AYT - Kimya Bilimi - Orta Test - Kimya Bilimi 8 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi kimyanın uğraş alanlarından biri olan analitik kimyanın temel amacını en iyi ifade eder?
A
Maddelerin bileşimini ve miktarını nitel ve nicel olarak belirlemek
B
Canlılardaki kimyasal tepkimeleri incelemek
C
Yeni malzemelerin endüstriyel ölçekte üretim süreçlerini tasarlamak
D
Atom çekirdeğindeki bozunma olaylarını ve radyasyonu incelemek
Çözüm
Analitik kimya, maddelerin hangi bileşenlerden oluştuğunu (nitel) ve bu bileşenlerin miktarını (nicel) belirler. Diğer seçenekler sırasıyla biyokimya, endüstriyel/kimya mühendisliği uygulamaları ve nükleer kimyaya daha yakındır.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: B
Bir kimyager, sulu bir çözeltideki X türünün derişimini belirlemek için belirli dalga boyunda absorbans ölçümü yapıyor. Aynı dalga boyunda Y türü de ışığı soğuruyor ve Y’nin derişimi örnekten örneğe değişiyor. Bu durumda X derişiminin doğru bulunması için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
A
Ölçüm dalga boyunu X’in maksimum soğurduğu değere kaydırmak
X için dış standart eğrisi hazırlayıp doğrudan kullanmak
Çözüm
Y türü matriks etkisi oluşturduğu için dış standart yöntemi sapma verebilir. Standart ekleme, matriksin (Y’nin) etkisini örnek içinde sabit tutarak X’in derişimini doğruya yaklaştırır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Bir öğrenci, “Bir deney sonucunda elde edilen 2,50 g değeri kesinlikle doğrudur; çünkü hassas terazi kullanılmıştır.” diyor. Bu ifadeyi bilimsel açıdan en doğru şekilde değerlendiren seçenek hangisidir?
A
Doğrudur; hassas alet kullanımı doğruluğu garanti eder
B
Yanlıştır; hassasiyet (precision) doğruluk (accuracy) ile aynı değildir
C
Doğrudur; tekrarlı ölçüm yapılmasa bile değer doğrudur
D
Yanlıştır; kütle ölçümleri her zaman nitel (kalitatif) sonuç verir
Çözüm
Hassas terazi, ölçümlerin birbirine yakın çıkmasını (hassasiyet) artırır; gerçek değere yakınlığı (doğruluk) tek başına garanti etmez. Doğruluk için kalibrasyon ve sistematik hata kontrolü gerekir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Bir araştırmacı, yeni bir katalizörün etkinliğini test etmek için aynı koşullarda 5 kez deney yapıyor ve sonuçlar birbirine çok yakın çıkıyor; ancak literatürdeki kabul gören değerden sürekli daha büyük. Bu durum en iyi hangi hata türüyle açıklanır?
A
Rastgele hata
B
Sistematik hata
C
Kaba (gross) hata
D
Yuvarlama hatası
Çözüm
Sonuçların birbirine yakın olması rastgele hatanın küçük olduğunu, sürekli aynı yönde sapma ise sistematik hata olduğunu gösterir. Kalibrasyon, safsızlık veya yöntem kaynaklı önyargı buna neden olabilir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir kimyager, bir bileşiğin elementel analizini yaparak kütlece %40 C, %6,7 H ve %53,3 O buluyor. Bileşiğin mol kütlesi 180 g/mol olduğuna göre molekül formülü hangisidir? (C=12, H=1, O=16)
A
C6H12O6
B
C5H10O5
C
C3H6O3
D
C12H24O12
Çözüm
100 g örnek için mol sayıları: C=40/12=3,33; H=6,7/1=6,7; O=53,3/16=3,33 → oran 1:2:1, basit formül CH2O. Basit formül kütlesi 30 g/mol olduğundan 180/30=6 katı alınır. Molekül formülü C6H12O6 olur.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Bir öğrenci, 25 °C’de 0,10 mol NaCl’yi 500 mL suda çözüp hacmi 1,0 L’ye tamamlıyor. Ardından çözeltiyi 2,0 L’ye seyreltip tekrar 25 °C’ye getiriyor. Son çözeltinin derişimi (M) kaçtır?
