Komünite nedir?

Komünite; aynı yaşam alanında yaşayan farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu canlılar topluluğudur. Komünite ekolojisi ise türlerin bir arada nasıl yaşadığını; rekabet, av-avcı ilişkisi, mutualizm gibi etkileşimlerin komünite yapısını nasıl şekillendirdiğini inceler.

Düzeyler: bireyden biyosfere

• Birey: tek organizma; davranış ve fizyoloji.
• Popülasyon: aynı tür bireyleri; büyüme ve dalgalanmalar.
• Komünite: çoklu türler; etkileşim ağları.
• Ekosistem: komünite + abiyotik çevre; madde/enerji akışı.
• Biyom/Biyosfer: büyük ölçekli düzenler.

Tür zenginliği ve bolluk

Komünitenin en basit özelliği tür zenginliği (kaç tür var?) ve bolluk (her türden kaç birey var?) bilgisidir. Sadece tür sayısı yetmez; iki komünite aynı sayıda türe sahip olsa bile, bireylerin dağılımı farklıysa ekolojik işleyiş değişebilir.

Baskınlık ve eşitlik

• Baskın tür: birey sayısı/örtü alanı/biokütle bakımından en güçlü tür.
• Eşitlik (evenness): bireylerin türler arasında dağılımının dengesi.
• Nadir türler: az sayıda birey; yok oluşa daha duyarlı olabilir.

Ekolojik niş ve kaynak kullanımı

Bir türün komünitedeki “rolü” ekolojik niş ile açıklanır: hangi kaynakları kullandığı, hangi koşullarda yaşadığı ve diğer türlerle etkileşimi nişin parçasıdır. Niş benzerliği arttıkça rekabet baskısı artabilir.

Rekabet: tür içi ve türler arası

• Tür içi rekabet: aynı tür bireyleri arasında; kaynaklar, eş seçimi, alan savunması.
• Türler arası rekabet: farklı türler arasında; benzer kaynaklara yönelim.
• Rekabetin sonucu: dışlama, kaynak bölüşümü veya niş farklılaşması.

Tüketici-kaynak ilişkileri

• Av–avcı: avcı avı azaltır; av arttıkça avcı da artabilir.
• Otçul–bitki: otçullar bitki biyokütlesini düşürür; bitkiler savunma geliştirebilir.
• Parazitlik: parazit fayda sağlar, konak zarar görür; genelde öldürmeden beslenir.
• Amensalizm: biri zarar görür, diğeri etkilenmez (örn. allelopati).

Mutualizm ve kommensalizm

Mutualizmde iki tür de fayda görür (tozlaşma, mikoriza gibi). Kommensalizmde biri fayda görür, diğeri belirgin etkilenmez.

Trofik düzeyler

• Üreticiler: fotosentez/kemoototrofi ile enerji yakalar.
• Birincil tüketiciler: otçullar.
• İkincil/üçüncül tüketiciler: etçiller, üst düzey avcılar.
• Ayrıştırıcılar: organik maddeyi parçalar; madde döngülerini sürdürür.

Besin ağı neden önemli?

Gerçek doğada tek bir besin zinciri yerine çok sayıda bağlantı vardır: besin ağı. Bağlantı sayısı arttıkça (karmaşıklık) komünite bazı durumlarda daha dayanıklı olabilir; fakat bu her zaman garantili değildir.