AYT - Genden Proteine - Orta Test - Genden Proteine 1 - 1
Doğru cevap: A
Ökaryot bir hücrede DNA’daki bir genin işlevsel proteine dönüşme sürecinde aşağıdakilerden hangisi yalnızca ökaryotlarda görülür?
A
mRNA’nın 5' ucuna kap (cap) eklenmesi
B
Transkripsiyonun DNA kalıbı üzerinden gerçekleşmesi
C
mRNA’daki kodonların ribozomda okunması
D
tRNA’nın amino asit taşıması
Çözüm
Ökaryotlarda pre-mRNA işlenirken 5' cap eklenir (ayrıca poli-A kuyruğu ve intron çıkarılması). Transkripsiyon, translasyon ve tRNA’nın amino asit taşıması hem prokaryot hem ökaryotlarda görülür.
2. soru
AYT - Genden Proteine - Orta Test - Genden Proteine 2 - 5
Doğru cevap: A
Bir mRNA dizisinde tek bir bazın değişmesi sonucu aynı aminoasidin kodlanmaya devam etmesi aşağıdaki mutasyon türlerinden hangisine örnektir?
A
Sessiz (silent) mutasyon
B
Anlamsız (nonsense) mutasyon
C
Çerçeve kayması (frameshift) mutasyonu
D
Missense (yanlış anlamlı) mutasyon
Çözüm
Genetik kodun eş anlamlılığı nedeniyle bazı baz değişimleri aminoasidi değiştirmez; buna sessiz mutasyon denir. Nonsense stop kodonu oluşturur, frameshift okuma çerçevesini kaydırır, missense aminoasidi değiştirir.
3. soru
AYT - Genden Proteine - Orta Test - Genden Proteine 8 - 1
Doğru cevap: C
Ökaryot bir hücrede DNA’dan işlevsel bir proteinin sentezine giden süreçte aşağıdakilerden hangisi yalnızca çekirdekte gerçekleşir?
Ökaryotlarda intron çıkarılması ve ekzonların birleştirilmesi çekirdekte gerçekleşir. Translasyon ve tRNA yüklenmesi sitoplazmada olur; protein katlanması da genellikle sitoplazma/ER’de gerçekleşir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Aşağıdaki mutasyonlardan hangisi, okuma çerçevesi korunmasına rağmen proteinin C-ucunun tamamen değişmesine en yüksek olasılıkla yol açar?
A
Başlangıç kodonunun (AUG) mutasyona uğraması
B
Tek bir nükleotidin eklenmesi (insertion)
C
Stop kodonunun anlamlı bir kodona dönüşmesi (nonsense → sense)
D
Bir kodonun üç nükleotidlik (in-frame) silinmesi
Çözüm
Stop kodonu anlamlı kodona dönüşürse ribozom durmaz ve çeviri aşağı akıştaki yeni stop kodonuna kadar sürer. Okuma çerçevesi korunur ancak C-ucu uzar ve dizisi tamamen değişebilir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir bakteride polisistronik mRNA’dan protein sentezi sürerken, aynı mRNA üzerindeki ikinci genin başlangıç bölgesine ribozom bağlanmasını en doğrudan mümkün kılan özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A
Her genin önünde ayrı bir ribozom bağlanma bölgesinin (Shine-Dalgarno) bulunması
Bakterilerde polisistronik mRNA’da her ORF’nin önünde Shine-Dalgarno dizisi bulunabilir. Bu sayede ribozom aynı mRNA üzerinde ikinci genin başlangıcına da bağlanarak çeviriyi başlatır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Bir ökaryot hücrede, olgun mRNA’nın stop kodonundan sonra (3' UTR içinde) tek bazlık bir delesyon meydana geliyor. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun en olası sonucudur?
