8. Sınıf Türkçe

8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Fiil Çatısı konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

8. Sınıf Fiil Çatısı Testleri

8. sınıf Türkçe Fiil Çatısı testleri; fiillerin özne ve nesneyle ilişkisini, etken-edilgen, dönüşlü-işteş ve geçişli-geçişsiz yapılarını pekiştirir. Sorularda önce fiilin öznesiyle ilişkisini, sonra nesne alıp alamadığını incele.

Özne-Yüklem İlişkisi

Etken fiillerde işi yapan özne bellidir; edilgen fiillerde işten etkilenen öge öne çıkar ve gerçek özne bulunmayabilir. Dönüşlü fiillerde özne yaptığı işten kendisi etkilenir, işteş fiillerde iş birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapılır.

Nesne-Yüklem İlişkisi

Geçişli fiiller nesne alabilir, geçişsiz fiiller nesne alamaz. Fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için yükleme neyi veya kimi soruları yöneltilir. Çatı ekine bakmak tek başına yeterli değildir; cümledeki kullanım da değerlendirilmelidir.

13. Test

8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Fiil Çatısı konusu 13. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem "dönüşlü" hem de "ettirgen" çatı özelliği taşır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

  1. Çözüm: Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

2. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, çatı bakımından **dönüşlü** bir fiildir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Dönüşlü fiilde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “temizledim” fiilinde işi yapan özne (ben), işin etkisini başka bir nesneye (evi) yöneltmiştir; fiil geçişli ve etkendir, dönüşlü değildir. B seçeneğinde “duyuruldu” fiili “-l” eki alsa da özne işi yapmaz; iş, belirsiz/örtük bir özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle fiil edilgendir (pasif). C seçeneğinde “kayboldu” fiilinde özne (çocuk) hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; çocuk “kendi kendine kaybolma” durumuna düşmüştür. Nesne yoktur ve fiil dönüşlü çatı özelliği gösterir. D seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işin etkisi “ödevler” nesnesine yönelir; fiil etkendir ve geçişlidir. Bu yüzden dönüşlü değildir.

  1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “temizledim” fiilinde işi yapan özne (ben), işin etkisini başka bir nesneye (evi) yöneltmiştir; fiil geçişli ve etkendir, dönüşlü değildir. B seçeneğinde “duyuruldu” fiili “-l” eki alsa da özne işi yapmaz; iş, belirsiz/örtük bir özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle fiil edilgendir (pasif). C seçeneğinde “kayboldu” fiilinde özne (çocuk) hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; çocuk “kendi kendine kaybolma” durumuna düşmüştür. Nesne yoktur ve fiil dönüşlü çatı özelliği gösterir. D seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işin etkisi “ödevler” nesnesine yönelir; fiil etkendir ve geçişlidir. Bu yüzden dönüşlü değildir.

Dönüşlü fiilde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “temizledim” fiilinde işi yapan özne (ben), işin etkisini başka bir nesneye (evi) yöneltmiştir; fiil geçişli ve etkendir, dönüşlü değildir. B seçeneğinde “duyuruldu” fiili “-l” eki alsa da özne işi yapmaz; iş, belirsiz/örtük bir özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle fiil edilgendir (pasif). C seçeneğinde “kayboldu” fiilinde özne (çocuk) hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; çocuk “kendi kendine kaybolma” durumuna düşmüştür. Nesne yoktur ve fiil dönüşlü çatı özelliği gösterir. D seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işin etkisi “ödevler” nesnesine yönelir; fiil etkendir ve geçişlidir. Bu yüzden dönüşlü değildir.

3. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, **dönüşlü (öznesi işten etkilenen)** çatıda kullanılmıştır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu tür fiiller genellikle “kendi kendine” anlamı taşır ve çoğu zaman “-n / -l” ekiyle kurulur. B seçeneğinde “Çocuk, … yıkandı” cümlesinde çocuk hem yıkama işini yapan hem de bu işten etkilenen kişidir. “Çocuk kendini yıkadı.” biçiminde düşünülebilir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “açıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapı kendiliğinden/etkiyle açılmıştır. Bu, dönüşlü değil, daha çok etken öznesi belirtilmeyen (kendiliğinden olma) bir kullanımdır. C seçeneğinde “anlattı” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen ise “konu/sınıf” değildir; fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “açıldı” fiili, “köprü” öznesi işi yapmaz; köprü açma işinden etkilenen konumdadır. Cümle edilgen çatılıdır (açma işini yapan gizlidir).

