AYT - Popülasyon Ekolojisi - Orta Test - Popülasyon Ekolojisi 3 - 4
Doğru cevap: C
Bir popülasyonda bireylerin mekânsal dağılımı kümeli (clumped) ise aşağıdakilerden hangisi bu dağılımın en olası nedenidir?
A
Kaynakların ortamda homojen dağılması
B
Bireyler arası güçlü itici etkileşim (territoryal davranış)
C
Kaynakların belirli bölgelerde toplanması veya sosyal yaşam eğilimi
D
Rüzgârla rastgele taşınma ve yerleşme
Çözüm
Kümeli dağılım genellikle kaynakların yamalı (patchy) dağılımından veya sosyal davranıştan kaynaklanır. Bireyler besin, su ya da barınak olan bölgelerde toplanır. Bu nedenle kümeler oluşur.
2. soru
AYT - Popülasyon Ekolojisi - Orta Test - Popülasyon Ekolojisi 5 - 2
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi yoğunluğa bağlı (density-dependent) bir faktöre örnektir?
A
Şiddetli don olayı
B
Kuraklık
C
Salgın hastalık
D
Volkanik patlama
Çözüm
Yoğunluğa bağlı faktörlerin etkisi popülasyon yoğunluğu arttıkça artar. Hastalıklar ve parazitler kalabalık popülasyonlarda daha hızlı yayılır. Diğerleri genelde yoğunluktan bağımsızdır.
3. soru
AYT - Popülasyon Ekolojisi - Orta Test - Popülasyon Ekolojisi 5 - 3
Doğru cevap: C
Bir popülasyonda yaş piramidinin tabanı dar, orta ve üst yaş grupları görece genişse bu popülasyon için en uygun yorum hangisidir?
A
Doğum oranı yüksek, hızlı büyüyen bir popülasyondur.
B
Denge halinde olup büyüme hızı sıfıra yakındır.
C
Doğum oranı düşük, gelecekte küçülme eğilimindedir.
D
Ölüm oranı çok yüksek olduğu için genç birey oranı fazladır.
Çözüm
Tabanın dar olması genç birey sayısının az, doğum oranının düşük olduğunu gösterir. Bu yapı zamanla nüfusun azalmasına yol açabilir. Yaşlı/orta yaş gruplarının genişliği bunu destekler.
4. soru
AYT - Popülasyon Ekolojisi - Orta Test - Popülasyon Ekolojisi 5 - 4
Doğru cevap: A
Bir popülasyonda bireylerin kümeler halinde (clumped) dağılış göstermesinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kaynakların alanda düzensiz ve yer yer bulunması
B
Bireylerin birbirini itmesi ve rekabetin çok güçlü olması
C
Çevre koşullarının her yerde aynı olması
D
Bireylerin rastgele hareket etmesi ve etkileşmemesi
Çözüm
Kümeli dağılım genellikle kaynakların yamalı (patchy) dağıldığı ortamlarda görülür. Bireyler su, besin veya barınak bulunan bölgelerde toplanır. İtme/rekabet daha çok düzenli dağılıma yol açar.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir popülasyonun yaş piramidi geniş tabanlıdır ve üreme öncesi birey oranı çok yüksektir. Aynı türün başka bir popülasyonunda ise taban dar, orta yaş grubu baskındır. Bu iki popülasyon için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
A
İlk popülasyonda büyüme potansiyeli yüksektir; ikinci popülasyonda büyüme hızı düşme eğilimindedir.
B
İlk popülasyonda ölüm oranı düşüktür; ikinci popülasyonda doğum oranı yüksektir.
C
İlk popülasyonda çevre direnci düşüktür; ikinci popülasyonda taşıma kapasitesi artmıştır.
D
İlk popülasyonda yaşlı birey oranı en yüksektir; ikinci popülasyon hızla artacaktır.
Çözüm
Geniş taban, üreme çağına girecek bireylerin fazla olduğunu ve artış potansiyelinin yüksekliğini gösterir. Tabanın daralması ise gelecekte doğumların azalacağı ve büyümenin yavaşlayacağına işaret eder.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
İki farklı popülasyon için hayatta kalma eğrileri verilmiştir: Popülasyon I’de erken yaşlarda ölüm çok düşük, yaşlılıkta hızla artıyor (Tip I); Popülasyon II’de ölüm oranı yaş boyunca yaklaşık sabit (Tip II). Aşağıdakilerden hangisi bu popülasyonların yaşam stratejileriyle en uyumludur?
