8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: A

Ettirgen çatıda özne, işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır. Bu tür fiiller genellikle “-dır/-dir, -t, -ır/-ir” gibi eklerle kurulur ve cümlede “yaptırmak, ettirmek” anlamı sezilir. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini öğretmen kendi yapmıştır; yaptırma anlamı yoktur, etken çatıdır. seçeneğiA284nde “yaptırdı” fiili, annenin böreği kendisinin yapmadığını, birine yaptırdığını gösterir. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. C seçeneğinde “oynadı” fiilinde işi yapan öznenin kendisidir; etken çatıdır. D seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan belli bir özne yoktur; kapı kendiliğinden kapanmıştır. Bu cümlede fiil dönüşlü/oluş anlamı taşır, ettirgen değildir. Sonuç: Ettirgen çatıyı bildiren cümle B’dir.

1. Çözüm: Ettirgen çatıda özne, işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır. Bu tür fiiller genellikle “-dır/-dir, -t, -ır/-ir” gibi eklerle kurulur ve cümlede “yaptırmak, ettirmek” anlamı sezilir. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini öğretmen kendi yapmıştır; yaptırma anlamı yoktur, etken çatıdır. seçeneğiA284nde “yaptırdı” fiili, annenin böreği kendisinin yapmadığını, birine yaptırdığını gösterir. Bu nedenle fiil ettirgen çatılıdır. C seçeneğinde “oynadı” fiilinde işi yapan öznenin kendisidir; etken çatıdır. D seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan belli bir özne yoktur; kapı kendiliğinden kapanmıştır. Bu cümlede fiil dönüşlü/oluş anlamı taşır, ettirgen değildir. Sonuç: Ettirgen çatıyı bildiren cümle B’dir.

Doğru cevap: B

B seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgen (pasif) çatılıdır. Çünkü işi yapan (özne) cümlede belirtilmemiştir; “sonuçlar” ise işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Fiilde edilgenlik eki olan “-n” (açıkla-n-dı) kullanılmıştır. A ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça bellidir (“annem hazırladı”, “öğretmen yazdı”). C seçeneğinde de “koştular” fiilinin öznesi “çocuklar”dır ve fiil etken çatılıdır. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: B seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgen (pasif) çatılıdır. Çünkü işi yapan (özne) cümlede belirtilmemiştir; “sonuçlar” ise işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Fiilde edilgenlik eki olan “-n” (açıkla-n-dı) kullanılmıştır. A ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça bellidir (“annem hazırladı”, “öğretmen yazdı”). C seçeneğinde de “koştular” fiilinin öznesi “çocuklar”dır ve fiil etken çatılıdır. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

Fiil çatısında ettirgenlik, öznenin işi bizzat yapmayıp başkasına yaptırmasıdır. Bu tür fiiller genellikle “-t, -dır/-dir/-dur/-dür” gibi eklerle kurulur ve “yaptırma” anlamı taşır. seçeneğiC182nde “okuttu” fiili, “okumak” eyleminin öğretmen tarafından değil, öğretmenin yönlendirmesiyle öğrenciler tarafından yapılmasını ifade eder. Yani öğretmen, başkasına okuma işini yaptırmıştır; bu nedenle fiil ettirgendir. A seçeneğinde “onardı” fiilini özne (usta) bizzat yapmaktadır; ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde “sallandı” fiili kendiliğinden/etkilenme anlamı taşır, ettirgen değildir. D seçeneğinde “tükendi” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; oluş bildiren bir fiildir, ettirgenlik içermez.

1. Çözüm: Fiil çatısında ettirgenlik, öznenin işi bizzat yapmayıp başkasına yaptırmasıdır. Bu tür fiiller genellikle “-t, -dır/-dir/-dur/-dür” gibi eklerle kurulur ve “yaptırma” anlamı taşır. seçeneğiC182nde “okuttu” fiili, “okumak” eyleminin öğretmen tarafından değil, öğretmenin yönlendirmesiyle öğrenciler tarafından yapılmasını ifade eder. Yani öğretmen, başkasına okuma işini yaptırmıştır; bu nedenle fiil ettirgendir. A seçeneğinde “onardı” fiilini özne (usta) bizzat yapmaktadır; ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde “sallandı” fiili kendiliğinden/etkilenme anlamı taşır, ettirgen değildir. D seçeneğinde “tükendi” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; oluş bildiren bir fiildir, ettirgenlik içermez.

Doğru cevap: D

Edilgen çatıda fiili yapan belli değildir; iş, özne tarafından yapılmaz. Bu tür fiiller genellikle “-l/-n” eki alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunur. Dönüşlü çatıda ise işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. seçeneğiD331nde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-dı” geçmiş zaman ekiyle kurulmuştur. “Kapanmak”ta “-n” eki vardır ve kapı, kendi kendine kapanma durumuna geçmiştir; eylem kapının üzerinde gerçekleşmiştir. Ayrıca cümlede işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik özelliği de taşır. Bu nedenle seçeneğiD629nde fiil hem edilgen hem dönüşlü çatılıdır. B ve D seçeneklerinde “yerleştirildi” ve “tartışıldı” fiilleri edilgendir; fakat dönüşlülük yoktur çünkü özne (kitaplar/konu) eylemi kendi kendine yapmış değildir. C seçeneğinde “özür diledi” etken çatılıdır; edilgenlik ya da dönüşlülük bulunmaz.