  1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu tür fiiller genellikle “kendi kendine” anlamı taşır ve çoğu zaman “-n / -l” ekiyle kurulur. B seçeneğinde “Çocuk, … yıkandı” cümlesinde çocuk hem yıkama işini yapan hem de bu işten etkilenen kişidir. “Çocuk kendini yıkadı.” biçiminde düşünülebilir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “açıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapı kendiliğinden/etkiyle açılmıştır. Bu, dönüşlü değil, daha çok etken öznesi belirtilmeyen (kendiliğinden olma) bir kullanımdır. C seçeneğinde “anlattı” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen ise “konu/sınıf” değildir; fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “açıldı” fiili, “köprü” öznesi işi yapmaz; köprü açma işinden etkilenen konumdadır. Cümle edilgen çatılıdır (açma işini yapan gizlidir).

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu tür fiiller genellikle “kendi kendine” anlamı taşır ve çoğu zaman “-n / -l” ekiyle kurulur. B seçeneğinde “Çocuk, … yıkandı” cümlesinde çocuk hem yıkama işini yapan hem de bu işten etkilenen kişidir. “Çocuk kendini yıkadı.” biçiminde düşünülebilir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “açıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; kapı kendiliğinden/etkiyle açılmıştır. Bu, dönüşlü değil, daha çok etken öznesi belirtilmeyen (kendiliğinden olma) bir kullanımdır. C seçeneğinde “anlattı” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen ise “konu/sınıf” değildir; fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “açıldı” fiili, “köprü” öznesi işi yapmaz; köprü açma işinden etkilenen konumdadır. Cümle edilgen çatılıdır (açma işini yapan gizlidir).

4. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, **dönüşlü (özne işi kendi üzerinde yapar)** çatılıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrı bir nesne aranmaz. B seçeneğinde “salon hızlıca toplandı” cümlesinde “toplanmak” fiili dönüşlüdür. Çünkü “toplamak” işi normalde bir nesne üzerinde yapılır (salonu biri toplar); ancak “toplanmak” biçiminde özne (salon) kendi kendine “toplanmış” gibi gösterilir ve ayrı bir nesne yoktur. Bu, dönüşlü çatının tipik kullanımına uygundur. A seçeneğinde “katladı” fiili geçişlidir ve “atkıyı” belirtili nesnesi vardır; fiil etken-geçişli yapıdadır, dönüşlü değildir. C seçeneğinde “tamir etti” fiili “bozuk saati” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “savurdu” fiili “kumları” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir.

  1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrı bir nesne aranmaz. B seçeneğinde “salon hızlıca toplandı” cümlesinde “toplanmak” fiili dönüşlüdür. Çünkü “toplamak” işi normalde bir nesne üzerinde yapılır (salonu biri toplar); ancak “toplanmak” biçiminde özne (salon) kendi kendine “toplanmış” gibi gösterilir ve ayrı bir nesne yoktur. Bu, dönüşlü çatının tipik kullanımına uygundur. A seçeneğinde “katladı” fiili geçişlidir ve “atkıyı” belirtili nesnesi vardır; fiil etken-geçişli yapıdadır, dönüşlü değildir. C seçeneğinde “tamir etti” fiili “bozuk saati” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “savurdu” fiili “kumları” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir.

Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrı bir nesne aranmaz. B seçeneğinde “salon hızlıca toplandı” cümlesinde “toplanmak” fiili dönüşlüdür. Çünkü “toplamak” işi normalde bir nesne üzerinde yapılır (salonu biri toplar); ancak “toplanmak” biçiminde özne (salon) kendi kendine “toplanmış” gibi gösterilir ve ayrı bir nesne yoktur. Bu, dönüşlü çatının tipik kullanımına uygundur. A seçeneğinde “katladı” fiili geçişlidir ve “atkıyı” belirtili nesnesi vardır; fiil etken-geçişli yapıdadır, dönüşlü değildir. C seçeneğinde “tamir etti” fiili “bozuk saati” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “savurdu” fiili “kumları” nesnesini alır; etken-geçişli bir fiildir, dönüşlü değildir.

5. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem "edilgen" hem de "dönüşlü" çatı özelliği taşır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Fiil çatısında "edilgen" çatı, işi yapanın (öznenin) belli olmadığı ya da cümlede yer almadığı; işten etkilenenin özne olduğu yapılardır. Genellikle "-l" ve "-n" ekleriyle kurulur ve "kim tarafından?" sorusu anlamlı olabilir. "Dönüşlü" çatı ise öznenin hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen olduğu durumdur. Yani eylem özneye döner. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla "-n" ekiyle kurulur; ancak burada özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Seçenekleri inceleyelim: A) "Kapandı" fiili "-n" eki almış olsa da burada kapının kendi kendine kapanması söz konusudur; işi yapan gerçek bir özne yoktur. Bu kullanım edilgen/oluş bildiren yapıdadır, dönüşlü değildir. B) "Tartışıldı" fiili edilgendir; "(konu) kimler tarafından tartışıldı?" denebilir. Ancak "konu" tartışma eylemini kendi üzerinde yapmaz; dönüşlü değildir. D) "Okundu" fiili edilgendir ve "öğretmen tarafından" sözü işi yapanı açıkça belirtir. Dönüşlü değildir. C) "Giyinip" fiilinde "giyinmek" dönüşlüdür: Çocuk, giyme işini kendisi yapar ve giyinen de kendisidir (özne hem yapan hem etkilenen). Ayrıca "giyinmek" biçim olarak "-n" ekiyle kurulmuş edilgen görünümlü bir yapı taşır; fakat anlamca özneye döndüğü için dönüşlüdür. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

  1. Çözüm: Fiil çatısında "edilgen" çatı, işi yapanın (öznenin) belli olmadığı ya da cümlede yer almadığı; işten etkilenenin özne olduğu yapılardır. Genellikle "-l" ve "-n" ekleriyle kurulur ve "kim tarafından?" sorusu anlamlı olabilir. "Dönüşlü" çatı ise öznenin hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen olduğu durumdur. Yani eylem özneye döner. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla "-n" ekiyle kurulur; ancak burada özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Seçenekleri inceleyelim: A) "Kapandı" fiili "-n" eki almış olsa da burada kapının kendi kendine kapanması söz konusudur; işi yapan gerçek bir özne yoktur. Bu kullanım edilgen/oluş bildiren yapıdadır, dönüşlü değildir. B) "Tartışıldı" fiili edilgendir; "(konu) kimler tarafından tartışıldı?" denebilir. Ancak "konu" tartışma eylemini kendi üzerinde yapmaz; dönüşlü değildir. D) "Okundu" fiili edilgendir ve "öğretmen tarafından" sözü işi yapanı açıkça belirtir. Dönüşlü değildir. C) "Giyinip" fiilinde "giyinmek" dönüşlüdür: Çocuk, giyme işini kendisi yapar ve giyinen de kendisidir (özne hem yapan hem etkilenen). Ayrıca "giyinmek" biçim olarak "-n" ekiyle kurulmuş edilgen görünümlü bir yapı taşır; fakat anlamca özneye döndüğü için dönüşlüdür. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

