Hava sırasıyla burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronş, bronşçuk ve alveollere ulaşır. Bronşlar soluk borusundan sonra iki akciğere ayrılır. Alveoller gaz değişiminin gerçekleştiği son kısımdır.
2. soru
AYT - Solunum Sistemi - Orta Test - Solunum Sistemi 6 - 3
Doğru cevap: B
Karbon dioksitin kanda taşınmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
CO2’nin büyük kısmı hemoglobine doğrudan bağlanarak taşınır.
B
CO2’nin önemli bir kısmı bikarbonat (HCO3-) iyonu şeklinde taşınır.
C
CO2 yalnızca plazmada çözünmüş halde taşınır.
D
CO2 taşınmasında alyuvarlar görev almaz.
Çözüm
CO2’nin önemli bölümü alyuvarda karbonik anhidraz etkisiyle HCO3-’a dönüştürülerek taşınır. Daha az kısmı hemoglobine bağlanır veya plazmada çözünür. Bu nedenle doğru ifade bikarbonatla taşınmasıdır.
3. soru
AYT - Solunum Sistemi - Orta Test - Solunum Sistemi 6 - 4
Doğru cevap: C
Solunum sisteminde havanın ısıtılması, nemlendirilmesi ve filtre edilmesinde en etkili yapı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Alveoller
B
Yutak (farinks)
C
Burun boşluğu
D
Bronşçuklar
Çözüm
Burun boşluğundaki kıllar, mukus ve zengin kılcal damar ağı havayı filtreler, ısıtır ve nemlendirir. Alveoller gaz alışveriş yeridir. Farinks ve bronşçuklar bu işlevleri burun kadar etkili yapmaz.
CO2 artışı (ve buna bağlı H+ artışı) Bohr etkisiyle hemoglobinin O2’ye afinitesini düşürür. Eğri sağa kayar ve dokularda O2 bırakımı artar. Diğer seçenekler afinitenin artmasına yol açar.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Solunum merkezlerinin uyarılması açısından, sağlıklı bir bireyde istirahatte ventilasyonu en güçlü artıran temel kimyasal uyarı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Arteriyel PO2’nin hafif azalması
B
BOS’ta H+ artışına yol açan arteriyel PCO2 artışı
C
Arteriyel pH’nın artması
D
Arteriyel O2 içeriğinin (CaO2) artması
Çözüm
İstirahatte ventilasyonun ana sürücüsü CO2’dir; CO2 artışı BOS’ta H+’ı artırarak merkezi kemoreseptörleri uyarır. PO2 ancak belirgin düşerse güçlü uyarı oluşturur. pH artışı ventilasyonu artırmaz.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Karbondioksitin kanda taşınmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
CO2’nin büyük kısmı plazmada çözünmüş halde taşınır
B
CO2’nin önemli bir kısmı eritrositte karbonik anhidraz ile HCO3−’a dönüştürülür
C
HCO3− oluşumu sırasında eritrosite Cl− girişi azalır
D
CO2’nin hemoglobine bağlanması (karbaminohemoglobin) yalnızca akciğerde gerçekleşir
Çözüm
CO2’nin büyük bölümü eritrositte karbonik anhidraz aracılığıyla bikarbonata çevrilerek taşınır. Bu sırada HCO3− plazmaya çıkarken elektriksel denge için Cl− eritrosite girer (klor kayması). Karbamino bağlanma dokularda artar.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, akciğerlerde O2 alımını azaltmadan alveoler ventilasyonu (VA) artırmaya en uygun durumdur?
A
Tidal volüm artarken ölü boşluk ventilasyonunun aynı kalması
B
Solunum sayısı artarken tidal volümün ölü boşluk hacmine yaklaşması
C
Alveol yüzey alanının azalması
D
Solunum zarının kalınlaşması
Çözüm
VA = (tidal volüm − ölü boşluk) × solunum sayısıdır. Tidal volüm artıp ölü boşluk aynı kalırsa alveollere ulaşan hava miktarı artar ve O2 alımı desteklenir. Tidal volüm ölü boşluğa yaklaşırsa VA artmaz, azalır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi solunum yollarında mukosiliyer temizliğin bozulmasının en doğrudan sonucu olarak beklenir?
