AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 3 - 3
Doğru cevap: B
Komünite ekolojisinde "kilittaşı tür" (keystone species) kavramını en iyi açıklayan ifade hangisidir?
A
Biyokütlesi en fazla olan ve her zaman en çok bireye sahip türdür.
B
Komünite yapısı üzerinde etkisi, bolluğuna göre orantısız derecede büyük olan türdür.
C
Sadece üretici (ototrof) olan türleri ifade eder.
D
Yalnızca bir ekosistemde bulunan endemik türdür.
Çözüm
Kilittaşı türler az sayıda olsalar bile komünitenin tür bileşimi ve çeşitliliğini güçlü biçimde etkileyebilir. Bu türlerin ortadan kalkması komünitede belirgin değişimlere yol açar.
2. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 4 - 1
Doğru cevap: A
Bir komünitede tür çeşitliliğini artıran en önemli etkenlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A
Habitat heterojenliğinin artması
B
Besin zincirinin kısalması
C
Tek bir türün baskınlığının artması
D
Nişlerin tamamen örtüşmesi
Çözüm
Habitat heterojenliği arttıkça farklı mikrohabitatlar oluşur ve daha fazla tür farklı nişlerde yaşayabilir. Bu durum tür çeşitliliğini yükseltir. Diğer seçenekler genellikle çeşitliliği azaltır.
3. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 4 - 4
Doğru cevap: A
Bir komünitede "kilittaşı tür"ün (keystone species) ortamdan uzaklaştırılması aşağıdakilerden hangisine en olası şekilde yol açar?
A
Tür çeşitliliğinde belirgin azalma ve besin ağında bozulma
B
Her zaman tüm türlerin sayısında eşit artış
C
Sadece üretici biyokütlesinde artış, tüketiciler etkilenmez
D
Komünite yapısında değişim olmadan yalnızca bireylerin boyutunun küçülmesi
Çözüm
Kilittaşı tür, ekosistemde orantısız derecede büyük etkiye sahiptir. Ortadan kalkması trofik kaskatlara ve besin ağının dengesinin bozulmasına neden olabilir. Bu da tür çeşitliliğini azaltabilir.
4. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 4 - 5
Doğru cevap: A
Bir bölgede yangın sonrası önce otsu bitkiler, sonra çalılar ve en son ağaçların baskın hale gelmesi gözleniyor. Bu süreç komünite ekolojisinde ne olarak adlandırılır?
A
İkincil süksesyon
B
Birincil süksesyon
C
Biyolojik birikim (biyomagnifikasyon)
D
Ekolojik niş ayrışması
Çözüm
Yangın sonrası toprak genellikle bulunduğu için süreç ikincil süksesyondur. Türler zamanla değişerek daha karmaşık bir komünite yapısı oluşur. Birincil süksesyonda toprak başlangıçta yoktur.
5. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 5 - 5
Doğru cevap: A
İkincil süksesyonun (sekonder süksesyon) birincil süksesyona göre daha hızlı gerçekleşmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
İkincil süksesyonda toprak ve tohum/organik madde kalıntıları genellikle korunmuştur.
B
İkincil süksesyonda hiç rekabet olmadığı için türler hızla yerleşir.
C
Birincil süksesyonda üreticiler hiç bulunmadığı için süreç tamamen durur.
D
İkincil süksesyonda sadece hayvanlar yerleşir, bitkiler daha sonra gelir.
Çözüm
İkincil süksesyonda toprak yapısı, mikroorganizmalar ve tohum bankası çoğu zaman mevcuttur. Bu, üreticilerin daha hızlı yerleşmesini ve ekosistemin daha çabuk toparlanmasını sağlar.
6. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 6 - 3
Doğru cevap: A
Bir adaya önce otlar, sonra çalılar, en son ağaçlar yerleşiyor ve zamanla toprak kalınlığı artıyor. Bu süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Birincil süksesyondur; öncü türler toprağın oluşumuna katkı sağlar.
B
İkincil süksesyondur; toprak başlangıçta hazırdır.
C
Klimaks komünite oluşmadan tür çeşitliliği sürekli azalır.
D
Süksesyon sırasında net birincil üretim her zaman azalır.
Çözüm
Toprağın kalınlığının artması, başlangıçta toprağın çok az/hiç olmadığını gösterir ve birincil süksesyona işaret eder. Öncü türler ayrışma ve humus oluşumu ile toprak gelişimini hızlandırır.
7. soru
AYT - Komünite Ekolojisi - Orta Test - Komünite Ekolojisi 8 - 1
Doğru cevap: A
Bir komünitede tür çeşitliliği (biyoçeşitlilik) en doğru hangi iki bileşenle değerlendirilir?