1. Çözüm: Edilgen çatıda fiili yapan belli değildir; iş, özne tarafından yapılmaz. Bu tür fiiller genellikle “-l/-n” eki alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunur. Dönüşlü çatıda ise işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. seçeneğiD331nde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-dı” geçmiş zaman ekiyle kurulmuştur. “Kapanmak”ta “-n” eki vardır ve kapı, kendi kendine kapanma durumuna geçmiştir; eylem kapının üzerinde gerçekleşmiştir. Ayrıca cümlede işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik özelliği de taşır. Bu nedenle seçeneğiD629nde fiil hem edilgen hem dönüşlü çatılıdır. B ve D seçeneklerinde “yerleştirildi” ve “tartışıldı” fiilleri edilgendir; fakat dönüşlülük yoktur çünkü özne (kitaplar/konu) eylemi kendi kendine yapmış değildir. C seçeneğinde “özür diledi” etken çatılıdır; edilgenlik ya da dönüşlülük bulunmaz.

Doğru cevap: A

Dönüşlü çatı; öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerde görülür. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” eklerini alır ve cümlede işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde özne (çocuk) hem yıkama işini yapmış hem de bu işten etkilenmiştir. Yani “çocuk kendini yıkadı” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğindeki “yıkandırtıldı” fiili ettirgenlik ve edilgenlik içerir; işi çocuk yapmaz, başkasına yaptırılır ve çocuk edilgen konumdadır. Bu yüzden dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı cümle gibi görünse de soru tek doğru cevaba göre düzenlendiğinden doğru seçenek A’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü çatı; öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerde görülür. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” eklerini alır ve cümlede işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde özne (çocuk) hem yıkama işini yapmış hem de bu işten etkilenmiştir. Yani “çocuk kendini yıkadı” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğindeki “yıkandırtıldı” fiili ettirgenlik ve edilgenlik içerir; işi çocuk yapmaz, başkasına yaptırılır ve çocuk edilgen konumdadır. Bu yüzden dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı cümle gibi görünse de soru tek doğru cevaba göre düzenlendiğinden doğru seçenek A’dır.

Doğru cevap: B

Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l / -n” eklerini alır ve cümlede işi yapan kişi/varlık belirtilmez. B seçeneğinde “başlatıldı” fiili “başlat-ıl-dı” biçimindedir. “-ıl” eki edilgenlik ekidir ve cümlede toplantıyı kimin başlattığı söylenmemiştir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; çünkü işi yapan özne açıktır: A’da “(o) bitirdi”, C’de “çocuk oynadı”, D’de “yaşlı adam anlattı”.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l / -n” eklerini alır ve cümlede işi yapan kişi/varlık belirtilmez. B seçeneğinde “başlatıldı” fiili “başlat-ıl-dı” biçimindedir. “-ıl” eki edilgenlik ekidir ve cümlede toplantıyı kimin başlattığı söylenmemiştir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; çünkü işi yapan özne açıktır: A’da “(o) bitirdi”, C’de “çocuk oynadı”, D’de “yaşlı adam anlattı”.

Doğru cevap: C

şıkkıCnda "yıkandı" fiili dönüşlüdür. Çünkü işi yapan özne (çocuk) ile işten etkilenen varlık yine aynıdır: Çocuk, kendini yıkar. Bu tür fiiller genellikle "-n, -l" ekleriyle kurulur ve "kendi kendine" anlamı taşır. B şıkkındaki "dinledi" fiili etkendir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen başka bir öge vardır (öğrenciler). Dönüşlülük yoktur. C şıkkındaki "salladı" fiili de etkendir; özne (rüzgâr) işi yapar, etkilenen varlık başkadır (pencereler). D şıkkındaki "hazırlandı" fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, cümlede özne konumunda görünen "masa" işten etkilenmiştir. Bu nedenle dönüşlü değil, edilgen çatı vardır.

1. Çözüm: şıkkıCnda "yıkandı" fiili dönüşlüdür. Çünkü işi yapan özne (çocuk) ile işten etkilenen varlık yine aynıdır: Çocuk, kendini yıkar. Bu tür fiiller genellikle "-n, -l" ekleriyle kurulur ve "kendi kendine" anlamı taşır. B şıkkındaki "dinledi" fiili etkendir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen başka bir öge vardır (öğrenciler). Dönüşlülük yoktur. C şıkkındaki "salladı" fiili de etkendir; özne (rüzgâr) işi yapar, etkilenen varlık başkadır (pencereler). D şıkkındaki "hazırlandı" fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, cümlede özne konumunda görünen "masa" işten etkilenmiştir. Bu nedenle dönüşlü değil, edilgen çatı vardır.

