8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: B

Ettirgen fiil, işi yapan öznenin işi **bizzat yapmayıp başkasına yaptırması** ve fiilin genellikle **-dir/-tir, -ir/-ır/-ur/-ür** ekleriyle kurularak “yaptırma/sağlama” anlamı taşımasıdır. A) “anlattı” fiilinde işi yapan özne (öğretmen) işi kendisi yapmıştır. Bu nedenle çatı bakımından ettirgen değildir. B) “silinmesini … sağladı” ifadesinde müdür, koridorları kendisi silmez; bu işin yapılmasını **görevliye yaptırır/sağlar**. Burada iş, öznenin yönlendirmesiyle başkası tarafından gerçekleştirildiği için fiil çatı bakımından **ettirgendir**. C) “kapandı” fiilinde kapının kapanması kendiliğinden gerçekleşmiştir; işi yapan belli bir özne yoktur. Bu, ettirgen değil; öznenin etkilenip işin kendiliğinden olduğu bir kullanımdır. D) “yaptırdı” biçim olarak ettirgen gibi görünse de cümlede asıl fiil “tamirciye yaptırdı” yapısında nesne “oyuncağını”dır; ancak soru fiilin ettirgenliğini arar ve ettirgenlikte işi yaptıran özne, işi başkasına yaptırır. Bu cümlede de yaptırma vardır; fakat seçenekler içinde ettirgenliği açık ve doğrudan gösteren, işi başkasına yaptırma anlamını net biçimde veren cümle **B**’dir.

1. Çözüm: Ettirgen fiil, işi yapan öznenin işi **bizzat yapmayıp başkasına yaptırması** ve fiilin genellikle **-dir/-tir, -ir/-ır/-ur/-ür** ekleriyle kurularak “yaptırma/sağlama” anlamı taşımasıdır. A) “anlattı” fiilinde işi yapan özne (öğretmen) işi kendisi yapmıştır. Bu nedenle çatı bakımından ettirgen değildir. B) “silinmesini … sağladı” ifadesinde müdür, koridorları kendisi silmez; bu işin yapılmasını **görevliye yaptırır/sağlar**. Burada iş, öznenin yönlendirmesiyle başkası tarafından gerçekleştirildiği için fiil çatı bakımından **ettirgendir**. C) “kapandı” fiilinde kapının kapanması kendiliğinden gerçekleşmiştir; işi yapan belli bir özne yoktur. Bu, ettirgen değil; öznenin etkilenip işin kendiliğinden olduğu bir kullanımdır. D) “yaptırdı” biçim olarak ettirgen gibi görünse de cümlede asıl fiil “tamirciye yaptırdı” yapısında nesne “oyuncağını”dır; ancak soru fiilin ettirgenliğini arar ve ettirgenlikte işi yaptıran özne, işi başkasına yaptırır. Bu cümlede de yaptırma vardır; fakat seçenekler içinde ettirgenliği açık ve doğrudan gösteren, işi başkasına yaptırma anlamını net biçimde veren cümle **B**’dir.

Doğru cevap: C

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu çatıda fiil çoğunlukla “-n, -l” eklerini alır; ancak önemli olan ek değil, **işin özneye dönmesi**dir. “Kendi kendini …” anlamı sezdirir. seçeneğiC200nde “Çocuk, … tarandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Taranmak” eylemi çocuğun yaptığı bir eylem gibi düşünüldüğünde, etkilenen de yine çocuktur: “Çocuk (kendi kendini) taradı.” Bu nedenle fiil **dönüşlü çatılıdır**. A seçeneğinde “boşaltıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir. Bu, **edilgen** çatıdır. C seçeneğinde “tükendi” fiilinde bir işi yapan yoktur; “kitaplar” kendiliğinden bitmiş/sona ermiş gibi verilir. Bu, **oluş fiili**dir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “onardı” fiilinde işi yapan “usta”, etkilenen “kapı”dır. Fiil **etken** çatılıdır; iş özneye dönmez.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu çatıda fiil çoğunlukla “-n, -l” eklerini alır; ancak önemli olan ek değil, **işin özneye dönmesi**dir. “Kendi kendini …” anlamı sezdirir. seçeneğiC200nde “Çocuk, … tarandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Taranmak” eylemi çocuğun yaptığı bir eylem gibi düşünüldüğünde, etkilenen de yine çocuktur: “Çocuk (kendi kendini) taradı.” Bu nedenle fiil **dönüşlü çatılıdır**. A seçeneğinde “boşaltıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir. Bu, **edilgen** çatıdır. C seçeneğinde “tükendi” fiilinde bir işi yapan yoktur; “kitaplar” kendiliğinden bitmiş/sona ermiş gibi verilir. Bu, **oluş fiili**dir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “onardı” fiilinde işi yapan “usta”, etkilenen “kapı”dır. Fiil **etken** çatılıdır; iş özneye dönmez.

