8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: A

İşteş (karşılıklı) çatıda eylem, en az iki kişi tarafından **birbirine karşı** yapılır; yani işin gerçekleşmesi için karşılıklılık gerekir. Bu çatı genellikle fiile gelen **-ış / -iş / -uş / -üş** ekiyle kurulur (ör. görüşmek, konuşmak, tartışmak, öpüşmek, sarılmak). A seçeneğinde “**sarıldılar**” fiili, iki arkadaşın **birbirine** sarılmasıyla gerçekleşir; eylem karşılıklıdır. Bu nedenle fiil işteş çatılıdır. B seçeneğinde “**tamir edildi**” edilgen çatı vardır; işi yapan belli değildir, iş özne tarafından yapılmaz. C seçeneğinde “**yaşadı**” etken bir fiildir; karşılıklılık ya da birlikte yapma anlamı yoktur. D seçeneğinde “**açıkladı**” etken fiildir; özne (müdür) işi yapar, karşılıklı bir eylem söz konusu değildir. Bu nedenle doğru cevap **A**’dır.

1. Çözüm: İşteş (karşılıklı) çatıda eylem, en az iki kişi tarafından **birbirine karşı** yapılır; yani işin gerçekleşmesi için karşılıklılık gerekir. Bu çatı genellikle fiile gelen **-ış / -iş / -uş / -üş** ekiyle kurulur (ör. görüşmek, konuşmak, tartışmak, öpüşmek, sarılmak). A seçeneğinde “**sarıldılar**” fiili, iki arkadaşın **birbirine** sarılmasıyla gerçekleşir; eylem karşılıklıdır. Bu nedenle fiil işteş çatılıdır. B seçeneğinde “**tamir edildi**” edilgen çatı vardır; işi yapan belli değildir, iş özne tarafından yapılmaz. C seçeneğinde “**yaşadı**” etken bir fiildir; karşılıklılık ya da birlikte yapma anlamı yoktur. D seçeneğinde “**açıkladı**” etken fiildir; özne (müdür) işi yapar, karşılıklı bir eylem söz konusu değildir. Bu nedenle doğru cevap **A**’dır.

Doğru cevap: B

Ettirgen çatıda işi yapan kişi, işi bizzat kendisi yapmaz; bir başkasına yaptırır. Yani özne, eylemin yapılmasını sağlar (yaptırır). seçeneğiB133nde "boyattı" fiili, "boya-" köküne "-t" ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede işi yapan "çırak"tır; "usta" ise işi yaptıran kişidir. Bu nedenle fiil ettirgendir. B seçeneğinde "boyandı" fiili, işi yapanın belirtilmediği ve işin özne üzerinde gerçekleştiği bir edilgen yapıdır (kapı boyanmıştır, yapan açık değildir). C seçeneğinde "boyadı" fiilinde işi yapan özne (çırak) işi doğrudan kendisi yaptığı için etken çatıdır. D seçeneğinde "boyanıyordu" fiili "-n" edilgenlik eki ve "-yor" şimdiki zaman ekiyle kurulmuştur; işi yapan belirtilmediği için edilgendir. Bu nedenle doğru cevap B731’dır.

1. Çözüm: Ettirgen çatıda işi yapan kişi, işi bizzat kendisi yapmaz; bir başkasına yaptırır. Yani özne, eylemin yapılmasını sağlar (yaptırır). seçeneğiB133nde "boyattı" fiili, "boya-" köküne "-t" ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede işi yapan "çırak"tır; "usta" ise işi yaptıran kişidir. Bu nedenle fiil ettirgendir. B seçeneğinde "boyandı" fiili, işi yapanın belirtilmediği ve işin özne üzerinde gerçekleştiği bir edilgen yapıdır (kapı boyanmıştır, yapan açık değildir). C seçeneğinde "boyadı" fiilinde işi yapan özne (çırak) işi doğrudan kendisi yaptığı için etken çatıdır. D seçeneğinde "boyanıyordu" fiili "-n" edilgenlik eki ve "-yor" şimdiki zaman ekiyle kurulmuştur; işi yapan belirtilmediği için edilgendir. Bu nedenle doğru cevap B731’dır.

Doğru cevap: C

Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı verir. seçeneğiC201nde “giyinip” fiili dönüşlüdür: Çocuk, başkasını değil kendisini giydirir; eylem özneye döner. “Çocuk (kendi kendine) giyindi.” şeklinde açıkça dönüşlülük vardır. A seçeneğinde “dolduruldu” edilgendir; işi yapan belli değildir ve özne (kalabalık) eylemi yapan değil, eylemden etkilenendir. C seçeneğinde “kontrol etti” etkendir; özne işi başkasına yöneltir. D seçeneğinde “kırdı” etkendir; rüzgâr işi yapar, dallar etkilenir. Bu nedenle doğru cevap C648’dir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur ve “kendi kendine” anlamı verir. seçeneğiC201nde “giyinip” fiili dönüşlüdür: Çocuk, başkasını değil kendisini giydirir; eylem özneye döner. “Çocuk (kendi kendine) giyindi.” şeklinde açıkça dönüşlülük vardır. A seçeneğinde “dolduruldu” edilgendir; işi yapan belli değildir ve özne (kalabalık) eylemi yapan değil, eylemden etkilenendir. C seçeneğinde “kontrol etti” etkendir; özne işi başkasına yöneltir. D seçeneğinde “kırdı” etkendir; rüzgâr işi yapar, dallar etkilenir. Bu nedenle doğru cevap C648’dir.

