Sözcükte Yapı 1.sayfa
Sözcükte Yapı
1. Sayfa: Konuya giriş: kök–ek–gövde
Sözcükte yapı neyi inceler?
Sözcükte yapı; bir kelimenin kökünü, aldığı ekleri ve bu eklerin kelimenin görevini/anlamını nasıl değiştirdiğini inceler. TYT’de temel ayrımlar; AYT’de ise derin çözümleme, ek dizilimi ve yanılgılar önem kazanır.
Ana hedef: “Bu kelime hangi parçaların birleşimiyle oluşmuş?” sorusuna kanıtlı cevap vermek.
- Kök: Kelimenin anlam taşıyan en küçük parçası. (gel-, yaz-, ev, su)
- Gövde: Kök + yapım ekiyle oluşan yeni kök gibi parça. (yaz-ı, gel-iş, ev-li)
- Ek: Kök/gövdeye gelir. İki ana grup: yapım eki (türetir) ve çekim eki (görev verir).
- Çözümleme: Kelimeyi parçalara ayırıp her parçanın türünü belirtme.
Sınav taktiği: 3 soru
Her kelime için sırayla şunları sor:
1) Kök neresi?
2) Yapım eki var mı? Varsa kelime türünü/anlamı değiştirdi mi?
3) Çekim ekleri (çoğul, iyelik, hal, zaman, kişi…) nerede başlıyor?
Sonraki sayfada konu derinleşir: kavramları örnek üzerinde parça parça ayırmayı unutma.
Sözcükte Yapı 2.sayfa
Sözcükte Yapı
2. Sayfa: Kök türleri ve kökü bulma
Kök türleri: isim kökü – fiil kökü
Türkçede kökler genellikle isim veya fiil köküdür. İsim kökü bir varlığı/kavramı karşılar; fiil kökü bir iş/hareket bildirir.
Aynı ses dizisi, farklı türde kök olabilir: yüz (isim: yüz) / yüz- (fiil: yüzmek).
- evler = ev (isim kök) + ler (çoğul eki)
- koşuyor = koş- (fiil kök) + uyor (şimdiki zaman)
- yazıcı = yaz- (fiil kök) + ı (isim yapan) + cı (meslek/iş yapan)
Dikkat: Her hece kök değildir
Kelimeyi “kulağa” göre değil, anlam ve görev açısından böl. Mesela kitap kelimesini “ki-tap” diye ayırmak yapısal bir çözümleme değildir.
Mini Test (TYT/AYT tarzı)
Sonraki sayfada konu derinleşir: kavramları örnek üzerinde parça parça ayırmayı unutma.