Fiil çatısında "edilgen" çatı, işi yapanın (öznenin) belli olmadığı ya da cümlede yer almadığı; işten etkilenenin özne olduğu yapılardır. Genellikle "-l" ve "-n" ekleriyle kurulur ve "kim tarafından?" sorusu anlamlı olabilir. "Dönüşlü" çatı ise öznenin hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen olduğu durumdur. Yani eylem özneye döner. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla "-n" ekiyle kurulur; ancak burada özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Seçenekleri inceleyelim: A) "Kapandı" fiili "-n" eki almış olsa da burada kapının kendi kendine kapanması söz konusudur; işi yapan gerçek bir özne yoktur. Bu kullanım edilgen/oluş bildiren yapıdadır, dönüşlü değildir. B) "Tartışıldı" fiili edilgendir; "(konu) kimler tarafından tartışıldı?" denebilir. Ancak "konu" tartışma eylemini kendi üzerinde yapmaz; dönüşlü değildir. D) "Okundu" fiili edilgendir ve "öğretmen tarafından" sözü işi yapanı açıkça belirtir. Dönüşlü değildir. C) "Giyinip" fiilinde "giyinmek" dönüşlüdür: Çocuk, giyme işini kendisi yapar ve giyinen de kendisidir (özne hem yapan hem etkilenen). Ayrıca "giyinmek" biçim olarak "-n" ekiyle kurulmuş edilgen görünümlü bir yapı taşır; fakat anlamca özneye döndüğü için dönüşlüdür. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

6. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem edilgen (pasif) hem de dönüşlü çatı özelliği göstermektedir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

B seçeneğinde “kayboldu” fiili, işi yapanın da etkilenenin de aynı olduğu bir durumu anlatır: Çocuk, kendi kendine ortadan kaybolma durumuna geçmiştir. Bu nedenle fiil dönüşlü (kendi kendine olma) özellik gösterir. Ayrıca “kaybolmak” fiilinde işi yapan açıkça belirtilmez; cümlede nesne de yoktur ve eylem, öznenin başına gelen bir durum gibi sunulur. Bu yönüyle edilgenlik (işi yapanın belli olmaması) görünümü de vardır. Dolayısıyla “kayboldu” fiili hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. A seçeneğinde “açıklandı” edilgendir; ancak dönüşlülük yoktur (sonuçlar kendi kendini açıklamaz). C seçeneğinde “tartışıldı” edilgendir; dönüşlü değildir (tartışma işi öznenin kendi kendine yaptığı bir iş değildir). D seçeneğinde “kapandı” dönüşlü gibi düşünülebilse de cümlede “rüzgârın etkisiyle” ifadesi işi yaptıran nedeni belirginleştirir; dönüşlü-edilgen birlikteliği aranırken en net ve tartışmasız örnek B’dir.

  1. Çözüm: B seçeneğinde “kayboldu” fiili, işi yapanın da etkilenenin de aynı olduğu bir durumu anlatır: Çocuk, kendi kendine ortadan kaybolma durumuna geçmiştir. Bu nedenle fiil dönüşlü (kendi kendine olma) özellik gösterir. Ayrıca “kaybolmak” fiilinde işi yapan açıkça belirtilmez; cümlede nesne de yoktur ve eylem, öznenin başına gelen bir durum gibi sunulur. Bu yönüyle edilgenlik (işi yapanın belli olmaması) görünümü de vardır. Dolayısıyla “kayboldu” fiili hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. A seçeneğinde “açıklandı” edilgendir; ancak dönüşlülük yoktur (sonuçlar kendi kendini açıklamaz). C seçeneğinde “tartışıldı” edilgendir; dönüşlü değildir (tartışma işi öznenin kendi kendine yaptığı bir iş değildir). D seçeneğinde “kapandı” dönüşlü gibi düşünülebilse de cümlede “rüzgârın etkisiyle” ifadesi işi yaptıran nedeni belirginleştirir; dönüşlü-edilgen birlikteliği aranırken en net ve tartışmasız örnek B’dir.

B seçeneğinde “kayboldu” fiili, işi yapanın da etkilenenin de aynı olduğu bir durumu anlatır: Çocuk, kendi kendine ortadan kaybolma durumuna geçmiştir. Bu nedenle fiil dönüşlü (kendi kendine olma) özellik gösterir. Ayrıca “kaybolmak” fiilinde işi yapan açıkça belirtilmez; cümlede nesne de yoktur ve eylem, öznenin başına gelen bir durum gibi sunulur. Bu yönüyle edilgenlik (işi yapanın belli olmaması) görünümü de vardır. Dolayısıyla “kayboldu” fiili hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. A seçeneğinde “açıklandı” edilgendir; ancak dönüşlülük yoktur (sonuçlar kendi kendini açıklamaz). C seçeneğinde “tartışıldı” edilgendir; dönüşlü değildir (tartışma işi öznenin kendi kendine yaptığı bir iş değildir). D seçeneğinde “kapandı” dönüşlü gibi düşünülebilse de cümlede “rüzgârın etkisiyle” ifadesi işi yaptıran nedeni belirginleştirir; dönüşlü-edilgen birlikteliği aranırken en net ve tartışmasız örnek B’dir.

7. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem edilgen hem de dönüşlü (öznesi işi yapan ve yapılan durumunda) çatıda kullanılmıştır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında “dönüşlü” fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da, yapılan da öznenin kendisidir. Dönüşlü fiiller genellikle “-n” ekiyle kurulur (giyinmek, saklanmak, kaybolmak vb.). D seçeneğinde “kayboldu” fiili “kaybolmak”tan gelir ve “-l” ekiyle edilgen gibi görünse de anlamca özne (çocuk) kendi kendine kaybolma durumuna düşmüştür; işi yapan ayrı bir özne yoktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür ve biçim olarak edilgen ekini de taşıdığı için istenen özellikleri birlikte sağlar. A seçeneğinde “yerleşti” etken çatılıdır; özne (herkes) işi doğrudan yapmıştır, edilgenlik/dönüşlülük yoktur. B seçeneğinde “hazırlandı” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne (toplantı salonu) işi yapan değil, yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “yazdırıldı” ettirgen-edilgen yapıdadır; “müdür tarafından” ifadesi işi yaptıranı gösterir, özne (rapor) yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur.

  1. Çözüm: Fiil çatısında “dönüşlü” fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da, yapılan da öznenin kendisidir. Dönüşlü fiiller genellikle “-n” ekiyle kurulur (giyinmek, saklanmak, kaybolmak vb.). D seçeneğinde “kayboldu” fiili “kaybolmak”tan gelir ve “-l” ekiyle edilgen gibi görünse de anlamca özne (çocuk) kendi kendine kaybolma durumuna düşmüştür; işi yapan ayrı bir özne yoktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür ve biçim olarak edilgen ekini de taşıdığı için istenen özellikleri birlikte sağlar. A seçeneğinde “yerleşti” etken çatılıdır; özne (herkes) işi doğrudan yapmıştır, edilgenlik/dönüşlülük yoktur. B seçeneğinde “hazırlandı” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne (toplantı salonu) işi yapan değil, yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “yazdırıldı” ettirgen-edilgen yapıdadır; “müdür tarafından” ifadesi işi yaptıranı gösterir, özne (rapor) yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur.

Fiil çatısında “dönüşlü” fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da, yapılan da öznenin kendisidir. Dönüşlü fiiller genellikle “-n” ekiyle kurulur (giyinmek, saklanmak, kaybolmak vb.). D seçeneğinde “kayboldu” fiili “kaybolmak”tan gelir ve “-l” ekiyle edilgen gibi görünse de anlamca özne (çocuk) kendi kendine kaybolma durumuna düşmüştür; işi yapan ayrı bir özne yoktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür ve biçim olarak edilgen ekini de taşıdığı için istenen özellikleri birlikte sağlar. A seçeneğinde “yerleşti” etken çatılıdır; özne (herkes) işi doğrudan yapmıştır, edilgenlik/dönüşlülük yoktur. B seçeneğinde “hazırlandı” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne (toplantı salonu) işi yapan değil, yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “yazdırıldı” ettirgen-edilgen yapıdadır; “müdür tarafından” ifadesi işi yaptıranı gösterir, özne (rapor) yapılan durumundadır; dönüşlülük yoktur.

8. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem dönüşlü (özne yaptığı işten etkilenmiştir) hem de edilgen (işi yapan belli değildir) çatıda kullanılmıştır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında edilgenlikte işi yapan belli değildir; fiil genellikle “-l/-n” eklerini alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. Dönüşlü çatıda ise özne hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen durumundadır; çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezilir. A) “hazırlanıldı” fiilinde “-n” eki vardır ve işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (edilgenlik). Ayrıca “hazırlanmak” eyleminde özne, yaptığı hazırlık işinden doğrudan etkilenir; yani hazırlanan kişi yine öznenin kendisidir (dönüşlülük). Bu nedenle hem dönüşlü hem edilgen özellik bir aradadır. B) “giyindi” fiili dönüşlüdür (çocuk kendi kendini giydi) fakat edilgen değildir; işi yapan bellidir (özne). C) “duyuruldu” edilgendir (duyuran belli değil) ancak dönüşlü değildir; “duyurmak” eylemi öznenin kendine yaptığı bir iş anlamı taşımaz. D) “anlattı” etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça bellidir ve edilgen/dönüşlü özellik yoktur. Doğru cevap: A