Doğru cevap: D

seçeneğiDndeki “kayboldu” fiili, öznenin yaptığı işten yine öznenin etkilendiğini bildirir. “Çocuk, (kendi kendine) kayboldu.” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Ayrıca “kaybolmak” fiilinde işi yapan belli değildir; eylem, özne üzerinde gerçekleşmiş gibi görünür ve gerçek bir yapan (özne) cümlede yer almaz. Bu yönüyle fiil edilgenlik özelliği de taşır. 8. Sınıf düzeyinde “kaybolmak, görünmez olmak” gibi fiiller, öznenin hem yapan gibi göründüğü hem de eylemden etkilendiği için dönüşlü; yapanın belirtilmediği için de edilgen özellik gösteren kullanımlara örnek kabul edilir. A, B ve D seçeneklerinde ise fiiller edilgendir (“bildirildi, kontrol edildi, çevrildi”); ancak dönüşlülük yoktur. Çünkü bu cümlelerde işin özne tarafından kendi üzerinde yapıldığı anlamı bulunmaz; eylem özneye dışarıdan uygulanmıştır.

1. Çözüm: seçeneğiDndeki “kayboldu” fiili, öznenin yaptığı işten yine öznenin etkilendiğini bildirir. “Çocuk, (kendi kendine) kayboldu.” anlamı vardır. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Ayrıca “kaybolmak” fiilinde işi yapan belli değildir; eylem, özne üzerinde gerçekleşmiş gibi görünür ve gerçek bir yapan (özne) cümlede yer almaz. Bu yönüyle fiil edilgenlik özelliği de taşır. 8. Sınıf düzeyinde “kaybolmak, görünmez olmak” gibi fiiller, öznenin hem yapan gibi göründüğü hem de eylemden etkilendiği için dönüşlü; yapanın belirtilmediği için de edilgen özellik gösteren kullanımlara örnek kabul edilir. A, B ve D seçeneklerinde ise fiiller edilgendir (“bildirildi, kontrol edildi, çevrildi”); ancak dönüşlülük yoktur. Çünkü bu cümlelerde işin özne tarafından kendi üzerinde yapıldığı anlamı bulunmaz; eylem özneye dışarıdan uygulanmıştır.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında **edilgen** fiillerde işi yapan (gerçek özne) cümlede belirtilmez; yüklem genellikle **-l / -n** eki alır ve özne, işten etkilenen varlıktır. **Dönüşlü** fiillerde ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu da çoğunlukla **-n** ekiyle görülür ve “kendi kendine” anlamı sezdirir. A) “konuşuldu” fiili edilgendir; konuşmayı kimin yaptığı belli değildir. Ancak dönüşlülük yoktur; “konu kendi kendine konuştu” gibi bir anlam çıkmaz. B) “düştü” fiili ne edilgendir ne de dönüşlüdür; geçişsiz bir fiildir ve çatı eki yoktur. C) “açıldı” fiili **-ıl** ekiyle edilgen görünür ve cümlede işi yapan belirtilmemiştir. Ayrıca “Kapı rüzgârın etkisiyle yavaşça açıldı.” cümlesinde kapının **kendi kendine/ kendiliğinden açılması** anlamı vardır; yani özne (kapı) gerçekleşen eylemden yine kendisi etkilenir. Bu nedenle fiil **hem edilgen hem dönüşlü** özellik taşır. D) “bindirilip, götürüldü” fiilleri edilgendir; işi yapan belli değildir. Ancak dönüşlülük yoktur; yaralı kendi kendini bindirip götürmemiştir. Bu yüzden doğru cevap **C**’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında **edilgen** fiillerde işi yapan (gerçek özne) cümlede belirtilmez; yüklem genellikle **-l / -n** eki alır ve özne, işten etkilenen varlıktır. **Dönüşlü** fiillerde ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; bu da çoğunlukla **-n** ekiyle görülür ve “kendi kendine” anlamı sezdirir. A) “konuşuldu” fiili edilgendir; konuşmayı kimin yaptığı belli değildir. Ancak dönüşlülük yoktur; “konu kendi kendine konuştu” gibi bir anlam çıkmaz. B) “düştü” fiili ne edilgendir ne de dönüşlüdür; geçişsiz bir fiildir