8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: D

Etken çatıda işi yapan bellidir ve fiil, işi öznenin yaptığını gösterir. seçeneğiD73nde “Ali, kitapları dikkatle topladı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir; “topladı” fiili işi öznenin yaptığını bildirir. Bu nedenle fiil etkendir. A seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; kapı kendi kendine kapanmış gibi anlatılır (dönüşlü/olay bildiren kullanım). B seçeneğinde “kontrol edildi” ifadesi edilgendir; işi yapan “öğretmen” olsa da “tarafından” ile belirtilmiş, fiil edilgen yapıdadır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir; konuşan kişi belirtilmemiştir.

1. Çözüm: Etken çatıda işi yapan bellidir ve fiil, işi öznenin yaptığını gösterir. seçeneğiD73nde “Ali, kitapları dikkatle topladı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir; “topladı” fiili işi öznenin yaptığını bildirir. Bu nedenle fiil etkendir. A seçeneğinde “kapandı” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; kapı kendi kendine kapanmış gibi anlatılır (dönüşlü/olay bildiren kullanım). B seçeneğinde “kontrol edildi” ifadesi edilgendir; işi yapan “öğretmen” olsa da “tarafından” ile belirtilmiş, fiil edilgen yapıdadır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiili edilgendir; konuşan kişi belirtilmemiştir.

Doğru cevap: A

A seçeneğinde “Öğrenciler, sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne bellidir (öğrenciler) ve fiil bir nesne almıştır (“sınıfı” belirtili nesne). Bu nedenle fiil etken çatılıdır ve nesne alan bir kullanımdır. B seçeneğinde “... tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de cümle edilgendir; çünkü yüklem “süslendi” edilgen yapıdadır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen “sınıf”tır. C seçeneğinde de yüklem “süslendi” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir, özne işten etkilenen “sınıf”tır. D seçeneğinde “süslenmiş” yüklem görevinde sıfat-fiil gibi kullanılmıştır; fiil çatısı sorusunda aranan etken-nesne alan yüklem yapısını karşılamaz. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: A seçeneğinde “Öğrenciler, sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne bellidir (öğrenciler) ve fiil bir nesne almıştır (“sınıfı” belirtili nesne). Bu nedenle fiil etken çatılıdır ve nesne alan bir kullanımdır. B seçeneğinde “... tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de cümle edilgendir; çünkü yüklem “süslendi” edilgen yapıdadır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen “sınıf”tır. C seçeneğinde de yüklem “süslendi” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir, özne işten etkilenen “sınıf”tır. D seçeneğinde “süslenmiş” yüklem görevinde sıfat-fiil gibi kullanılmıştır; fiil çatısı sorusunda aranan etken-nesne alan yüklem yapısını karşılamaz. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiillerde genellikle "-n" eki görülür ve cümleye "kendi kendine" anlamı eklenebilir. seçeneğiB151nde "tarandı" fiili dönüşlüdür: Ali, kendi kendini taramıştır. Yani işi yapan da etkilenen de Ali’dir. A seçeneğinde "koştu" etken fiildir; özne sadece işi yapar, işin kendisine yönelmesi söz konusu değildir. B seçeneğinde "karşılandı" edilgen fiildir; işi yapan belli değildir. D seçeneğinde "kontrol etti" etken fiildir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen "ödevler"dir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiillerde genellikle "-n" eki görülür ve cümleye "kendi kendine" anlamı eklenebilir. seçeneğiB151nde "tarandı" fiili dönüşlüdür: Ali, kendi kendini taramıştır. Yani işi yapan da etkilenen de Ali’dir. A seçeneğinde "koştu" etken fiildir; özne sadece işi yapar, işin kendisine yönelmesi söz konusu değildir. B seçeneğinde "karşılandı" edilgen fiildir; işi yapan belli değildir. D seçeneğinde "kontrol etti" etken fiildir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen "ödevler"dir.