A
Alveollerde yüzey geriliminin artması ve alveol çökmesi
B
Üst solunum yollarında partikül ve patojen birikimine bağlı enfeksiyon riskinin artması
C
Oksijenin kanda taşınmasının azalması nedeniyle anemi gelişmesi
D
Soluk borusunda kıkırdak halkaların erimesine bağlı hava yolu kapanması
Çözüm
Mukus ve siller, partikülleri ve mikroorganizmaları yukarı taşır. Bu mekanizma bozulursa patojenler solunum yollarında daha uzun süre kalır ve enfeksiyon riski artar. Alveol yüzey gerilimi sürfaktanla ilgilidir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Soluk alıp verme sırasında diyafram ve kaburgalar arası kasların çalışmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Diyafram kasıldığında göğüs boşluğu hacmi azalır, basınç düşer ve hava içeri girer
B
Dış kaburgalar arası kaslar kasıldığında kaburgalar aşağı iner ve göğüs boşluğu daralır
C
Diyafram kasıldığında düzleşir, göğüs boşluğu hacmi artar ve akciğerlere hava dolar
D
İç kaburgalar arası kaslar kasıldığında normal (sessiz) soluk alma gerçekleşir
Çözüm
Diyafram kasılınca düzleşir ve göğüs boşluğu hacmi artar, basınç azalır; hava içeri girer. Dış kaburgalar arası kaslar kaburgaları yukarı-dışa kaldırarak hacmi artırır. Sessiz soluk vermede ise kaslar genellikle gevşer.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: C
Hemoglobinin oksijen taşımasıyla ilgili aşağıdaki durumlardan hangisi, dokularda O2 bırakılmasını en çok kolaylaştırır?
A
Kanda CO2 azalması ve pH yükselmesi
B
Vücut sıcaklığının düşmesi
C
Dokularda CO2 artması ve pH düşmesi
D
Alveollerde O2 kısmi basıncının azalması
Çözüm
CO2 artışı pH’ı düşürür ve hemoglobinin O2’ye ilgisini azaltarak dokuda O2 bırakımını artırır (Bohr etkisi). Sıcaklığın düşmesi ve pH’ın yükselmesi O2’ye ilgiyi artırır, bırakımı zorlaştırır. Alveolde O2 azalması ise yüklenmeyi azaltır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Aşağıdaki olaylardan hangisi soluk vermenin (ekspirasyon) zorla yapıldığı bir durumda beklenir?
A
Diyaframın kasılıp düzleşmesi
B
Dış kaburgalar arası kasların kasılması
C
İç kaburgalar arası kasların kasılmasıyla kaburgaların aşağı-içe çekilmesi
D
Göğüs boşluğu hacminin artması ve akciğer içi basıncın düşmesi
Çözüm
Zorlu ekspirasyonda iç kaburgalar arası kaslar kasılır ve kaburgalar aşağı-içe çekilerek hacim azaltılır. Hacim azalınca akciğer içi basınç artar ve hava dışarı çıkar. Diyafram kasılması soluk alma ile ilişkilidir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Alveol-kılcal damar zarından O2 difüzyonunu azaltan bir değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?
A
Alveol yüzey alanının azalması (ör. amfizem)
B
Soluk alma sırasında alveol içi basıncın kısa süreli düşmesi
C
Kılcal damarlarda kan akım hızının azalması
D
Hemoglobinin O2’ye bağlanma eğiliminin artması
Çözüm
Difüzyon hızı Fick yasasına göre yüzey alanı ile doğru orantılıdır. Alveol yüzey alanı azalınca O2’nin difüzyon kapasitesi düşer. Diğer seçenekler difüzyonu doğrudan azaltmaz veya etkisi sınırlıdır.
