Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem "dönüşlü" hem de "ettirgen" çatı özelliği taşır?
Lütfen önce bir cevap seç.
Doğru cevap: A
Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.
- Çözüm: Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.
Fiil çatısında "dönüşlü" fiillerde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu durum genellikle "-n" ekiyle görülür (ör. yıkanmak, giyinmek). "Ettirgen" fiillerde ise özne işi bizzat yapmaz; başkasına yaptırır ve fiil "-dir/-tir" gibi eklerle ettirgenleşir. A seçeneğinde yüklem "tamir ettirdi"dir. Bu yapı iki aşamalıdır: Temel fiil "etmek"tir ve "ettir-" ekiyle başkasına yaptırma anlamı kazanır (ettirgen). Ayrıca "kırılan" sözcüğü, "kırılmak" fiilinden gelir; "-ıl" ekiyle dönüşlü/edilgen çatıda kurulmuştur ve burada sandalyenin kendi kendine/özne dışı bir etkiyle kırılması, yani işi yapanın belirtilmemesi (dönüşlü-edilgen yapı) söz konusudur. Cümlede fiil çatısı açısından aranan iki özellik birlikte bu seçenekte bulunur. B seçeneğinde "dağıldı" dönüşlüdür; ancak ettirgenlik yoktur. C seçeneğinde "yazdırdı" ettirgendir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde "sağladı" ettirgenlik-dönüşlülük eki taşımaz; anlamca neden-sonuç bildirir ama çatı ekiyle ettirgen değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.