Doğru cevap: D

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan kişi/varlık (gerçek özne) cümlede ya hiç verilmez ya da "tarafından" gibi bir sözle dolaylı biçimde belirtilir. Bu çatıda özne, işi yapan değil; yapılan işten etkilenen varlıktır. seçeneğiD213nde yüklem "hazırlandı"dır. Bu fiil "hazırlamak" fiilinin edilgen biçimidir ("-n" ekiyle). Cümlede işi yapanlar "görevliler" olsa da "tarafından" ile verilmiştir; cümlenin öznesi olan "toplantı salonu" ise hazırlama işini yapmaz, bu işten etkilenir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde yüklemler ("tamamladı", "pişirdi", "ödüllendirdi") işi öznenin yaptığını gösterir; yani etken çatılıdır. Bu yüzden doğru cevap D648’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan kişi/varlık (gerçek özne) cümlede ya hiç verilmez ya da "tarafından" gibi bir sözle dolaylı biçimde belirtilir. Bu çatıda özne, işi yapan değil; yapılan işten etkilenen varlıktır. seçeneğiD213nde yüklem "hazırlandı"dır. Bu fiil "hazırlamak" fiilinin edilgen biçimidir ("-n" ekiyle). Cümlede işi yapanlar "görevliler" olsa da "tarafından" ile verilmiştir; cümlenin öznesi olan "toplantı salonu" ise hazırlama işini yapmaz, bu işten etkilenir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde yüklemler ("tamamladı", "pişirdi", "ödüllendirdi") işi öznenin yaptığını gösterir; yani etken çatılıdır. Bu yüzden doğru cevap D648’dir.

Doğru cevap: A

şıkkıAndaki "hazırlandı" fiili dönüşlü çatılıdır. Çünkü işi yapan özne (Ayşe), yaptığı işten yine kendisi etkilenmektedir: Ayşe kendini hazırlamıştır. Fiildeki "-n" eki (hazırlan-) dönüşlülük anlamı kazandırır. A şıkkında "attı" fiili geçişlidir ve özne yaptığı işi başka bir nesneye yöneltmiştir (topu attı). Dönüşlülük yoktur. B şıkkında "ağırlandı" fiili edilgen çatılıdır. İşi yapan belli değildir; "misafirler" işi yapan değil, yapılan işten etkilenen öznedir (kim tarafından ağırlandığı söylenmemiştir). D şıkkında "anlattı" fiili geçişlidir ve nesne alır (konuyu anlattı). Ayrıca "öğrencilerine" dolaylı tümleçtir; fiil dönüşlü değildir.

1. Çözüm: şıkkıAndaki "hazırlandı" fiili dönüşlü çatılıdır. Çünkü işi yapan özne (Ayşe), yaptığı işten yine kendisi etkilenmektedir: Ayşe kendini hazırlamıştır. Fiildeki "-n" eki (hazırlan-) dönüşlülük anlamı kazandırır. A şıkkında "attı" fiili geçişlidir ve özne yaptığı işi başka bir nesneye yöneltmiştir (topu attı). Dönüşlülük yoktur. B şıkkında "ağırlandı" fiili edilgen çatılıdır. İşi yapan belli değildir; "misafirler" işi yapan değil, yapılan işten etkilenen öznedir (kim tarafından ağırlandığı söylenmemiştir). D şıkkında "anlattı" fiili geçişlidir ve nesne alır (konuyu anlattı). Ayrıca "öğrencilerine" dolaylı tümleçtir; fiil dönüşlü değildir.

Doğru cevap: B

Edilgen çatıda işi yapan kişi (gerçek özne) cümlede ya hiç yoktur ya da “tarafından” gibi bir sözle dolaylı biçimde verilir. Özne, işi yapan değil; işten etkilenen konumdadır. Edilgen fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur. B seçeneğinde “benimsendi” fiili “benimsemek” fiilinin edilgen biçimidir. Cümlede işi yapan açık bir özne yoktur; ayrıca “herkes tarafından” ifadesi işi yapanı dolaylı biçimde gösterir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: “tamamladı”, “hazırladı”, “yendi” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, takımımız) açıkça bellidir ve işi doğrudan kendileri yapmaktadır.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan kişi (gerçek özne) cümlede ya hiç yoktur ya da “tarafından” gibi bir sözle dolaylı biçimde verilir. Özne, işi yapan değil; işten etkilenen konumdadır. Edilgen fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur. B seçeneğinde “benimsendi” fiili “benimsemek” fiilinin edilgen biçimidir. Cümlede işi yapan açık bir özne yoktur; ayrıca “herkes tarafından” ifadesi işi yapanı dolaylı biçimde gösterir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: “tamamladı”, “hazırladı”, “yendi” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, takımımız) açıkça bellidir ve işi doğrudan kendileri yapmaktadır.