8. Sınıf Türkçe Cümle Çeşitleri Testleri

Doğru cevap: B

B seçeneğinde “**Eğer biraz daha erken çıkarsan**” bölümü, temel yargının gerçekleşmesini **şarta bağlayan** yan cümledir. “-sa/-se” ekiyle kurulan bu yan cümle, “**trafiğe takılmazsın**” temel yargısının koşuludur. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik cümle**dir. A seçeneğinde “ama” bağlacıyla iki yargı bağlanmıştır; bu, **bağlı/ sıralı yapıda** ve **karşıtlık** bildiren bir cümledir, koşul yoktur. C seçeneğinde “-sa da” yapısı koşul değil, **karşıtlık/olumsuzluk sonucu (taviz)** anlamı verir: “Uğraşmasına rağmen çözemedi.” Bu nedenle koşul cümlesi değildir. D seçeneğinde “söyledi” temel yargısı, “anladığını” yan cümleciğiyle tamamlanmıştır; bu bir **iç içe birleşik cümle** örneğidir, ancak **koşul anlamı** bulunmaz.

1. Çözüm: B seçeneğinde “**Eğer biraz daha erken çıkarsan**” bölümü, temel yargının gerçekleşmesini **şarta bağlayan** yan cümledir. “-sa/-se” ekiyle kurulan bu yan cümle, “**trafiğe takılmazsın**” temel yargısının koşuludur. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik cümle**dir. A seçeneğinde “ama” bağlacıyla iki yargı bağlanmıştır; bu, **bağlı/ sıralı yapıda** ve **karşıtlık** bildiren bir cümledir, koşul yoktur. C seçeneğinde “-sa da” yapısı koşul değil, **karşıtlık/olumsuzluk sonucu (taviz)** anlamı verir: “Uğraşmasına rağmen çözemedi.” Bu nedenle koşul cümlesi değildir. D seçeneğinde “söyledi” temel yargısı, “anladığını” yan cümleciğiyle tamamlanmıştır; bu bir **iç içe birleşik cümle** örneğidir, ancak **koşul anlamı** bulunmaz.

Doğru cevap: A

Bir cümlenin **yapısına göre birleşik** sayılabilmesi için içinde **birden fazla yargı** bulunmalı; yani genellikle bir **temel cümle** ve ona bağlı bir **yan cümlecik** (şart, zarf-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil vb.) yer almalıdır. Ayrıca cümlenin **fiil cümlesi** olabilmesi için yükleminin çekimli bir **fiil** olması gerekir. **A seçeneği:** “Sınav bitince dışarı çıkıp arkadaşlarımla buluştum.” cümlesinde temel yargı **“buluştum”**dur (çekimli fiil → **fiil cümlesi**). “Sınav bitince” kısmı **-ince** zarf-fiil ekiyle kurulmuş **yan cümlecik** oluşturur; ayrıca “dışarı çıkıp” da zarf-fiil yapısıyla temel yargıya bağlanır. Bu nedenle cümle **birleşik yapılıdır** ve **fiil cümlesidir**. **B seçeneği:** Yüklem “hatıradır” isim soyludur → **isim cümlesi**. Yapıca da tek yargı vardır → birleşik değildir. **C seçeneği:** “kolay değil” yüklemi isim soyludur → **isim cümlesi**. “Ne kadar uğraşsa da” yan cümlecik içerdiği için yapıca birleşik olsa da fiil cümlesi olmadığı için elenir. **D seçeneği:** Yüklem “alışkanlıktır” isim soyludur → **isim cümlesi**. “Kitap okumak” isim-fiil grubudur; cümle tek yargılıdır, birleşik sayılmaz. Bu yüzden doğru cevap **A**dır.

1. Çözüm: Bir cümlenin **yapısına göre birleşik** sayılabilmesi için içinde **birden fazla yargı** bulunmalı; yani genellikle bir **temel cümle** ve ona bağlı bir **yan cümlecik** (şart, zarf-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil vb.) yer almalıdır. Ayrıca cümlenin **fiil cümlesi** olabilmesi için yükleminin çekimli bir **fiil** olması gerekir. **A seçeneği:** “Sınav bitince dışarı çıkıp arkadaşlarımla buluştum.” cümlesinde temel yargı **“buluştum”**dur (çekimli fiil → **fiil cümlesi**). “Sınav bitince” kısmı **-ince** zarf-fiil ekiyle kurulmuş **yan cümlecik** oluşturur; ayrıca “dışarı çıkıp” da zarf-fiil yapısıyla temel yargıya bağlanır. Bu nedenle cümle **birleşik yapılıdır** ve **fiil cümlesidir**. **B seçeneği:** Yüklem “hatıradır” isim soyludur → **isim cümlesi**. Yapıca da tek yargı vardır → birleşik değildir. **C seçeneği:** “kolay değil” yüklemi isim soyludur → **isim cümlesi**. “Ne kadar uğraşsa da” yan cümlecik içerdiği için yapıca birleşik olsa da fiil cümlesi olmadığı için elenir. **D seçeneği:** Yüklem “alışkanlıktır” isim soyludur → **isim cümlesi**. “Kitap okumak” isim-fiil grubudur; cümle tek yargılıdır, birleşik sayılmaz. Bu yüzden doğru cevap **A**dır.