ve çatı eki yoktur. C) “açıldı” fiili **-ıl** ekiyle edilgen görünür ve cümlede işi yapan belirtilmemiştir. Ayrıca “Kapı rüzgârın etkisiyle yavaşça açıldı.” cümlesinde kapının **kendi kendine/ kendiliğinden açılması** anlamı vardır; yani özne (kapı) gerçekleşen eylemden yine kendisi etkilenir. Bu nedenle fiil **hem edilgen hem dönüşlü** özellik taşır. D) “bindirilip, götürüldü” fiilleri edilgendir; işi yapan belli değildir. Ancak dönüşlülük yoktur; yaralı kendi kendini bindirip götürmemiştir. Bu yüzden doğru cevap **C**’dir.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l / -n” eki alır ve cümlede işi yapanı gösteren gerçek özne bulunmaz. Dönüşlü çatıda ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. A) “satıldı” fiili edilgendir; satma işini kimin yaptığı belli değildir. Ancak “tablolar” işten etkilenen varlıktır; kendi kendine satma gibi bir anlam yoktur. Bu yüzden dönüşlü değildir. B) “çalışıldı” fiili edilgendir; kimin çalıştığı belirtilmemiştir. Ancak dönüşlülük yoktur; öznenin kendi üzerinde gerçekleştirdiği bir eylem anlamı taşımaz. C) “kayboldu” fiilinde özne “çocuk”tur. Çocuk, kaybolma eylemini başkasına yaptırmaz; eylem öznenin kendi başına gerçekleşmesi ve sonucundan yine öznenin etkilenmesi şeklindedir (çocuk kaybolur, kaybolan da çocuktur). Fiil “-l” ekiyle edilgen görünüm taşır ve eylem özne üzerinde gerçekleştiği için dönüşlü anlam da vardır. Bu nedenle hem edilgen hem dönüşlü özellik gösterir. D) “kapandı” fiilinde özne “herkes”tir; “içine kapanmak” kalıplaşmış bir ifadedir ve edilgenlik anlamı taşımaz. Bu yüzden doğru seçenek değildir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle “-l / -n” eki alır ve cümlede işi yapanı gösteren gerçek özne bulunmaz. Dönüşlü çatıda ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. A) “satıldı” fiili edilgendir; satma işini kimin yaptığı belli değildir. Ancak “tablolar” işten etkilenen varlıktır; kendi kendine satma gibi bir anlam yoktur. Bu yüzden dönüşlü değildir. B) “çalışıldı” fiili edilgendir; kimin çalıştığı belirtilmemiştir. Ancak dönüşlülük yoktur; öznenin kendi üzerinde gerçekleştirdiği bir eylem anlamı taşımaz. C) “kayboldu” fiilinde özne “çocuk”tur. Çocuk, kaybolma eylemini başkasına yaptırmaz; eylem öznenin kendi başına gerçekleşmesi ve sonucundan yine öznenin etkilenmesi şeklindedir (çocuk kaybolur, kaybolan da çocuktur). Fiil “-l” ekiyle edilgen görünüm taşır ve eylem özne üzerinde gerçekleştiği için dönüşlü anlam da vardır. Bu nedenle hem edilgen hem dönüşlü özellik gösterir. D) “kapandı” fiilinde özne “herkes”tir; “içine kapanmak” kalıplaşmış bir ifadedir ve edilgenlik anlamı taşımaz. Bu yüzden doğru seçenek değildir.

Doğru cevap: C

Dönüşlü (dönüşlülük) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” eklerini alır ve cümlede işi yapan ile işten etkilenen aynı kişidir. seçeneğiC176nde “giyindi” fiili dönüşlüdür: Kişi giyinme işini yapar ve giyinen de yine kendisidir. (Kendi kendine giyinmek) B seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; işi yapan belli değildir/özne işi yapmaz, “görevliler tarafından” ifadesi işi yapanı dışarıdan gösterir. C seçeneğinde “anlattı” ettirgen ya da dönüşlü değil; özne (öğretmen) işi yapar, iş başkasına yönelir (sınıfa). D seçeneğinde “kırdı” etken fiildir; özne (rüzgâr) işi yapar, nesne (dallar) etkilenir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap C673'dır.