Doğru cevap: C

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede cevap bulunamaz. seçeneğiC190nde “Ödevler bugün toplandı.” cümlesinde fiil “toplan-dı” şeklindedir. “Toplamak” işi yapılmıştır; ancak bu işi kimin yaptığı söylenmemiştir. “Ödevler” burada işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan özne açıkça bellidir: “öğretmen”, “Ali”, “çocuklar”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede cevap bulunamaz. seçeneğiC190nde “Ödevler bugün toplandı.” cümlesinde fiil “toplan-dı” şeklindedir. “Toplamak” işi yapılmıştır; ancak bu işi kimin yaptığı söylenmemiştir. “Ödevler” burada işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan özne açıkça bellidir: “öğretmen”, “Ali”, “çocuklar”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

Doğru cevap: D

Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işin yapıldığı (etkilenen) öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur. seçeneğiD166nde “süslendi” fiili “süsle- + -n” ekiyle edilgen yapılmıştır. Cümlede sınıfın süslenme işi anlatılır; ancak bu işi kimin yaptığı söylenmez. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde ise “süsledi / süslüyor / süsleyecek” fiilleri etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça “öğrenciler”dir ve eylemi onlar gerçekleştirir.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işin yapıldığı (etkilenen) öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur. seçeneğiD166nde “süslendi” fiili “süsle- + -n” ekiyle edilgen yapılmıştır. Cümlede sınıfın süslenme işi anlatılır; ancak bu işi kimin yaptığı söylenmez. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde ise “süsledi / süslüyor / süsleyecek” fiilleri etken çatılıdır; işi yapan özne açıkça “öğrenciler”dir ve eylemi onlar gerçekleştirir.

Doğru cevap: A

Edilgen (pasif) çatıda fiilde işi yapan (özne) belli değildir; iş, özne tarafından değil sanki kendiliğinden yapılmış gibi anlatılır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eki alır: “temizle-n-di” gibi. seçeneğiA201nde “Sınıf hızlıca temizlendi.” cümlesinde işi yapan kişi belirtilmemiştir. “Kim temizledi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Ayrıca fiil “temizlen-” biçiminde “-n” edilgenlik eki almıştır. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan açıkça bellidir: A’da “öğrenciler”, C’de “görevli”, D’de “ben” işi yapan öznedir. Bu nedenle bu cümlelerde fiil etken çatılıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda fiilde işi yapan (özne) belli değildir; iş, özne tarafından değil sanki kendiliğinden yapılmış gibi anlatılır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eki alır: “temizle-n-di” gibi. seçeneğiA201nde “Sınıf hızlıca temizlendi.” cümlesinde işi yapan kişi belirtilmemiştir. “Kim temizledi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Ayrıca fiil “temizlen-” biçiminde “-n” edilgenlik eki almıştır. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan açıkça bellidir: A’da “öğrenciler”, C’de “görevli”, D’de “ben” işi yapan öznedir. Bu nedenle bu cümlelerde fiil etken çatılıdır.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır. Bu tür cümlelerde özne, işi yapan değil; işten etkilenen (sözde özne) konumundadır. B seçeneğinde "anlatıldı" fiili "anlat-ıl-dı" biçimindedir. "-ıl" eki fiili edilgen yapmıştır ve cümlede işi kimin anlattığı belirtilmemiştir. "Bu konu" ise anlatma işini yapan değil, anlatma işinden etkilenen unsurdur. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: "kontrol etti" ve "hazırladı" fiillerinde işi yapan açıkça bellidir (öğretmen, annem). "oynadı" fiilinde de işi yapan "çocuklar"dır. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede özellikle söylenmez; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır. Bu tür cümlelerde özne, işi yapan değil; işten etkilenen (sözde özne) konumundadır. B seçeneğinde "anlatıldı" fiili "anlat-ıl-dı" biçimindedir. "-ıl" eki fiili edilgen yapmıştır ve cümlede işi kimin anlattığı belirtilmemiştir. "Bu konu" ise anlatma işini yapan değil, anlatma işinden etkilenen unsurdur. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır: "kontrol etti" ve "hazırladı" fiillerinde işi yapan açıkça bellidir (öğretmen, annem). "oynadı" fiilinde de işi yapan "çocuklar"dır. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

Dönüşlü (refleksif) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve eylem, öznenin kendi üzerinde gerçekleşir. seçeneğiC164nde “giyindi” fiilinde özne (o), giyinme işini kendi üzerinde yapar; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. A ve C seçeneklerinde özne, işi başka bir nesne üzerinde yapmaktadır (“çiçekleri suladı”, “ödevleri dağıttı”); bu yüzden dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kırıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; cam kendiliğinden/etkeni belirtilmeden kırılmıştır. Bu, dönüşlü değil; edilgen (pasif) kullanıma örnektir.