A
Tür zenginliği ve türlerin alandaki dağılımı (evenness)
B
Birey sayısı ve biyokütle
C
Üreticilerin oranı ve ayrıştırıcıların oranı
D
Niş genişliği ve taşıma kapasitesi
Çözüm
Tür çeşitliliği, kaç farklı tür bulunduğunu (zenginlik) ve bireylerin türler arasında ne kadar dengeli dağıldığını (evenness) birlikte ifade eder. Diğer seçenekler çeşitliliğin doğrudan bileşenleri değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aynı trofik düzeyde bulunan iki türün (A ve B) nişleri büyük ölçüde örtüşmektedir. Deneysel olarak B türü ortamdan uzaklaştırıldığında A türünün kullandığı kaynak çeşitliliği ve habitat aralığı genişliyor. Bu gözlem aşağıdakilerden hangisini en iyi destekler?
A
Karakter kayması (character displacement)
B
Rekabetin dışlanması ve gerçekleşen nişin temel nişten dar olması
C
Ekolojik ardıllıkta klimaksın oluşması
D
Anahtar tür etkisinin bulunması
Çözüm
B varken A’nın gerçekleşen nişi rekabet nedeniyle daralmıştır. B kaldırılınca A temel nişine daha fazla yaklaşarak kaynak ve habitat kullanımını genişletir. Bu, rekabetin nişi sınırladığını gösterir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Bir kayalık kıyı komünitesinde denizyıldızı (yırtıcı) uzaklaştırıldığında, midye türü hızla baskın hale geliyor ve diğer birçok türün tür zenginliği belirgin biçimde azalıyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?
A
Anahtar tür (keystone species) etkisi
B
Parazitliğin konak popülasyonunu dengelemesi
C
Birincil süksesyonun başlaması
D
Alelokimyasal rekabet (allelopati)
Çözüm
Yırtıcının kaldırılmasıyla tek bir rekabetçi tür baskınlaşıp çeşitliliği düşürüyorsa yırtıcı anahtar türdür. Anahtar türler düşük biyokütleyle bile komünite yapısını güçlü biçimde belirler. Bu örnekte denizyıldızı midyeyi kontrol ederek çeşitliliği korur.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir komünitede Shannon çeşitlilik indeksi (H') iki farklı alanda eşit ölçülüyor. Alan 1’de 4 türün birey sayıları birbirine çok yakın; Alan 2’de ise 4 türden biri bireylerin %85’ini oluşturuyor. Bu iki alan için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Tür zenginliği Alan 1’de daha fazladır.
B
Tür eşitliği (evenness) Alan 1’de daha yüksektir.
C
Baskınlık (dominance) Alan 1’de daha fazladır.
D
Alan 2’de tür çeşitliliği kesinlikle daha fazladır.
Çözüm
Her iki alanda tür sayısı aynı (4) olduğundan zenginlik eşittir. Alan 1’de bireyler türlere daha dengeli dağıldığı için evenness daha yüksektir. Alan 2’de baskınlık artar, eşitlik azalır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Bir bitki komünitesinde bazı bireyler, aynı türden komşularının yakınında büyüdüğünde mantar kaynaklı hastalık nedeniyle daha sık ölürken; farklı tür komşularının yanında hayatta kalma olasılıkları artıyor. Bu mekanizma uzun vadede en olası olarak hangi sonucu doğurur?
A
Baskın türün daha da baskınlaşması ve tür zenginliğinin azalması
B
Negatif yoğunluk bağımlılığı ile tür çeşitliliğinin korunması
C
Tüm türlerde aynı anda popülasyon artışı ve rekabetin ortadan kalkması
D
Mutualizmin zorunlu hale gelmesi ve niş farklılaşmasının kaybolması
Çözüm
Aynı tür komşuluğunda ölümün artması negatif yoğunluk bağımlılığıdır (Janzen–Connell etkisi). Bu durum tek bir türün aşırı baskınlaşmasını engelleyerek türlerin birlikte yaşamasını kolaylaştırır. Sonuç olarak tür çeşitliliği korunur.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Bir adada 4 kuş türü (K1–K4) birlikte yaşamakta ve aynı böcek kaynağını tüketmektedir. K1 adadan kaldırıldığında K2 ve K3'ün birey sayısı artıyor, K4'ün birey sayısı ise azalıyor. Buna göre K1'in komünitedeki etkileşim rolü aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
K1, K2 ve K3 ile rekabet eder; K4 için ise dolaylı olarak kaynağı artıran bir türdür.
B
K1, K2 ve K3 üzerinde avcıdır; K4 ile karşılıklı yarar sağlar.
C
K1, K4'ün parazitidir; K2 ve K3 ile kommensal ilişki kurar.
D
K1, K2 ve K3 için kilittaşı avcıdır; K4 için rekabetçidir.
Çözüm
K1 kaldırılınca K2 ve K3 artıyorsa K1 bu türlerle rekabet ediyordu. K4'ün azalması K1'in varlığında K4 lehine dolaylı bir etki (ör. K2-K3'ü baskılayarak rekabeti azaltma) olduğunu gösterir. Bu nedenle en uygun açıklama rekabet + dolaylı kolaylaştırmadır.