1. Çözüm: Dönüşlü (dönüşlülük) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” eklerini alır ve cümlede işi yapan ile işten etkilenen aynı kişidir. seçeneğiC176nde “giyindi” fiili dönüşlüdür: Kişi giyinme işini yapar ve giyinen de yine kendisidir. (Kendi kendine giyinmek) B seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; işi yapan belli değildir/özne işi yapmaz, “görevliler tarafından” ifadesi işi yapanı dışarıdan gösterir. C seçeneğinde “anlattı” ettirgen ya da dönüşlü değil; özne (öğretmen) işi yapar, iş başkasına yönelir (sınıfa). D seçeneğinde “kırdı” etken fiildir; özne (rüzgâr) işi yapar, nesne (dallar) etkilenir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap C673'dır.

Doğru cevap: D

seçeneğiDnde yüklem “kayboldu”dur. Bu fiilde işi yapan belli değildir; eylem öznenin isteğiyle/etkisiyle gerçekleşmiş gibi görünür ve özne aynı zamanda eylemden etkilenen konumdadır. Yani “çocuk” hem kaybolma eylemini gerçekleştiren (dönüşlü anlam: kendi kendine kaybolma) hem de bu eylemden etkilenen öznedir. Bu nedenle fiil dönüşlü özellik taşır; ayrıca işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik (etken öznenin belirsizliği) anlamı da vardır. A seçeneğinde “satıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir ancak dönüşlülük yoktur (tablolar kendi kendine satılmaz). C seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; ayrıca “tarafından” sözüyle işi yapan da belirtilmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kapandı” fiili rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durum bildirir; edilgenlik/dönüşlülük değil, daha çok kendiliğinden olma anlamı (oluş) ağır basar ve dönüşlü- edilgen birleşik çatı özelliği taşımaz.

1. Çözüm: seçeneğiDnde yüklem “kayboldu”dur. Bu fiilde işi yapan belli değildir; eylem öznenin isteğiyle/etkisiyle gerçekleşmiş gibi görünür ve özne aynı zamanda eylemden etkilenen konumdadır. Yani “çocuk” hem kaybolma eylemini gerçekleştiren (dönüşlü anlam: kendi kendine kaybolma) hem de bu eylemden etkilenen öznedir. Bu nedenle fiil dönüşlü özellik taşır; ayrıca işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik (etken öznenin belirsizliği) anlamı da vardır. A seçeneğinde “satıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir ancak dönüşlülük yoktur (tablolar kendi kendine satılmaz). C seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; ayrıca “tarafından” sözüyle işi yapan da belirtilmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kapandı” fiili rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durum bildirir; edilgenlik/dönüşlülük değil, daha çok kendiliğinden olma anlamı (oluş) ağır basar ve dönüşlü- edilgen birleşik çatı özelliği taşımaz.

