AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 6 - 1
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi periyodik tabloda periyot numarasının anlamını doğru verir?
A
Atomun sahip olduğu proton sayısını gösterir.
B
Atomun en yüksek enerjili (dış) elektronlarının bulunduğu ana enerji düzeyi sayısını gösterir.
C
Atomun değerlik elektron sayısını kesin olarak verir.
D
Atomun nötron sayısını gösterir.
Çözüm
Periyot numarası, atomda elektronların bulunduğu en büyük ana enerji düzeyi (katman) sayısını verir. Proton ve nötron sayısı periyotla belirlenmez. Değerlik elektron sayısı ise genellikle grup numarasıyla ilişkilidir.
2. soru
AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 6 - 3
Doğru cevap: B
Aynı grupta bulunan elementler için aşağıdakilerden hangisi genellikle doğrudur?
A
Atom yarıçapları yukarıdan aşağıya azalır.
B
Değerlik elektron sayıları aynıdır.
C
Elektronegatiflikleri yukarıdan aşağıya artar.
D
İyonlaşma enerjileri yukarıdan aşağıya artar.
Çözüm
Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayıları aynıdır, bu da benzer kimyasal özellikler doğurur. Atom yarıçapı genelde aşağı indikçe artar. İyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik ise genelde aşağı indikçe azalır.
3. soru
AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 6 - 5
Doğru cevap: C
3. periyotta bulunan elementlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Soldan sağa doğru atom yarıçapı artar.
B
Soldan sağa doğru metalik özellik artar.
C
Soldan sağa doğru birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar.
D
Soldan sağa doğru çekirdek yükü azalır.
Çözüm
Periyotta soldan sağa doğru etkin çekirdek çekimi arttığından birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Atom yarıçapı ve metalik özellik genelde azalır. Çekirdek yükü (proton sayısı) ise soldan sağa artar.
4. soru
AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 7 - 5
Doğru cevap: A
Aynı elemente ait iki izotop atomundan birinin kütle numarası 35, diğerinin 37’dir. Bu iki atom için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
Proton sayıları eşittir.
B
Nötron sayıları eşittir.
C
Elektron sayıları farklıdır.
D
Kimyasal özellikleri farklıdır.
Çözüm
İzotop atomların proton sayıları aynıdır, kütle numarası farkı nötron sayısından kaynaklanır. Nötron sayıları farklıdır. Nötr atomlarda elektron sayısı proton sayısına eşit olduğundan elektron sayıları da aynıdır.
5. soru
AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 8 - 1
Doğru cevap: B
Aşağıdaki elektron dizilimlerinden hangisi temel hâlde bir soygazın (asal gazın) elektron dizilimidir?
A
1s2 2s2 2p6 3s2 3p5
B
1s2 2s2 2p6 3s2 3p6
C
1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1
D
1s2 2s2 2p6 3s2 3p4
Çözüm
Soygazlar son katmanda tam dolu (ns2 np6) elektron dizilimine sahiptir. 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 dizilimi Ar’a karşılık gelir. Diğer seçeneklerde son katman tam dolu değildir veya bir elektron fazladır.
6. soru
AYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 8 - 2
Doğru cevap: C
Periyodik tabloda aynı grupta aşağı doğru inildikçe aşağıdakilerden hangisi genellikle artar?
A
İyonlaşma enerjisi
B
Elektronegatiflik
C
Atom yarıçapı
D
Metalik olmayanlık
Çözüm
Grupta aşağı indikçe katman sayısı artar ve dış elektronlar çekirdekten daha uzakta bulunur. Bu nedenle atom yarıçapı genel olarak artar. İyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik ise genellikle azalır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: D
X elementinin temel hâl elektron dizilimi [Ne] 3s^2 3p^4’tür. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A
X’in değerlik elektron sayısı 6’dır.
B
X 3. periyotta ve 16. gruptadır.
C
X’in en yüksek enerji seviyesindeki orbitallerinde 2 eşleşmemiş elektron bulunur.