Doğru cevap: D

şıkkıDnda “yıkandı” fiili “yıka-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu ek, fiile çatı özelliği kazandırır ve “yıkanmak” fiili cümlede öznenin yaptığı işin yine özneye döndüğünü gösterir: “Çocuk kendini yıkadı.” Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “yıkandı” biçimi dışarıdan bir yapanı açıkça göstermediği ve “yıkama işi gerçekleşti” anlamı taşıdığı için edilgenlik görünümü de verir. Türkçede “-n/-l” ekli bazı fiiller (özellikle “yıkanmak, giyinmek, taranmak” gibi) hem dönüşlülük hem de edilgenlik görünümü taşıyabilir; ancak bu cümlede anlam açıkça “kendi kendine” olduğu için dönüşlülük belirgindir. B şıkkında “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir ve özne (kitaplar) işi yapmaz, işten etkilenir. Dönüşlülük yoktur. C şıkkında “imzalandı” edilgendir; ayrıca “müdür tarafından” ifadesi yapanı gösterir. Dönüşlülük yoktur. D şıkkında “çıkarıldı” edilgendir; öğrenciler işi yapan değil, çıkarma işine maruz kalan öznedir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap D985’dır.

1. Çözüm: şıkkıDnda “yıkandı” fiili “yıka-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu ek, fiile çatı özelliği kazandırır ve “yıkanmak” fiili cümlede öznenin yaptığı işin yine özneye döndüğünü gösterir: “Çocuk kendini yıkadı.” Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “yıkandı” biçimi dışarıdan bir yapanı açıkça göstermediği ve “yıkama işi gerçekleşti” anlamı taşıdığı için edilgenlik görünümü de verir. Türkçede “-n/-l” ekli bazı fiiller (özellikle “yıkanmak, giyinmek, taranmak” gibi) hem dönüşlülük hem de edilgenlik görünümü taşıyabilir; ancak bu cümlede anlam açıkça “kendi kendine” olduğu için dönüşlülük belirgindir. B şıkkında “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir ve özne (kitaplar) işi yapmaz, işten etkilenir. Dönüşlülük yoktur. C şıkkında “imzalandı” edilgendir; ayrıca “müdür tarafından” ifadesi yapanı gösterir. Dönüşlülük yoktur. D şıkkında “çıkarıldı” edilgendir; öğrenciler işi yapan değil, çıkarma işine maruz kalan öznedir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap D985’dır.

Doğru cevap: A

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur ve cümlede gizli ya da açık özne, eylemi kendi üzerinde yapar. A seçeneğinde “giyinmek” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) giyinme işini başkasına yaptırmıyor; kendileri giyiniyor. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğinde “tamir edildi” edilgen (pasif) çatıdır; işi yapan belli değildir, özne işi yapmaz, eylem özne üzerinde gerçekleşir. C seçeneğinde “dağıttı” ettirgen ya da edilgen değil; geçişli ve etken bir fiildir. Öğretmen işi bizzat yapmaktadır. D seçeneğinde “kapandı” fiili, öznenin (kapının) kendi isteğiyle yaptığı bir iş değildir; rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durumdur. Bu kullanım dönüşlü değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir durumdur. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi başkasına değil, kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur ve cümlede gizli ya da açık özne, eylemi kendi üzerinde yapar. A seçeneğinde “giyinmek” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) giyinme işini başkasına yaptırmıyor; kendileri giyiniyor. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. B seçeneğinde “tamir edildi” edilgen (pasif) çatıdır; işi yapan belli değildir, özne işi yapmaz, eylem özne üzerinde gerçekleşir. C seçeneğinde “dağıttı” ettirgen ya da edilgen değil; geçişli ve etken bir fiildir. Öğretmen işi bizzat yapmaktadır. D seçeneğinde “kapandı” fiili, öznenin (kapının) kendi isteğiyle yaptığı bir iş değildir; rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durumdur. Bu kullanım dönüşlü değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir durumdur. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: B

Eylemi yapan özne bellidir: Ali. Bu nedenle fiil etkendir.

1. Çözüm: Eylemi yapan özne bellidir: Ali. Bu nedenle fiil etkendir.

Doğru cevap: C

Eylemi yapan belli değildir; özne yapılan işten etkilenmiştir.

1. Çözüm: Eylemi yapan belli değildir; özne yapılan işten etkilenmiştir.

Doğru cevap: D

Özne işi kendisi yapıp yine kendisi etkilenmiştir; fiil dönüşlüdür.

1. Çözüm: Özne işi kendisi yapıp yine kendisi etkilenmiştir; fiil dönüşlüdür.

Doğru cevap: A

Eylem karşılıklı yapılmıştır; bu nedenle işteş çatılıdır.

1. Çözüm: Eylem karşılıklı yapılmıştır; bu nedenle işteş çatılıdır.

Doğru cevap: B

Özne işi başkasına yaptırmıştır; “çözdürdü” ettirgen fiildir.

1. Çözüm: Özne işi başkasına yaptırmıştır; “çözdürdü” ettirgen fiildir.