A
Proteinin amino asit dizisi kesinlikle değişir
B
Okuma çerçevesi kayar ve protein kısalır
C
Protein dizisi değişmeyebilir; ancak mRNA’nın kararlılığı/çeviri verimi etkilenebilir
D
tRNA’ların antikodon dizileri mutasyona uğrar
Çözüm
Stop kodonundan sonraki 3' UTR çevrilmez, bu yüzden protein dizisi genellikle değişmez. Ancak 3' UTR düzenleyici diziler içerdiğinden mRNA’nın stabilitesi ve çeviri verimi etkilenebilir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Ökaryotik bir hücrede tek bir genin farklı protein izoformları oluşturabilmesinin en temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Alternatif poliadenilasyonun DNA replikasyonunda farklı başlangıç noktaları oluşturması
B
Alternatif ekleme (splicing) ile aynı öncül mRNA’dan farklı ekzon kombinasyonlarının birleştirilebilmesi
C
Ribozomun okuma çerçevesini her zaman rastgele kaydırabilmesi
Ökaryotlarda intronlar çıkarılıp ekzonlar birleştirilirken alternatif splicing yapılabilir. Böylece aynı pre-mRNA’dan farklı mRNA’lar oluşur. Farklı mRNA’lar farklı protein izoformlarına çevrilir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Bir ökaryotik genin kodlayan DNA dizisinde (şablon olmayan zincirde) 5'...ATG AAA TTT GGC TGA...3' bulunuyor. Bu genin transkripsiyonu ve translasyonu sonrası oluşacak polipeptit için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
mRNA dizisi 5'...UAC UUU AAA CCG ACU...3' olur ve polipeptit Tyr-Phe-Lys-Pro-Thr olur
B
mRNA dizisi 5'...AUG AAA UUU GGC UGA...3' olur ve polipeptit Met-Lys-Phe-Gly olur
C
mRNA dizisi 5'...AUG UUU AAA CCG UGA...3' olur ve polipeptit Met-Phe-Lys-Pro olur
D
mRNA dizisi 5'...UAC AAA UUU GGC ACU...3' olur ve polipeptit Tyr-Lys-Phe-Gly-Thr olur
Çözüm
Şablon olmayan (kodlayan) zincir mRNA ile aynı sırayı taşır; sadece T yerine U yazılır. Bu nedenle mRNA 5'...AUG AAA UUU GGC UGA...3' olur. UGA durdurma kodonudur, polipeptit Met-Lys-Phe-Gly’de biter.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir genin kodlayan bölgesinde tek bazlık eklenme (insertion) mutasyonu, başlangıç kodonundan sonra gerçekleşiyor ve erken durdurma kodonu oluşmasına neden oluyor. Bu durumun protein üzerindeki en olası etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Sadece bir amino asit değişir, protein uzunluğu aynı kalır
B
Okuma çerçevesi kayar; mutasyon sonrası amino asit dizisi büyük ölçüde değişir ve genellikle daha kısa protein oluşur
C
Sadece intronların sayısı artar, protein dizisi değişmez
D
tRNA’lar yanlış amino asit taşımaya başlar, tüm proteinler etkilenir
Çözüm
Tek baz eklenmesi, üçlü okuma çerçevesini kaydırır (frameshift). Bu, mutasyon noktasından itibaren kodonların değişmesine ve sıkça erken stop kodonu oluşmasına yol açar. Sonuç genellikle belirgin şekilde kısalmış ve işlevsiz proteindir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Ökaryotlarda mRNA’nın 5' ucuna kap (cap) eklenmesi ve 3' ucuna poli-A kuyruğu eklenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Cap ve poli-A, mRNA’nın çekirdekten çıkışını ve ribozom tarafından tanınmasını kolaylaştırır
B
Cap ve poli-A yalnızca prokaryotlarda bulunur ve transkripsiyon sonrası değil, replikasyon sırasında eklenir
C
Cap, intronların çıkarılmasını engeller; poli-A ise tRNA sentezini başlatır
D
Cap ve poli-A, DNA üzerinde oluşur ve gen ifadesini kalıcı olarak değiştirir
Çözüm
5' cap ve 3' poli-A kuyruğu mRNA’yı yıkımdan korur. Ayrıca çekirdekten sitoplazmaya taşınmayı ve translasyon başlangıcında ribozomun mRNA’yı tanımasını kolaylaştırır. Bu düzenlemeler transkripsiyon sonrası gerçekleşir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Ökaryotik bir hücrede tek bir genin ürünü olan proteinin amino asit dizisi, aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşirse değişmeden kalması en olasıdır?
A
Kodlayan zincirdeki bir bazın değişmesiyle oluşan sessiz (eş anlamlı) mutasyon
B
İntron sınırındaki (5' splice donor) tek baz değişimi
C
Başlangıç kodonunun (AUG) AUA'ya dönüşmesi
D
Kodlayan bölgede 3 nükleotidin eklenmesi (in-frame insersiyon)
Çözüm
Genetik kodun eş anlamlılığı nedeniyle bazı baz değişimleri aynı amino asidi kodlamaya devam eder. Bu durumda protein dizisi değişmez. Diğer seçenekler başlatmayı, kesip-birleştirmeyi veya amino asit sayısını etkileyebilir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Bir bakteride lac operonunun düzenlenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Laktoz yok, glikoz yokken; cAMP artar, CAP bağlanır ve laktoz varsa operon güçlü ifade edilir.
B
Laktoz varken; represör operatöre bağlanır ve transkripsiyon durur.
C
Glikoz varken; cAMP artar ve CAP bağlanması artar, operon maksimum çalışır.
D
Laktoz yokken; allolaktoz oluşur ve represör inaktive olur.
Çözüm
Glikoz yoksa cAMP yükselir ve CAP promotere yakın bölgeye bağlanarak transkripsiyonu artırır. Laktoz varsa represör inaktive olur ve operon açılır. Bu iki koşul birlikteyken ifade en yüksektir.
