TYT - Sözcükte Yapı - Orta Test - Sözcükte Yapı 1 - 6
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapım eki alarak tür değiştirmiştir?
A) Bu işin *kolayı* var.
B) *Güzel* konuştu.
C) *Yarın* görüşürüz.
D) *Hızlı* koştu.
A
kolayı
B
güzel
C
yarın
D
hızlı
Çözüm
“Kolay” sıfattır; “kolay-ı” sözcüğünde iyelik/hal ekleriyle ad gibi kullanılsa da tür değiştirme yapım ekiyle değil, adlaşma (çekim ekleri/bağlam) ile olur denebilir; ancak burada “kolay” köküne getirilen “-ı” ile isimleşmiş biçim hedeflenmiştir. Diğerleri cümlede sıfat/zarf olarak kalmıştır. (Not: Soru bağlamında doğru seçenek A’dır.)
2. soru
TYT - Sözcükte Yapı - Orta Test - Sözcükte Yapı 5 - 6
Doğru cevap: A
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde hem yapım eki hem çekim eki birlikte kullanılmıştır?
A
yolculukta
B
evler
C
güzeldi
D
kalemim
Çözüm
“Yol” + “-cu” + “-luk” yapım ekleriyle “yolculuk” türemiş, ardından “-ta” hâl eki (çekim eki) gelmiştir. Böylece hem yapım hem çekim eki vardır. Diğer seçeneklerde yalnızca çekim eki bulunur.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde birden fazla yapım eki kullanılarak türetme yapılmıştır?
A
sorumsuzluk
B
yazıcı
C
güzellik
D
göçmen
Çözüm
“Sorumsuzluk” = sor- (fiil) + -um (isim yapım) + -suz (isimden sıfat yapım) + -luk (sıfattan isim yapım) biçiminde birden fazla yapım eki içerir. Diğerleri tek yapım ekiyle türetilmiştir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisi birleşik sözcük (birleşme yoluyla oluşmuş) değildir?
A
Bu konuda başvuruyu bugün yapacağız.
B
Onun hanımeli kokusunu severim.
C
Sabah pazaryeri çok kalabalıktı.
D
Bu bilgisayar çok hızlı çalışıyor.
Çözüm
“Başvuru” birleşik sözcük değildir; “baş” + “vur-” köklerinin kaynaşmasıyla oluşmuş bir birleşik değil, “vur-” fiilinden “-u” ile türetilmiş addır. B, C ve D birleşme yoluyla oluşmuş birleşik sözcüklerdir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen sözcüklerin İKİSİ de hem yapım eki hem çekim eki almıştır?
A) anlatımlarımız, çocukluktan
B) iyileştirdiler, kalemlikte
C) bilgisizce, koşuyorum
D) sessizleşti, evimizden
A
anlatımlarımız, çocukluktan
B
iyileştirdiler, kalemlikte
C
bilgisizce, koşuyorum
D
sessizleşti, evimizden
Çözüm
“İyileştirdiler”: iyi+leş (yapım) +tir (yapım) +di (çekim) +ler (çekim). “Kalemlikte”: kalem+lik (yapım) +te (çekim). Diğer seçeneklerde iki sözcüğün ikisi birden bu koşulu sağlamaz.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde birden fazla yapım eki vardır?
A) Bu konuda oldukça *duyarlı* davranıyor.
B) Onunla *arkadaşlık* kurmak kolay.
C) Herkes *sessizce* yerini aldı.
D) Bu sözler beni *kırdı*.
A
duyarlı
B
arkadaşlık
C
sessizce
D
kırdı
Çözüm
“Arkadaşlık” = arka + daş (yapım eki) + lık (yapım eki) biçiminde iki yapım eki içerir. “Duyarlı” ve “sessizce” tek yapım ekiyle kurulmuştur. “Kırdı” çekim ekleriyle çekimlenmiş fiildir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi birleşik yapılıdır?
A) başkent
B) gözlükçü
C) çalışkan
D) yazıcı
A
başkent
B
gözlükçü
C
çalışkan
D
yazıcı
Çözüm
“Başkent” iki sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş birleşik isimdir (baş + kent). “Gözlükçü, çalışkan, yazıcı” yapım ekleriyle türetilmiştir. Bu nedenle birleşik yapılı olan yalnızca A’dır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde hem yapım eki hem çekim eki birlikte kullanılmıştır?
A
Bu _sessizlik_ beni rahatsız ediyor.
B
Yarın _okuldayız_.
C
Dün akşam _yazdıklarını_ tekrar okudum.
D
Onun _gülüşü_ içimi ısıttı.
Çözüm
“yaz-dık-lar-ın-ı” sözcüğünde -dık (fiilden ad yapım eki) vardır; ardından çokluk ve iyelik/belirtme gibi çekim ekleri gelir. Diğerlerinde ya yalnız yapım eki ya da yalnız çekim eki baskındır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte yapım eki almış bir kökten sonra çekim eki getirilmiştir?
A
Bu işin kolaylığını herkes fark etti.
B
Onun gelişinden sonra ortam değişti.
C
Yaptıklarının doğruluğunu kanıtlayamadı.
D
Sözlerinin sertliğinden rahatsız oldum.
Çözüm
“Gelişinden” sözcüğünde “gel-” köküne yapım eki “-iş” getirilerek isim yapılmış, ardından çekim eki “-i(n)” ve ayrılma hâli “-den” gelmiştir. Diğerlerinde yapım eki sonrası yalnızca iyelik/hal ekleriyle benzer görünse de kök türü ve ek sıralaması bu kadar açık değildir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde hem fiilden isim yapan hem de isimden fiil yapan yapım eki birlikte kullanılmıştır?
A
Konuya yaklaşımlarını değiştirdi.
B
Bu işi kolaylaştırmak mümkün.
C
Onu güzelleştirdiğini söyledi.
D
Sözlerini kanıtladı.
Çözüm
“Kolaylaştırmak” = kolay (isim) + “-laş” (isimden fiil) + “-tır” (fiilden fiil) + “-mak” (çekim). İsimden fiil yapan ek ile fiil tabanlı bir ek birlikte kullanılmıştır. Diğerlerinde bu iki tür yapım eki birlikte yoktur.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, kök + yapım eki + yapım eki + çekim eki sıralamasıyla oluşturulmuştur?
A
Onun sevecenliğini herkes bilir.
B
Bu incecikten sesi duydun mu?
C
Yolun kısalığı bizi sevindirdi.
D
Sınavın zorluğu abartılıyor.
Çözüm
“Sevecenliğini” = sev- + “-ecen” (yapım) + “-lik” (yapım) + “-i” (iyelik) + “-ni” (belirtme hâli). Yapım + yapım + çekim sıralaması açıkça görülür. Diğerlerinde iki yapım eki ve ardından çekim eki dizilimi bu netlikte değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: D
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ek-fiil (imek) ile kurulan birleşik zaman/kip yoktur?
A
O gün çok yorgundum.
B
Bu konuda haklıymış.
C
Dün akşam erken gelmişti.
D
Beni görünce sevindi.
Çözüm
“Sevindi” basit zamanlı fiildir; ek-fiil yoktur. “Yorgundum” (isim + ek-fiil), “haklıymış” (isim + ek-fiil), “gelmişti” (fiil + ek-fiil ile birleşik zaman) örneklerinde ek-fiil kullanılmıştır.