A
I: Çok sayıda yavru, az ebeveyn bakımı; II: Az sayıda yavru, yoğun ebeveyn bakımı
B
I: Az sayıda yavru, yoğun ebeveyn bakımı; II: Orta düzey yavru sayısı ve bakım
C
I: Orta düzey yavru sayısı ve bakım; II: Çok sayıda yavru, az bakım
D
I ve II: İkisi de r-seçilimlidir çünkü ölüm oranları yüksektir
Çözüm
Tip I’de bireyler genelde K-seçilime yakın olup az yavru ve yüksek ebeveyn bakımı görülür. Tip II’de ölüm sabit olduğundan genellikle orta düzey yavru sayısı ve bakım stratejileriyle uyumludur.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Bir türde popülasyon büyüklüğü 50’den 200’e çıkınca doğum oranı birey başına 0.8’den 0.4’e düşüyor, ölüm oranı 0.2’den 0.35’e yükseliyor. Bu gözlemler aşağıdakilerden hangisini en iyi destekler?
A
Yoğunluk bağımsız düzenleyici etkenler baskındır
B
Yoğunluk bağımlı düzenleme ve rekabet artışı vardır
C
Popülasyon büyümesi üstel modele daha uygundur
D
Taşıma kapasitesi (K) sonsuz kabul edilebilir
Çözüm
Popülasyon yoğunluğu arttıkça doğum oranının düşmesi ve ölüm oranının artması yoğunluk bağımlı düzenlemeyi gösterir. Bu durum genellikle kaynak rekabeti, hastalık ve stres artışıyla açıklanır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
İki tür arasında rekabet deneyinde, Tür X tek başına yetiştirildiğinde K=1200’e ulaşırken; Tür Y tek başına yetiştirildiğinde K=900’e ulaşmaktadır. Birlikte yetiştirildiklerinde uzun vadede yalnızca Tür Y kalıcı oluyor ve Tür X yok oluyor. Aşağıdaki yorumlardan hangisi bu sonuca en uygun açıklamadır?
A
Tür X’in r değeri Tür Y’den büyük olduğu için elenmiştir
B
Tür Y, aynı sınırlayıcı kaynağı daha etkin kullanarak rekabet üstünlüğü kurmuştur (rekabetçi dışlama)
C
Tür X’in K değeri daha büyük olduğundan mutlaka kazanması gerekirdi
D
Birlikte yaşama her zaman niş ayrışmasıyla sağlanır; bu nedenle sonuç deney hatasıdır
Çözüm
Rekabetçi dışlama ilkesine göre aynı sınırlayıcı kaynağı kullanan türlerden biri üstün gelip diğerini eleyebilir. Tür Y’nin kaynak kullanım etkinliği daha yüksek olduğundan Tür X zamanla yok olur.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir popülasyonda yoğunluktan bağımsız etki olarak kuraklık, yoğunluğa bağlı etki olarak da bulaşıcı hastalık düşünülüyor. Başlangıçta N=900 olan popülasyonda kuraklık sonrası N=450’ye düşüş gözleniyor. Aynı koşullarda N=300 iken kuraklık sonrası N=150’ye düşüş oluyor. Buna göre kuraklık etkisinin tipi ve hastalığın popülasyon dinamiğine olası etkisi için en doğru ifade hangisidir?
A
Kuraklık yoğunluğa bağlıdır; hastalık yoğunluktan bağımsızdır
B
Kuraklık yoğunluktan bağımsızdır (oran sabit); hastalık N arttıkça ölüm oranını artırarak büyümeyi daha çok yavaşlatır
C
Kuraklık yoğunluğa bağlıdır (mutlak kayıp sabit); hastalık N azaldıkça daha çok yayılır
D
Kuraklık yoğunluktan bağımsızdır; hastalık yalnızca doğum oranını artırır
Çözüm
Her iki durumda da popülasyon yarıya indiği için kuraklık etkisi yoğunluktan bağımsız (oransal) yorumlanır. Bulaşıcı hastalık yoğunluğa bağlıdır; N arttıkça temas artar ve ölüm oranı yükselerek büyümeyi daha fazla sınırlar.