  1. Çözüm: Fiil çatısında edilgenlikte işi yapan belli değildir; fiil genellikle “-l/-n” eklerini alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. Dönüşlü çatıda ise özne hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen durumundadır; çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezilir. A) “hazırlanıldı” fiilinde “-n” eki vardır ve işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (edilgenlik). Ayrıca “hazırlanmak” eyleminde özne, yaptığı hazırlık işinden doğrudan etkilenir; yani hazırlanan kişi yine öznenin kendisidir (dönüşlülük). Bu nedenle hem dönüşlü hem edilgen özellik bir aradadır. B) “giyindi” fiili dönüşlüdür (çocuk kendi kendini giydi) fakat edilgen değildir; işi yapan bellidir (özne). C) “duyuruldu” edilgendir (duyuran belli değil) ancak dönüşlü değildir; “duyurmak” eylemi öznenin kendine yaptığı bir iş anlamı taşımaz. D) “anlattı” etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça bellidir ve edilgen/dönüşlü özellik yoktur. Doğru cevap: A

Fiil çatısında edilgenlikte işi yapan belli değildir; fiil genellikle “-l/-n” eklerini alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. Dönüşlü çatıda ise özne hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen durumundadır; çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezilir. A) “hazırlanıldı” fiilinde “-n” eki vardır ve işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (edilgenlik). Ayrıca “hazırlanmak” eyleminde özne, yaptığı hazırlık işinden doğrudan etkilenir; yani hazırlanan kişi yine öznenin kendisidir (dönüşlülük). Bu nedenle hem dönüşlü hem edilgen özellik bir aradadır. B) “giyindi” fiili dönüşlüdür (çocuk kendi kendini giydi) fakat edilgen değildir; işi yapan bellidir (özne). C) “duyuruldu” edilgendir (duyuran belli değil) ancak dönüşlü değildir; “duyurmak” eylemi öznenin kendine yaptığı bir iş anlamı taşımaz. D) “anlattı” etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça bellidir ve edilgen/dönüşlü özellik yoktur. Doğru cevap: A

9. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem edilgen (pasif) hem de dönüşlü çatı özelliği taşır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

A seçeneğinde “kapandı” fiili “kapanmak”tır. Bu fiilde işi yapan açıkça belirtilmemiştir; “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgendir. Ayrıca “kapanmak” fiilinde özne (kapı) aynı zamanda eylemin kendi üzerinde gerçekleştiği varlıktır; yani kapı “kendi kendine kapanma” durumundadır. Bu da dönüşlü (kendi kendine olma) özelliği gösterir. B seçeneğinde “toplandı” fiili dönüşlü değildir; özne (yarışmacılar) işi bilinçli biçimde birlikte yapar. Bu kullanım daha çok işteşlik (toplanmak: birlikte bir araya gelmek) özelliği taşır; edilgenlik söz konusu değildir. C seçeneğinde “yıkıldı” fiili edilgendir; işi yapan “belediye ekipleri” tarafından ifadesiyle belirtilmiştir. Ancak özne (eski ev) eylemi kendi kendine yapmaz; dönüşlü değildir. D seçeneğinde “sevindi” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne bellidir (çocuk). Edilgenlik ya da dönüşlülük yoktur.

