AYT - Kimya Her Yerde - Orta Test - Kimya Her Yerde 4 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi günlük yaşamda kullanılan bir ürünün temel işlevi ile içerdiği kimyasal tür arasında doğru eşleştirmedir?
A
Çamaşır suyu – Sodyum hipoklorit (NaClO) – Ağartma ve dezenfeksiyon
B
Sirke – Sodyum klorür (NaCl) – Yağ çözücü etki
C
Kabartma tozu – Kalsiyum karbonat (CaCO3) – Kuvvetli asit özelliği
D
Kolonya – Glikoz (C6H12O6) – Antiseptik etki
Çözüm
Çamaşır suyunun etkin maddesi sodyum hipoklorittir ve oksitleyici özelliğiyle ağartma/dezenfeksiyon yapar. Diğer seçeneklerde verilen maddeler ürünlerin temel işleviyle uyumlu değildir.
2. soru
AYT - Kimya Her Yerde - Orta Test - Kimya Her Yerde 8 - 5
Doğru cevap: A
Sert suyun evlerde oluşturduğu sorunların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Ca2+ ve Mg2+ iyonlarının fazla olması
B
Na+ iyonlarının fazla olması
C
Suda çözünmüş CO2 miktarının fazla olması
D
Suyun pH'ının 7 olması
Çözüm
Sertlik, suda Ca2+ ve Mg2+ iyonlarının bulunmasından kaynaklanır ve sabunla çökelti oluşturup temizlik verimini düşürür. Na+ sertlik oluşturmaz; CO2 ve pH=7 tek başına sertlik nedeni değildir.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Bir evde çamaşır suyu (NaClO) ile tuz ruhu (HCl) yanlışlıkla karıştırıldığında zehirli bir gaz açığa çıkabilir. Bu gaz aşağıdakilerden hangisidir?
A
Cl2
B
H2
C
NH3
D
CO2
Çözüm
Asidik ortamda hipoklorit iyonu klor gazı oluşturacak şekilde indirgenir/oksitlenir. Tepkime sonucunda Cl2(g) açığa çıkar. Bu nedenle bu iki temizlik maddesi birlikte kullanılmamalıdır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Paslanmaz çelik tencerede uzun süre domates (asitli) kaynatıldığında metalik tat oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Asidin metali indirgemesi ve H2 gazı oluşturması
B
Asidin metal yüzeyindeki koruyucu oksit tabakasını kısmen çözerek metal iyonlarının çözeltiye geçmesini kolaylaştırması
C
Domatesteki şekerlerin metalle kompleks oluşturup çökelmesi
D
Asidin pH’ı düşürerek suyun kaynama noktasını belirgin artırması
Çözüm
Paslanmaz çeliğin korozyon direnci yüzeydeki ince oksit tabakasına bağlıdır. Asitli ortam bu tabakayı zayıflatıp metal iyonlarının çözünmesine yol açabilir. Metalik tat, çözeltiye geçen iyonlarla ilişkilidir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir otomobil aküsünde (kurşun-asit) deşarj sırasında gerçekleşen net kimyasal değişim için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Her iki elektrot da PbSO4’e dönüşür ve H2SO4 derişimi azalır
B
Anotta PbSO4 çözünür, katotta Pb birikir ve asit derişimi artar
C
Deşarjda yalnızca su elektrolizi olur, sülfat iyonu tepkimeye girmez
D
Deşarjda PbO2 indirgenir ve H2SO4 derişimi artar
Çözüm
Kurşun-asit akü deşarjında Pb ve PbO2 elektrotları PbSO4’e dönüşür. Bu sırada H2SO4 tüketilir ve su oluştuğu için asit derişimi azalır. Bu nedenle akü yoğunluğu (asit derişimi) deşarjla düşer.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi, kireç taşının (CaCO3) asit yağmurlarıyla tepkimesi sonucu oluşan kimyasal aşınmayı en doğrudan azaltır?
A
Tarihi yapının yüzeyine su itici ve asit geçişini azaltan koruyucu kaplama uygulanması
B
Yapının çevresine daha fazla ağaç dikilmesi
C
Yapı yüzeyinin düzenli olarak basınçlı suyla yıkanması
D
Yapının dış yüzeyinin pürüzlendirilerek yüzey alanının artırılması
Çözüm
Asit yağmuru CaCO3 ile tepkimeye girerek CO2 çıkışıyla aşınma oluşturur. Asidin yüzeye ulaşmasını engelleyen kaplama reaksiyon hızını düşürür. Diğer seçenekler asitle teması azaltmaz, hatta artırabilir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aynı hacimde (V) ve aynı sıcaklıkta bulunan iki kapta sırasıyla saf N2(g) ve saf CO2(g) vardır. Kaplardaki basınçlar eşit olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
CO2 kabındaki molekül sayısı daha fazladır.
B
İki kaptaki molekül sayısı eşittir.
C
N2 kabındaki kütle daha fazladır.
D
CO2 kabındaki ortalama molekül hızı daha büyüktür.