Doğru cevap: A

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özne üzerinde gerçekleşir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n, -l” ekleriyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne aranmaz. seçeneğiA187nde “sporcular soyundu” cümlesinde eylemi yapan “sporcular”dır; soyunma eyleminden etkilenen de yine “sporcular”dır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “arkadaşını aradı” fiili geçişlidir; “arkadaşını” belirtili nesnedir. Dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “çatıyı salladı” fiilinde “çatıyı” belirtili nesnedir; özne (rüzgâr) yaptığı işten etkilenmez, nesne etkilenir. Bu nedenle etken-geçişli yapı vardır. D seçeneğinde “kontrol ettirdi” fiili ettirgen (oldurganlık/ettirgenlik) anlamı taşır; özne işi başkasına yaptırır. Dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özne üzerinde gerçekleşir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n, -l” ekleriyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne aranmaz. seçeneğiA187nde “sporcular soyundu” cümlesinde eylemi yapan “sporcular”dır; soyunma eyleminden etkilenen de yine “sporcular”dır. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde “arkadaşını aradı” fiili geçişlidir; “arkadaşını” belirtili nesnedir. Dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “çatıyı salladı” fiilinde “çatıyı” belirtili nesnedir; özne (rüzgâr) yaptığı işten etkilenmez, nesne etkilenir. Bu nedenle etken-geçişli yapı vardır. D seçeneğinde “kontrol ettirdi” fiili ettirgen (oldurganlık/ettirgenlik) anlamı taşır; özne işi başkasına yaptırır. Dönüşlü değildir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne bulunmaz. seçeneğiB204nde “yıkandı” fiili dönüşlüdür: “Çocuk yıkandı.” ifadesinde yıkama işini yapan da, yıkanan da çocuktur. Cümlede belirtili/belirtisiz nesne yoktur; eylem özneye dönmüştür. B seçeneğinde “yıkandırtıldı” fiili ettirgen + edilgen yapıdadır: Çocuk işi bizzat yapmaz; birine yaptırılmış ve sonuç çocuğun üzerinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı görünse de soruda doğru seçenek tek olmalıdır; bu nedenle dönüşlü çatıyı doğru ve tek biçimde karşılayan seçenek A olarak belirlenmiştir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne bulunmaz. seçeneğiB204nde “yıkandı” fiili dönüşlüdür: “Çocuk yıkandı.” ifadesinde yıkama işini yapan da, yıkanan da çocuktur. Cümlede belirtili/belirtisiz nesne yoktur; eylem özneye dönmüştür. B seçeneğinde “yıkandırtıldı” fiili ettirgen + edilgen yapıdadır: Çocuk işi bizzat yapmaz; birine yaptırılmış ve sonuç çocuğun üzerinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı görünse de soruda doğru seçenek tek olmalıdır; bu nedenle dönüşlü çatıyı doğru ve tek biçimde karşılayan seçenek A olarak belirlenmiştir.

Doğru cevap: C

C seçeneğinde “kayboldu” fiili, “kaybol-” köküne gelen “-l” ekiyle kurulmuştur. Bu tür fiillerde özne hem işi yapan hem de işten etkilenen konumda olabilir; yani kişi kendi kendine kaybolmuş gibi düşünülebilir. Bu nedenle fiil **dönüşlü**dür. Ayrıca “kayboldu” cümlesinde işi yapan (kaybeden) açıkça belirtilmemiştir; eylem, özne üzerinde gerçekleşmiş ve yapan belli değildir. Bu yönüyle fiil **edilgen**lik özelliği de gösterir. Dolayısıyla C’de fiil hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. A seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü görünse de burada edilgenlik aranmaz; cümlede rüzgâr bir neden olarak verilmiştir ve fiil, edilgen-dönüşlü birlikteliğini zorunlu biçimde göstermez. B seçeneğinde “yazıldı” fiili **edilgen**dir; ancak işi yapanın özneyle aynı olduğu (öznenin kendi kendine yaptığı) anlamı yoktur, bu yüzden **dönüşlü** değildir. D seçeneğinde “onar ıldı” fiili **edilgen**dir ve “ustalar tarafından” sözü yapanı açıkça gösterir; dönüşlülük yoktur.

1. Çözüm: C seçeneğinde “kayboldu” fiili, “kaybol-” köküne gelen “-l” ekiyle kurulmuştur. Bu tür fiillerde özne hem işi yapan hem de işten etkilenen konumda olabilir; yani kişi kendi kendine kaybolmuş gibi düşünülebilir. Bu nedenle fiil **dönüşlü**dür. Ayrıca “kayboldu” cümlesinde işi yapan (kaybeden) açıkça belirtilmemiştir; eylem, özne üzerinde gerçekleşmiş ve yapan belli değildir. Bu yönüyle fiil **edilgen**lik özelliği de gösterir. Dolayısıyla C’de fiil hem edilgen hem dönüşlü özellik taşır. A seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü görünse de burada edilgenlik aranmaz; cümlede rüzgâr bir neden olarak verilmiştir ve fiil, edilgen-dönüşlü birlikteliğini zorunlu biçimde göstermez. B seçeneğinde “yazıldı” fiili **edilgen**dir; ancak işi yapanın özneyle aynı olduğu (öznenin kendi kendine yaptığı) anlamı yoktur, bu yüzden **dönüşlü** değildir. D seçeneğinde “onar ıldı” fiili **edilgen**dir ve “ustalar tarafından” sözü yapanı açıkça gösterir; dönüşlülük yoktur.