  1. Çözüm: A seçeneğinde “kapandı” fiili “kapanmak”tır. Bu fiilde işi yapan açıkça belirtilmemiştir; “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgendir. Ayrıca “kapanmak” fiilinde özne (kapı) aynı zamanda eylemin kendi üzerinde gerçekleştiği varlıktır; yani kapı “kendi kendine kapanma” durumundadır. Bu da dönüşlü (kendi kendine olma) özelliği gösterir. B seçeneğinde “toplandı” fiili dönüşlü değildir; özne (yarışmacılar) işi bilinçli biçimde birlikte yapar. Bu kullanım daha çok işteşlik (toplanmak: birlikte bir araya gelmek) özelliği taşır; edilgenlik söz konusu değildir. C seçeneğinde “yıkıldı” fiili edilgendir; işi yapan “belediye ekipleri” tarafından ifadesiyle belirtilmiştir. Ancak özne (eski ev) eylemi kendi kendine yapmaz; dönüşlü değildir. D seçeneğinde “sevindi” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne bellidir (çocuk). Edilgenlik ya da dönüşlülük yoktur.

A seçeneğinde “kapandı” fiili “kapanmak”tır. Bu fiilde işi yapan açıkça belirtilmemiştir; “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgendir. Ayrıca “kapanmak” fiilinde özne (kapı) aynı zamanda eylemin kendi üzerinde gerçekleştiği varlıktır; yani kapı “kendi kendine kapanma” durumundadır. Bu da dönüşlü (kendi kendine olma) özelliği gösterir. B seçeneğinde “toplandı” fiili dönüşlü değildir; özne (yarışmacılar) işi bilinçli biçimde birlikte yapar. Bu kullanım daha çok işteşlik (toplanmak: birlikte bir araya gelmek) özelliği taşır; edilgenlik söz konusu değildir. C seçeneğinde “yıkıldı” fiili edilgendir; işi yapan “belediye ekipleri” tarafından ifadesiyle belirtilmiştir. Ancak özne (eski ev) eylemi kendi kendine yapmaz; dönüşlü değildir. D seçeneğinde “sevindi” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne bellidir (çocuk). Edilgenlik ya da dönüşlülük yoktur.

10. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, **dönüşlü (öznesi hem yapan hem etkilenen)** çatılıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “saklandı” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) saklanma işini yapar ve saklanma eyleminden yine kendileri etkilenir. “Çocuklar kendilerini sakladı.” biçiminde düşünülebilir. A seçeneğinde “tekrar etti” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne (o) başkasına değil, doğrudan “notlarını” tekrar eder; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; özne (öğretmen) işi yapar, etkilenen “ödevler”dir. D seçeneğinde “okundu” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne konumunda bir yapan yoktur. Bu nedenle dönüşlü değildir. Sonuç: Dönüşlü çatılı fiil B seçeneğindedir.

  1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “saklandı” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) saklanma işini yapar ve saklanma eyleminden yine kendileri etkilenir. “Çocuklar kendilerini sakladı.” biçiminde düşünülebilir. A seçeneğinde “tekrar etti” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne (o) başkasına değil, doğrudan “notlarını” tekrar eder; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; özne (öğretmen) işi yapar, etkilenen “ödevler”dir. D seçeneğinde “okundu” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne konumunda bir yapan yoktur. Bu nedenle dönüşlü değildir. Sonuç: Dönüşlü çatılı fiil B seçeneğindedir.

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “saklandı” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) saklanma işini yapar ve saklanma eyleminden yine kendileri etkilenir. “Çocuklar kendilerini sakladı.” biçiminde düşünülebilir. A seçeneğinde “tekrar etti” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne (o) başkasına değil, doğrudan “notlarını” tekrar eder; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; özne (öğretmen) işi yapar, etkilenen “ödevler”dir. D seçeneğinde “okundu” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne konumunda bir yapan yoktur. Bu nedenle dönüşlü değildir. Sonuç: Dönüşlü çatılı fiil B seçeneğindedir.

Fiil Çatısı Testleri Hakkında Sık Sorulanlar

Etken ve edilgen fiil nasıl ayırt edilir?

Etken fiilde işi yapan özne bellidir; edilgen fiilde işten etkilenen öge öne çıkar ve gerçek özne çoğu zaman bulunmaz.

Geçişli fiil nedir?

Nesne alabilen, yani yükleme neyi veya kimi soruları yöneltilebilen fiildir.

İşteş fiil ne anlatır?

İşin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını anlatır.