadığı için (kapıyı kim kapattı?) dönüşlü/olay bildiren bir kullanımda, etken değildir. B seçeneğinde “teslim edildi” fiili edilgendir. Çünkü işi yapan belirtilmemiştir ve fiil “-il/-in” edilgenlik eki almıştır (teslim edil-di). seçeneğiB412nde “Çocuk” öznesi eylemi kendisi yapmaktadır: “oynadı”. İşi yapan açıkça bellidir; fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir. İşi yapan belli değildir (kim konuştu?) ve “-ul” edilgenlik eki vardır (konuş-ul-du).

Doğru cevap: C

Fiil çatısında geçişli fiiller, yaptıkları işin bir nesneye yöneldiği fiillerdir. Yani cümlede “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A seçeneğinde “koştu” fiili “neyi/kimi koştu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B seçeneğinde “güldü” fiili de nesne almaz, geçişsizdir. D seçeneğinde “geldi” fiili yine nesne almaz, geçişsizdir. C seçeneğinde ise “bıraktı” fiili “neyi bıraktı?” sorusuna cevap verir: “defterini”. Bu nedenle fiil geçişlidir ve doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında geçişli fiiller, yaptıkları işin bir nesneye yöneldiği fiillerdir. Yani cümlede “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A seçeneğinde “koştu” fiili “neyi/kimi koştu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B seçeneğinde “güldü” fiili de nesne almaz, geçişsizdir. D seçeneğinde “geldi” fiili yine nesne almaz, geçişsizdir. C seçeneğinde ise “bıraktı” fiili “neyi bıraktı?” sorusuna cevap verir: “defterini”. Bu nedenle fiil geçişlidir ve doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: D

Etken fiilde işi yapan özne bellidir ve işi bizzat özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna cevap veren gerçek bir özne bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgendir; işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (Kim açıkladı? belli değil). B seçeneğinde “budandı” fiili de edilgendir; budama işini yapan kişi söylenmemiştir. D seçeneğinde “kapatıldı” fiili edilgendir; fiil “-ıl/-il” eki almış ve işi yapan belirtilmemiştir. seçeneğiD447nde “Öğrenciler sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne “öğrenciler”dir ve süsleme işini onlar yapmıştır. Bu nedenle fiil etkendir ve doğru cevap D594’dir.

1. Çözüm: Etken fiilde işi yapan özne bellidir ve işi bizzat özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna cevap veren gerçek bir özne bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgendir; işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (Kim açıkladı? belli değil). B seçeneğinde “budandı” fiili de edilgendir; budama işini yapan kişi söylenmemiştir. D seçeneğinde “kapatıldı” fiili edilgendir; fiil “-ıl/-il” eki almış ve işi yapan belirtilmemiştir. seçeneğiD447nde “Öğrenciler sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne “öğrenciler”dir ve süsleme işini onlar yapmıştır. Bu nedenle fiil etkendir ve doğru cevap D594’dir.

Doğru cevap: A

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir ya da "-l / -n" ekleriyle fiil, işi yapanı gizler. Bu tür cümlelerde özne genellikle işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır. seçeneğiA177nde "kontrol edildi" fiili "-il" eki almıştır ve işi yapan kişi özne değildir. Ayrıca "öğretmen tarafından" ifadesi işi yapanı sonradan belirtir; bu da cümlenin edilgen olduğunu kesinleştirir. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: "sundu", "hazırladı", "verdi" fiillerinde işi yapan özne açıkça bellidir (öğrenciler, babam, arkadaşım). Bu yüzden doğru cevap A545'dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir ya da "-l / -n" ekleriyle fiil, işi yapanı gizler. Bu tür cümlelerde özne genellikle işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır. seçeneğiA177nde "kontrol edildi" fiili "-il" eki almıştır ve işi yapan kişi özne değildir. Ayrıca "öğretmen tarafından" ifadesi işi yapanı sonradan belirtir; bu da cümlenin edilgen olduğunu kesinleştirir. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: "sundu", "hazırladı", "verdi" fiillerinde işi yapan özne açıkça bellidir (öğrenciler, babam, arkadaşım). Bu yüzden doğru cevap A545'dir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü çatıda özne hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen varlıktır. Bu tür fiillerde iş, özneye geri döner; çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “Ali, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde yıkanma işini yapan da Ali’dir, yıkanma işinden etkilenen de Ali’dir. Yani eylem özneye dönmüştür; fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “oynadı” fiilinde işin özneye dönmesi söz konusu değildir; sadece özne işi yapar (etken). C seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde de iş başkasına/nesneye yöneliktir (etken). D seçeneğinde “savurdu” fiilinde işi yapan özne (rüzgâr), etkilenen ise nesnedir (yapraklar); dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen varlıktır. Bu tür fiillerde iş, özneye geri döner; çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “Ali, sabah erkenden yıkandı.” cümlesinde yıkanma işini yapan da Ali’dir, yıkanma işinden etkilenen de Ali’dir. Yani eylem özneye dönmüştür; fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “oynadı” fiilinde işin özneye dönmesi söz konusu değildir; sadece özne işi yapar (etken). C seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde de iş başkasına/nesneye yöneliktir (etken). D seçeneğinde “savurdu” fiilinde işi yapan özne (rüzgâr), etkilenen ise nesnedir (yapraklar); dönüşlülük yoktur.