TYT - Cümle Türleri - Orta Test - Cümle Türleri 7 - 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre birleşik cümledir?
A
Sınavdan sonra arkadaşlarımla buluşup biraz yürüdüm.
B
Beni aradığını duyunca hemen geri döndüm.
C
Hava soğuktu, yine de dışarı çıktık.
D
Kitapları masaya koydu ve odadan çıktı.
Çözüm
B seçeneğinde "duyunca" zarf-fiil ekiyle kurulan yan cümlecik vardır. Bu nedenle cümle birleşik cümledir. Diğerleri sıralı cümle ya da içinde yan cümlecik bulunmayan yapılar içerir.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisi hem “soru” hem de “olumsuz” yapıdadır?
A
Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmez misin?
B
Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmez misin hiç?
C
Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmiyor musun?
D
Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmiyor musun hiç?
Çözüm
C seçeneğinde soru eki (-mu) vardır ve yüklem olumsuzdur (vazgeçmiyor). A ve B’de “-mez misin” biçimi konuşmada çoğu kez öneri/teşvik anlamı taşır; olumsuzluk belirleyici değildir. D’de “hiç” olumsuzluğu güçlendirir; ancak asıl belirleyici olan olumsuzluk C’de açık biçimde yüklemdedir.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre “birleşik cümle”dir?
A
Sınavdan sonra kütüphaneye gidip notlarımı düzenledim.
B
Ne kadar uğraşsam da bu konuyu bir türlü kavrayamadım.
C
Bu kitap, beklediğimden çok daha sürükleyici çıktı.
D
Gecikmemek için erkenden yola çıktık.
Çözüm
B’de “uğraşsam” şart kipiyle kurulmuş yan cümlecik vardır; bu nedenle birleşik cümledir. A’da fiilimsi grubu olsa da yargı tek olduğundan birleşik sayılmaz. C ve D tek yargılı basit cümledir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamına göre “koşul (şart) cümlesi”dir?
A
Ne kadar erken çıkarsan çık, yine de yetişemezsin.
B
Erken çıkarsan yetişirsin.
C
Erken çıktığın için yetiştin.
D
Erken çıkınca yetiştin.
Çözüm
B’de “-sa/-se” ekiyle koşul-sonuç ilişkisi kurulmuştur. A’da “ne kadar ... çıkarsan çık” kalıbı daha çok karşıtlık/pekiştirme oluşturur ve sonuç değişmezliği vurgular. C neden-sonuç, D zaman anlamı taşır.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre "girişik (fiilimsi bulunan) birleşik cümle"dir?
A
Kapıyı çaldı ve içeri girdi.
B
Kapıyı çalınca içeri girdi.
C
Kapıyı çaldı, içeri girsinler diye bekledi.
D
Kapıyı çaldı; içeri girdi mi girmedi mi anlayamadım.
Çözüm
Girişik birleşik cümlede fiilimsi (zarf-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil) bulunur. B’de "çalınca" zarf-fiildir ve cümleyi girişik birleşik yapar.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre "birleşik cümle"dir?
A
Sınava hazırlanmak için her gün düzenli çalışıyorum.
B
Kitabı okudum ve notlarımı çıkardım.
C
Ne kadar uğraştıysa da ikna edemedi.
D
Bu sabah erken kalkıp sahile indim.
Çözüm
C seçeneğinde "uğraştıysa" koşul yan cümleciği temel yargıya bağlanmıştır. Bu nedenle cümle birleşik (şartlı birleşik) yapıdadır. Diğerleri sıralı ya da tek yüklemli basit yapılıdır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisi "soru" cümlesidir?
A
Bu kadar çalıştığına göre başaracak, değil mi?
B
Keşke biraz daha erken haber verseydin.
C
Ne kadar da güzel anlatmış konuyu!
D
Beni aradığını söyledi.
Çözüm
A seçeneğinde "değil mi" soru edatıyla onay isteme anlamı vardır; bu nedenle soru cümlesidir. C ünlem cümlesidir, B dilek bildirir, D haber cümlesidir. Soru işareti kullanılmasa da soru anlamı belirgindir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamına göre “olumsuz”dur?
A
Ne kadar anlatsam da kimseyi inandıramadım.
B
Hiç kimseyi kırmamaya çalışıyorum.
C
Bu konuda kimsenin şüphesi yok.
D
Seni görmeyeli epey zaman oldu.
Çözüm
A’da yüklem “inandıramadım” olumsuzluk eki (-ma) almıştır; cümle olumsuzdur. B olumlu (amaç bildirir), C olumlu yargı (yok = bulunmama bildirir, olumsuzluk eki değil), D olumlu yargıdır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamına göre olumsuzdur; ancak yüklemi biçimce olumludur?
A
Bu kadar çalışıp da kazanamaz mı insan?
B
Ne yaparsan yap, bu iş burada bitmez.
C
Böyle bir şeyi ben asla kabul eder miyim!
D
Keşke bugün biraz daha erken gelseydin.
Çözüm
"Kabul eder miyim" biçimce olumlu görünse de soru ve vurgu yoluyla reddetme anlamı taşır. Bu nedenle anlamca olumsuzdur. Diğer seçeneklerde olumsuzluk ya açıkça vardır ya da istek/dilek anlamı ağır basar.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre "birleşik" cümledir?
A
Bu konuyu sana anlatırım, yeter ki dikkatle dinle.
B
Sınavdan sonra kütüphaneye gidip eksiklerimi tamamladım.
C
Ne kadar uğraştıysa da kimseyi ikna edemedi.
D
Toplantı başlayınca herkes yerine oturdu.
Çözüm
D'de "başlayınca" zarf-fiil eki (-ınca) ile yan cümlecik kurulmuştur. Bu nedenle cümle yapısına göre birleşik cümledir. Diğerlerinde yan cümlecik değil, sıralı ya da basit yapı ağır basar.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi "olumsuz"dur?
A
Beni aramadığını söyleyip durma, kayıtlar ortada.
B
Ne kadar uğraştıysa da bu işi başaramadı.
C
Kimse gelmedi mi diye kapıya tekrar baktı.
D
Hiçbir şey söylemeden çıkıp gitti.
Çözüm
B'de yüklem "başaramadı" olumsuzluk eki (-ma/-me) almıştır; cümle olumsuzdur. A'da olumsuzluk yan cümlecikte geçer, temel yargı "durma" emir kipidir. C soru, D ise olumsuzluk eki taşımayan bir fiil cümlesidir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamına göre "koşul (şart)" cümlesidir?
A
İstersen bu akşam beraber çalışırız.
B
Çok çalıştı, bu yüzden başarılı oldu.
C
Öyle yorulmuştu ki konuşacak hâli kalmamıştı.
D
Madem gelmeyecektin, neden haber vermedin?
Çözüm
A'da "istersen" ifadesi koşul anlamı kurar: gerçekleşirse diğer yargı olur. B neden-sonuç, C sonuç bildirir (ki'li yapı), D ise sitem içeren soru/çıkarım niteliğindedir. Bu yüzden doğru seçenek A'dır.