Çözüm
Aynı T ve V’de basınçlar eşitse ideal gaz denklemine göre mol (ve molekül) sayıları eşittir. Kütleler mol kütlelerine bağlı olarak farklıdır (CO2 daha ağır). Ortalama hız daha hafif gazda (N2) daha büyüktür.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi bir gıda ambalajında kullanılan polimerin seçimiyle ilgili doğru bir eşleştirmedir?
A
PET şişeler, CO2 ve O2 geçirgenliği düşük olduğu için gazlı içeceklerde tercih edilir.
B
PVC, yüksek sıcaklığa dayanımı çok iyi olduğu için mikrodalga kaplarında en uygun polimerdir.
C
Polistiren (PS), su buharı bariyeri çok yüksek olduğu için uzun raf ömürlü süt ambalajlarında kullanılır.
D
Polietilen (PE), aromatik çözücülere karşı çok dayanıklı olduğu için benzin deposu yapımında en uygundur.
Çözüm
Gazlı içeceklerde CO2’nin kaçışını azaltmak için iyi gaz bariyeri gerekir; PET bu amaçla yaygın kullanılır. PVC mikrodalgada uygun değildir; PS’nin su buharı bariyeri düşüktür. Benzin depolarında genellikle HDPE kullanılsa da aromatiklere karşı “çok dayanıklı” ifadesi genelleyici ve yanlıştır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Ev tipi su arıtma cihazlarında kullanılan iyon değiştirici reçinelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Katyon değiştirici reçine, Ca2+ ve Mg2+ iyonlarını H+ ile değiştirerek suyun sertliğini azaltabilir.
B
Anyon değiştirici reçine, Na+ iyonlarını OH− ile değiştirerek suyun sertliğini azaltır.
C
Katyon değiştirici reçine, Cl− iyonlarını tutarak korozyonu tamamen engeller.
D
İyon değiştirici reçineler, çözünmüş gazları (O2, CO2) kimyasal tepkimeyle tamamen yok eder.
Çözüm
Sertlik başlıca Ca2+ ve Mg2+ iyonlarından kaynaklanır; katyon reçineleri bunları H+ (veya bazı sistemlerde Na+) ile değiştirir. Anyon reçineleri negatif iyonlarla çalışır, Na+ ile değil. Reçineler çözünmüş gazları “tamamen yok etmez”, iyonları değiştirir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Bir temizlik ürününün etiketinde “anyonik yüzey aktif madde” bulunduğu yazmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu tür bir maddenin suda yağ/kir temizleme mekanizmasını en doğru açıklar?
A
Hidrofob kuyruk yağda çözünür, hidrofil baş kısım suda kalır; misel oluşumu ile yağ damlacıkları dağılır.
B
Tamamı hidrofildir; yağları kimyasal olarak sabunlaştırarak çözer.
C
Tamamı hidrofobdur; yağla birleşip suyun yüzey gerilimini artırır.
D
Suda tamamen iyonlaşmaz; çökelti oluşturarak kirleri dibe çöktürür.
Çözüm
Yüzey aktif maddeler amfifildir: hidrofob kısım yağa tutunur, hidrofil kısım suyla etkileşir. Miseller yağ damlacıklarını sararak suda dağılmasını sağlar. Bu süreç sabunlaştırma zorunlu değildir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Bir otomobil katalitik konvertöründe (Pt/Pd/Rh) gerçekleşen temel dönüşümlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
CO ve NOx aynı anda indirgenme-oksitlenme tepkimeleriyle sırasıyla CO2 ve N2’ye dönüştürülebilir.
B
Katalizör, egzozdaki CO2’yi CO’ya indirger; böylece sera etkisi azalır.
C
Katalizör yalnızca fiziksel süzme yapar; kimyasal dönüşüm gerçekleşmez.
D
NOx’in tamamı NH3’e indirgenir; bu nedenle konvertör çıkışında amonyak artar.
Çözüm
Katalitik konvertörde CO oksitlenerek CO2 olurken, NOx indirgenerek N2’ye dönüşür; bu bir redoks eşleşmesidir. Katalizör tepkime hızını artırır, süzgeç gibi çalışmaz. NOx’in NH3’e indirgenmesi tipik konvertör ürünü değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Bir içeceğin alüminyum kutusunun iç yüzeyi, asidik içeriğin metalle tepkimeye girmesini önlemek için polimer bir tabakayla kaplanır. Bu kaplamanın temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
Metal ile elektrolit arasındaki elektron/iyon geçişini keserek korozyonu engellemek
C
İçeceğin pH’ını yükselterek asitliğini azaltmak
D
Alüminyumun iletkenliğini artırarak galvanik koruma sağlamak
Çözüm
Polimer kaplama, metal yüzeyi elektrolitten yalıtarak anot-katot tepkimeleri için gerekli iyonik/elektronik yolu keser. Böylece korozyon hücresi kurulamaz ve metal çözünmesi büyük ölçüde durur.