1. Çözüm: Dönüşlü (refleksif) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve eylem, öznenin kendi üzerinde gerçekleşir. seçeneğiC164nde “giyindi” fiilinde özne (o), giyinme işini kendi üzerinde yapar; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. A ve C seçeneklerinde özne, işi başka bir nesne üzerinde yapmaktadır (“çiçekleri suladı”, “ödevleri dağıttı”); bu yüzden dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kırıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; cam kendiliğinden/etkeni belirtilmeden kırılmıştır. Bu, dönüşlü değil; edilgen (pasif) kullanıma örnektir.

Doğru cevap: D

Dönüşlü fiilde işi yapan (özne) aynı zamanda işten etkilenen varlıktır; yani eylem öznenin kendisine yönelir. Bu tür fiillerde çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir. seçeneğiD170nde “Çocuk, … yıkandı.” cümlesinde yıkanma eylemini yapan da çocuk, yıkanan (eylemden etkilenen) da çocuktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde işi yapan özne “öğretmen”, etkilenen ise “ödevler”dir; özne kendi üzerinde bir iş yapmadığı için dönüşlü değildir (etken-geçişli). C seçeneğinde “kırdı” fiilinde işi yapan “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlülük yoktur (etken-geçişli). D seçeneğinde “taşındı” fiilinde işi yapan “görevliler” açıkça belirtilmiş, “kitaplar” ise eylemden etkilenen durumundadır; bu yapı edilgendir, dönüşlü değildir. Bu yüzden doğru cevap D768’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan (özne) aynı zamanda işten etkilenen varlıktır; yani eylem öznenin kendisine yönelir. Bu tür fiillerde çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir. seçeneğiD170nde “Çocuk, … yıkandı.” cümlesinde yıkanma eylemini yapan da çocuk, yıkanan (eylemden etkilenen) da çocuktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde işi yapan özne “öğretmen”, etkilenen ise “ödevler”dir; özne kendi üzerinde bir iş yapmadığı için dönüşlü değildir (etken-geçişli). C seçeneğinde “kırdı” fiilinde işi yapan “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlülük yoktur (etken-geçişli). D seçeneğinde “taşındı” fiilinde işi yapan “görevliler” açıkça belirtilmiş, “kitaplar” ise eylemden etkilenen durumundadır; bu yapı edilgendir, dönüşlü değildir. Bu yüzden doğru cevap D768’dır.

Doğru cevap: A

Geçişli fiiller, “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir **nesne** alır. Geçişsiz fiiller ise bu sorulara cevap vermez; yani nesne almaz. A seçeneğinde “dinlemek” fiiline “neyi/kimi dinledi?” diye sorarsak “öğrencileri” cevabını alırız. Bu yüzden fiil geçişlidir. seçeneğiA265nde “şiddetlenmek” fiiline “neyi/kimi şiddetlendi?” diye sorulduğunda anlamlı bir cevap alınamaz. Fiil nesne almadığı için **geçişsizdir**. C seçeneğinde “park etmek” fiiline “neyi park etti?” sorusu sorulduğunda “arabayı” cevabı gelir; fiil geçişlidir. D seçeneğinde “sulamak” fiiline “neyi suladı?” sorusu sorulduğunda “çiçekleri” cevabı gelir; fiil geçişlidir. Bu nedenle doğru cevap **B**’dir.

1. Çözüm: Geçişli fiiller, “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir **nesne** alır. Geçişsiz fiiller ise bu sorulara cevap vermez; yani nesne almaz. A seçeneğinde “dinlemek” fiiline “neyi/kimi dinledi?” diye sorarsak “öğrencileri” cevabını alırız. Bu yüzden fiil geçişlidir. seçeneğiA265nde “şiddetlenmek” fiiline “neyi/kimi şiddetlendi?” diye sorulduğunda anlamlı bir cevap alınamaz. Fiil nesne almadığı için **geçişsizdir**. C seçeneğinde “park etmek” fiiline “neyi park etti?” sorusu sorulduğunda “arabayı” cevabı gelir; fiil geçişlidir. D seçeneğinde “sulamak” fiiline “neyi suladı?” sorusu sorulduğunda “çiçekleri” cevabı gelir; fiil geçişlidir. Bu nedenle doğru cevap **B**’dir.