AYT - Canlılar ve Çevre - Orta Test - Canlılar ve Çevre 5 - 3
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemde azot döngüsüne doğrudan katkı sağlayan bir olaydır?
A
Bitkilerin fotosentez yaparak organik madde üretmesi
B
Nitrifikasyon bakterilerinin amonyağı nitrite ve nitrata dönüştürmesi
C
Hayvanların oksijenli solunumla karbondioksit üretmesi
D
Mantarların fermantasyonla etil alkol oluşturması
Çözüm
Nitrifikasyon, amonyağın önce nitrite sonra nitrata dönüştürülmesidir ve azot döngüsünün temel basamaklarındandır. Diğer seçenekler karbon döngüsü ya da enerji metabolizmasıyla ilgilidir.
2. soru
AYT - Canlılar ve Çevre - Orta Test - Canlılar ve Çevre 6 - 4
Doğru cevap: B
Bir besin zinciri: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan şeklindedir. Bu zincirde kurbağa popülasyonu belirgin biçimde azalırsa kısa vadede aşağıdakilerden hangisi beklenir?
A
Çekirge sayısı azalır, yılan sayısı artar.
B
Çekirge sayısı artar, ot miktarı azalır.
C
Çekirge sayısı azalır, ot miktarı artar.
D
Yılan sayısı artar, ot miktarı artar.
Çözüm
Kurbağa azalınca çekirgeler üzerindeki av baskısı düşer ve çekirge sayısı artma eğilimi gösterir. Çekirgelerin artması otların daha fazla tüketilmesine ve ot miktarının azalmasına yol açabilir.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Bir gölde yaz sonu fitoplankton patlaması sonrası çözünmüş oksijenin gece hızla düşmesi ve balık ölümlerinin artması gözleniyor. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Gündüz fotosentezin artmasıyla O2'nin aşırı yükselmesi ve toksik etki yapması
B
Gece hem fitoplanktonun hem ayrıştırıcıların solunumu ile O2 tüketiminin artması
C
Fitoplanktonun gece azot fiksasyonu yaparak O2 üretimini durdurması
D
Gece suyun pH'ının yükselmesiyle O2'nin kimyasal olarak bağlanması
Çözüm
Fitoplankton patlaması organik maddeyi artırır. Gece fotosentez durur; fitoplankton ve ayrıştırıcıların solunumu O2 tüketimini yükseltir. Bu da hipoksiye ve balık ölümlerine yol açar.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Bir ekosistemde biyokütle piramidi ters (üreticilerin toplam biyokütlesi tüketicilerden düşük) gözleniyor. Bu durum aşağıdaki ekosistemlerin hangisinde en olasıdır?
A
Ilıman kuşak çayırı
B
Tropikal yağmur ormanı
C
Okyanus pelajik (açık deniz) ekosistemi
D
Tundra ekosistemi
Çözüm
Pelajik ekosistemlerde üreticiler (fitoplankton) düşük anlık biyokütleye sahip olsa da çok hızlı yenilenir. Tüketicilerin biyokütlesi daha yüksek görünebilir. Bu nedenle biyokütle piramidi ters olabilir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Bir popülasyonda yaşa özel doğurganlık (mx) ve yaşama olasılığı (lx) değerleri inceleniyor. lx değerleri genç yaşlarda çok düşük, erişkinliğe ulaşabilen az birey ise yüksek doğurganlık gösteriyor. Bu popülasyon için en uygun yaşam stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
A
K-seçilimi; az yavru, yüksek ebeveyn bakımı
B
r-seçilimi; çok yavru, düşük ebeveyn bakımı
C
K-seçilimi; geç olgunlaşma ve düşük üreme hızı
D
Dengeleyici seçilim; orta fenotiplerin avantajlı olması
Çözüm
Genç yaşlarda yüksek ölüm oranı ve erişkinliğe ulaşanların çok sayıda yavru üretmesi r-seçilimine tipiktir. r-stratejistler çok yavru üretir ve ebeveyn bakımı genelde düşüktür. Bu, değişken/öngörülemez çevrelere uyumludur.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Bir besin ağında üreticiden başlayarak üst düzey yırtıcıya kadar olan trofik basamaklar boyunca biyobirikim (biyolojik birikim) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Biyobirikim sadece sucul ekosistemlerde görülür, karasal ekosistemlerde görülmez
B
Yağda çözünen ve parçalanması zor kirleticiler üst basamaklarda daha yüksek derişime ulaşır
C
Kirleticinin derişimi her basamakta azalır çünkü enerji aktarımı %10 kuralına uyar
D
Biyobirikim yalnızca üreticilerde gerçekleşir, tüketicilerde gerçekleşmez
Çözüm