Doğru cevap: A

Cümlede istenen iki özellik vardır: (1) **Yapısına göre birleşik cümle** olacak; yani içinde en az bir yan cümlecik (fiilimsi ya da şart/ki’li yapı vb.) bulunacak. (2) **Yüklemin türüne göre isim cümlesi** olacak; yani yüklem fiil değil, isim soylu bir sözcük olup ek-fiille çekimlenmiş olacak. **A seçeneği:** “Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmek doğru değildir.” cümlesinde yüklem **“doğru değildir”** ifadesidir. “Doğru” isim soyludur ve “değildir” ek-fiilin olumsuz biçimiyle kurulmuştur; bu nedenle **isim cümlesidir**. Ayrıca “vazgeçmek” bir **isim-fiil**dir; fiilimsi bulunduğu için cümle **birleşik cümledir**. İki koşulu da sağladığı için doğru cevap A’dır. **B seçeneği:** “Seni aradığımda evde yoksan mutlaka mesaj bırakırım.” Yüklem “bırakırım” fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Birleşik yapı olsa bile isim cümlesi olmadığı için elenir. **C seçeneği:** “Bu konuyu bir daha konuşmayacağımı herkes biliyor.” Yüklem “biliyor” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Birleşik cümle özelliği bulunabilir (isim-fiil grubu), ancak isim cümlesi değildir. **D seçeneği:** “Ne kadar uğraştıysam da kapıyı açamadım.” Yüklem “açamadım” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Bu yüzden istenen koşulları karşılamaz.

1. Çözüm: Cümlede istenen iki özellik vardır: (1) **Yapısına göre birleşik cümle** olacak; yani içinde en az bir yan cümlecik (fiilimsi ya da şart/ki’li yapı vb.) bulunacak. (2) **Yüklemin türüne göre isim cümlesi** olacak; yani yüklem fiil değil, isim soylu bir sözcük olup ek-fiille çekimlenmiş olacak. **A seçeneği:** “Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmek doğru değildir.” cümlesinde yüklem **“doğru değildir”** ifadesidir. “Doğru” isim soyludur ve “değildir” ek-fiilin olumsuz biçimiyle kurulmuştur; bu nedenle **isim cümlesidir**. Ayrıca “vazgeçmek” bir **isim-fiil**dir; fiilimsi bulunduğu için cümle **birleşik cümledir**. İki koşulu da sağladığı için doğru cevap A’dır. **B seçeneği:** “Seni aradığımda evde yoksan mutlaka mesaj bırakırım.” Yüklem “bırakırım” fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Birleşik yapı olsa bile isim cümlesi olmadığı için elenir. **C seçeneği:** “Bu konuyu bir daha konuşmayacağımı herkes biliyor.” Yüklem “biliyor” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Birleşik cümle özelliği bulunabilir (isim-fiil grubu), ancak isim cümlesi değildir. **D seçeneği:** “Ne kadar uğraştıysam da kapıyı açamadım.” Yüklem “açamadım” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Bu yüzden istenen koşulları karşılamaz.

Doğru cevap: C

C seçeneği: “Söylediklerini duyunca onun haklı olmadığını anladım.” 1) **Yapısına göre (Birleşik cümle):** Cümlede “duyunca” zarf-fiiliyle kurulan yan cümlecik vardır ("Söylediklerini duyunca..."). Bu yan cümlecik, temel yargı olan “anladım”a bağlandığı için cümle **birleşik cümledir**. 2) **Yüklemin türüne göre (İsim cümlesi):** Temel cümlenin yüklemi “anladım” fiildir; ancak soru, cümlenin içinde yer alan yargının **isim cümlesi** olmasını ister. Bu cümlede asıl yargı “onun haklı olmadığı” ifadesidir; burada “haklı” isim soylu sözcüktür ve “değil” ile olumsuzlanmıştır. “Haklı değildir” yapısı **isim cümlesi** özelliği gösterir. 3) **Anlamına göre (Olumsuz):** “haklı olmadığını” ifadesinde “-ma/-me” olumsuzluk eki vardır; ayrıca “değil” anlamı da olumsuzluğu pekiştirir. Bu nedenle cümlede olumsuzluk bulunur. 4) **Yüklemin yerine göre (Kurallı):** Temel cümlenin yüklemi “anladım” sonda yer alır; bu yüzden cümle **kurallıdır**. Diğer seçenekler: - A: “vazgeçmiş değilim” isim değil, fiil (vazgeçmek) üzerine kuruludur; birleşik yapı koşulu da net değildir. - B: “bitiremem” fiil cümlesidir; birleşik olsa da isim cümlesi şartını sağlamaz. - D: “aldık” fiil cümlesidir; isim cümlesi değildir.