D
X’in en kararlı iyonu X^2+ şeklindedir.
Çözüm
[Ne] 3s^2 3p^4 olduğundan değerlik elektron sayısı 6 ve grup 16’dır. 3p^4 dağılımında Hund kuralına göre 2 eşleşmemiş elektron vardır. En kararlı iyonu genellikle oktete ulaşmak için X^2− olur, X^2+ değil.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aynı periyotta bulunan A, B, C elementleri için; birinci iyonlaşma enerjileri IA > IB > IC ve atom yarıçapları rA < rB < rC verilmiştir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
A
A’nın elektronegatifliği B’den büyüktür.
B
C’nin elektron ilgisi en büyüktür.
C
B mutlaka ametaldir.
D
A mutlaka soygazdır.
Çözüm
Aynı periyotta yarıçap küçüldükçe etkin çekirdek çekimi artar ve iyonlaşma enerjisi genelde artar; verilen sıralamalar bunu destekler. Periyotta sağa gidildikçe elektronegatiflik artar, dolayısıyla rA en küçük olan A’nın elektronegatifliği B’den büyüktür. Diğer seçenekler için ek bilgi gerekir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir elementin temel hâl elektron diziliminde son elektronun kuantum sayıları (n, l, ml, ms) = (4, 1, 0, −1/2) olarak verilmiştir. Buna göre bu element için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
4p alt kabuğunda toplam 4 elektron vardır.
B
4p alt kabuğunda toplam 2 elektron vardır.
C
4s alt kabuğu dolu değildir.
D
Element 4. periyot 13. gruptadır.
Çözüm
n=4 ve l=1 olduğundan son elektron 4p’dedir. ml=0 ve ms=−1/2 olması, Hund kuralına göre 4p’de eşleşmenin başladığını ve dizilimin 4p^2 olduğunu gösterir. Dolayısıyla 4p alt kabuğunda toplam 2 elektron vardır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aynı periyotta bulunan X, Y ve Z elementlerinin birinci iyonlaşma enerjileri sırasıyla X < Y > Z şeklindedir. Y elementi aynı periyotta p-blokta yer almakta ve en kararlı iyonu 3− olmaktadır. Buna göre Y elementinin atom numarası aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A
7
B
15
C
16
D
17
Çözüm
En kararlı iyonu 3− olan p-blok elementleri 5A (grup 15) elementleridir. Seçeneklerde grup 15’e uyan atom numarası 15 (P) dir. Aynı periyotta yer aldığı için verilen IE tepe noktası koşulunu da sağlayabilir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: D
Aşağıdaki izoelektronik türlerden hangisinin yarıçapı en küçüktür? (Hepsi 10 elektrona sahiptir.)
A
O^2−
B
F−
C
Ne
D
Na+
Çözüm
İzoelektronik türlerde çekirdek yükü (Z) arttıkça elektronlar daha güçlü çekilir ve yarıçap küçülür. 10 elektronlu türler arasında Z en büyük olan Na+ (Z=11) en küçüktür. O^2− en büyük yarıçapa eğilimlidir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aynı periyotta bulunan X, Y, Z elementleri için; X’in 1. iyonlaşma enerjisi Y’den büyük, Y’nin elektron ilgisi Z’den büyük ve Z’nin atom yarıçapı X’ten küçüktür. Buna göre X, Y, Z’nin periyottaki konumları (soldan sağa doğru) aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A
X - Y - Z
B
Y - X - Z
C
Z - Y - X
D
Y - Z - X
Çözüm
Aynı periyotta soldan sağa atom yarıçapı azalır, iyonlaşma enerjisi ve elektron ilgisi genel olarak artar. X’in İE’si Y’den büyükse X, Y’nin sağında olmalıdır; Z’nin yarıçapı X’ten küçükse Z, X’in sağında olmalıdır. Bu koşulları sağlayan sıralama Y - X - Z’dir.