Parçalanması zor ve yağda çözünen maddeler (ör. bazı pestisitler, ağır metaller) dokularda birikir. Trofik düzey yükseldikçe bu maddelerin derişimi biyomagnifikasyonla artar. Enerji aktarımındaki azalma kirletici derişimini azaltmaz.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Bir adada aynı besin kaynağını kullanan iki kuş türü uzun süre birlikte yaşadıktan sonra, biri daha büyük tohumları, diğeri daha küçük tohumları tüketmeye yöneliyor ve gaga yapıları buna uygun farklılaşıyor. Bu süreç aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
Mutualizm; iki türün de doğrudan fayda sağlaması
B
Rekabetin dışlanması; türlerden birinin ortamdan tamamen yok olması
C
Kaynak paylaşımı (niş ayrışması); rekabeti azaltacak şekilde nişlerin farklılaşması
D
Süksesyon; topluluk yapısının zamana bağlı olarak aşamalı değişimi
Çözüm
Aynı kaynağı kullanan türler rekabeti azaltmak için nişlerini farklılaştırabilir. Tohum boyutuna göre beslenme ayrımı ve gaga farklılaşması niş ayrışmasına örnektir. Böylece birlikte yaşama (koeksistans) olasılığı artar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Bir gölde fitoplanktonlarla beslenen zooplanktonların aşırı avlanma nedeniyle azalması bekleniyor. Bu durumun kısa vadede ekosistemde oluşturacağı en olası sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
Fitoplankton biyokütlesi azalır, suyun saydamlığı artar.
C
Birincil üretim azalır, besin piramidinin tabanı daralır.
D
Ayrıştırıcıların etkinliği azalır, mineral madde birikimi durur.
Çözüm
Zooplanktonlar fitoplanktonları tükettiği için zooplankton azalınca fitoplankton artar. Fitoplankton patlaması sonrası artan solunum ve ayrışma, özellikle geceleri çözünmüş oksijeni düşürebilir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Bir gölde fitoplankton yoğunluğu artıp suyun ışık geçirgenliği azaldığında aşağıdaki süreçlerden hangisinin uzun vadede artması beklenir?
A
Gölün toplam brüt birincil üretimi
B
Derin bölgelerde çözünmüş oksijen miktarı
C
Ayrıştırıcıların oksijenli solunum hızı
D
Dipte yaşayan aerob canlıların tür çeşitliliği
Çözüm
Yüzeyde üretim artsa da ışık azalması derinlerde fotosentezi düşürür. Ölen alglerin çökmesiyle ayrıştırma artar ve ayrıştırıcıların oksijenli solunumu hızlanır. Bu durum derinlerde O2’yi azaltır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: D
Bir ekosistemde I. enerji piramidinin tabandan tepeye her basamakta azalması, II. biyokütle piramidinin bazı sucul ekosistemlerde ters olabilmesi, III. sayı piramidinin parazitli sistemlerde ters olabilmesi ifadelerinden hangileri doğrudur?
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve III
Çözüm
Enerji aktarımı her trofik düzeyde ısı kaybı nedeniyle azalır. Sucul ekosistemlerde üreticiler (fitoplankton) düşük anlık biyokütleye rağmen hızlı döngüyle tüketicileri besleyebilir. Parazit zincirlerinde birey sayısı üst basamaklarda artabildiğinden sayı piramidi ters olabilir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Bir orman ekosisteminde azot döngüsüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A
Nitrifikasyon, amonyumun önce nitrite sonra nitrata oksitlenmesidir ve aerob koşullarda gerçekleşir.
B
Denitrifikasyon, nitratın azot gazına indirgenmesi olup oksijensiz koşullarda artar.
C
Baklagillerde kök nodüllerindeki bakteriler atmosferik N2’yi doğrudan nitrata dönüştürür.
D
Ayrıştırıcılar organik azotu amonyağa çevirerek amonifikasyon yapar.
Çözüm
Kök nodüllerindeki bakteriler N2’yi önce amonyağa (NH3/NH4+) bağlar. Nitrat oluşumu nitrifikasyon bakterileriyle gerçekleşir. Bu nedenle doğrudan nitrata dönüşüm ifadesi yanlıştır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aşağıdaki etkileşim örneklerinden hangisi kommensalizme (bir tür yarar görürken diğerinin belirgin etkilenmemesi) en uygundur?
A
Arıların çiçeklerden nektar alması ve çiçeklerin tozlaşması
Remora, köpekbalığının av artıklarından yarar sağlar. Köpekbalığı genellikle belirgin bir yarar ya da zarar görmez. Diğer seçenekler sırasıyla mutualizm, mutualizm ve parazitizmdir.