A
0,050
B
0,025
C
0,10
D
0,20
Çözüm
Toplam mol sayısı seyreltmelerde değişmez: n=0,10 mol. Son hacim 2,0 L olduğundan M=n/V=0,10/2,0=0,050 M değil, çünkü ilk adımda 1,0 L’ye tamamlandığında hâlâ 0,10 mol vardır ve ikinci adımda 2,0 L’ye çıkınca 0,050 M olur. Ancak başlangıçta 0,10 mol NaCl 500 mL suda çözülüp 1,0 L’ye tamamlanır ve sonra 2,0 L’ye seyreltildiğinde 0,050 M elde edilir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Bir laboratuvarda kullanılan ölçüm cihazlarından hangisi, ölçülen niceliğin SI temel birimiyle (kg, m, s, A, K, mol, cd) doğrudan ilişkili bir büyüklüğü ölçer?
A
pH metre (pH)
B
Manometre (basınç)
C
Analitik terazi (kütle)
D
Kalorimetre (ısı)
Çözüm
SI temel birimleri arasında kütlenin birimi kg’dir ve analitik terazi doğrudan kütleyi ölçer. Basınç ve ısı türetilmiş büyüklüklerdir; pH ise boyutsuz logaritmik bir ifadedir. Bu nedenle doğru seçenek analitik terazidir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bilimsel yöntem ve kimyanın çalışma alanı açısından doğrudur?
A
Hipotez, doğruluğu kesinleşmiş ve değiştirilemez açıklamadır.
B
Teori, çok sayıda gözlem ve deneyle desteklenen kapsamlı açıklamadır ve yeni kanıtlarla güncellenebilir.
C
Kanunlar, olayların nedenini açıklar; teoriler ise sadece matematiksel ilişki verir.
D
Model, gerçeğin birebir aynısıdır ve hataya yer bırakmaz.
Çözüm
Teori, çok sayıda deney ve gözlemle desteklenen kapsamlı açıklamadır ve yeni verilerle revize edilebilir. Hipotez geçici bir önerme, model ise gerçeğin basitleştirilmiş temsilidir. Kanunlar genellikle ilişkiyi ifade eder, nedeni açıklamak zorunda değildir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir öğrenci, bir metalin yoğunluğunu bulmak için kütleyi 12,34 g (±0,01 g) ve hacmi 4,1 mL (±0,1 mL) ölçüyor. Yoğunluk d = m/V olduğuna göre, sonuç kaç anlamlı basamakla raporlanmalıdır?
A
1
B
2
C
3
D
4
Çözüm
Bölme işlemlerinde sonuç, en az anlamlı basamaklı ölçüm kadar anlamlı basamakla yazılır. 12,34 g dört, 4,1 mL ise iki anlamlı basamaklıdır. Bu nedenle yoğunluk 2 anlamlı basamakla raporlanmalıdır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir elementin temel hâl (standart hâl) entalpisinin 0 kabul edilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Elementin her sıcaklıkta en kararlı hâli için ΔH°f = 0 alınır.
B
Elementin 1 molünün 1 bar basınçta, 298 K’de en kararlı fiziksel hâli için ΔH°f = 0 alınır.
C
Elementin 1 molünün gaz hâli için ΔH°f = 0 alınır.
D
Elementin 1 molünün sulu çözeltideki hâli için ΔH°f = 0 alınır.
Çözüm
Standart oluşum entalpisi, 1 bar ve genellikle 298 K’de tanımlanır. Elementin bu koşullardaki en kararlı fiziksel hâli için ΔH°f = 0 kabul edilir. Sıcaklık veya faz değişirse bu tanım geçerli olmaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi 'kimyasal model' kavramına en uygun örnektir?
A
Bir tepkimenin ısı alışverişini kalorimetre ile ölçmek
B
Atomların enerji düzeylerini açıklamak için Bohr atom modelini kullanmak
C
Bir çözeltinin pH değerini pH-metre ile belirlemek
D
Bir maddenin erime noktasını termometre ile ölçmek
Çözüm
Model, doğrudan gözlenemeyen bir olguyu açıklamak için kullanılan temsil/kuramdır. Bohr modeli atom yapısını açıklayan bir modeldir. Diğerleri ölçüm ve deneysel belirleme örnekleridir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi 'hipotez' ile 'teori' arasındaki ilişkiyi doğru açıklar?
A
Hipotez kanıtlanınca yasa olur; teori ise kanıtlanınca hipoteze dönüşür.
B
Teori, çok sayıda gözlem ve deneyle desteklenen açıklayıcı çerçevedir; hipotez ise test edilebilir önermedir.
C
Hipotez kesin doğrulardır; teori ise kişisel yorumlardan ibarettir.
D
Teori yalnızca nicel sonuç verir; hipotez yalnızca nitel sonuç verir.
Çözüm
Hipotez test edilebilir bir önerme/varsayımdır. Teori, kapsamlı kanıtlarla desteklenen ve olguları açıklayan sistemli bir çerçevedir. Teori ve yasa farklı kavramlardır; biri diğerine dönüşmek zorunda değildir.