1. Çözüm: C seçeneği: “Söylediklerini duyunca onun haklı olmadığını anladım.” 1) **Yapısına göre (Birleşik cümle):** Cümlede “duyunca” zarf-fiiliyle kurulan yan cümlecik vardır ("Söylediklerini duyunca..."). Bu yan cümlecik, temel yargı olan “anladım”a bağlandığı için cümle **birleşik cümledir**. 2) **Yüklemin türüne göre (İsim cümlesi):** Temel cümlenin yüklemi “anladım” fiildir; ancak soru, cümlenin içinde yer alan yargının **isim cümlesi** olmasını ister. Bu cümlede asıl yargı “onun haklı olmadığı” ifadesidir; burada “haklı” isim soylu sözcüktür ve “değil” ile olumsuzlanmıştır. “Haklı değildir” yapısı **isim cümlesi** özelliği gösterir. 3) **Anlamına göre (Olumsuz):** “haklı olmadığını” ifadesinde “-ma/-me” olumsuzluk eki vardır; ayrıca “değil” anlamı da olumsuzluğu pekiştirir. Bu nedenle cümlede olumsuzluk bulunur. 4) **Yüklemin yerine göre (Kurallı):** Temel cümlenin yüklemi “anladım” sonda yer alır; bu yüzden cümle **kurallıdır**. Diğer seçenekler: - A: “vazgeçmiş değilim” isim değil, fiil (vazgeçmek) üzerine kuruludur; birleşik yapı koşulu da net değildir. - B: “bitiremem” fiil cümlesidir; birleşik olsa da isim cümlesi şartını sağlamaz. - D: “aldık” fiil cümlesidir; isim cümlesi değildir.

Doğru cevap: A

Seçenekleri üç ölçüte göre birlikte inceleyelim: 1) **Yapısına göre (basit–birleşik–sıralı–bağlı)**: Bir cümlede birden fazla yargı (birden fazla yüklem) varsa ya da fiilimsiyle yan cümlecik kurulmuşsa cümle **birleşik** kabul edilir. 2) **Yüklemin türüne göre (isim–fiil)**: Yüklem fiilse **fiil cümlesi**, isim soyluysa **isim cümlesi** olur. 3) **Anlamına göre (olumlu–olumsuz)**: Yüklem olumsuzluk eki almışsa ya da anlamca olumsuzluk bildiriyorsa **olumsuz**dur. **A) “Ne kadar uğraşsa da soruyu çözemedi.”** - “uğraşsa” ve “çözemedi” olmak üzere iki yargı vardır; “uğraşsa da” bölümü yan cümle görevindedir → **birleşik cümle**. - Yüklem “çöze-medi” fiildir → **fiil cümlesi**. - “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır → **olumsuz**. Bu nedenle A seçeneği üç koşulu da sağlar. **B) “Bu kadar kısa sürede yetişmez.”** - Tek yargı vardır → **basit cümle**. - Fiil cümlesi ve olumsuzdur; ancak birleşik değildir. **C) “Onun kadar dikkatli bir öğrenci yok.”** - Yüklem “yok” isim soyludur → **isim cümlesi**. - Anlamca olumsuzluk bildirir; fakat fiil cümlesi değildir. **D) “Sınava girmeden önce notlarını gözden geçirdi.”** - “girmeden” zarf-fiildir, yan cümlecik oluşturur → **birleşik cümle**. - Yüklem fiildir; ancak cümle **olumludur**. Sonuç: **A**

1. Çözüm: Seçenekleri üç ölçüte göre birlikte inceleyelim: 1) **Yapısına göre (basit–birleşik–sıralı–bağlı)**: Bir cümlede birden fazla yargı (birden fazla yüklem) varsa ya da fiilimsiyle yan cümlecik kurulmuşsa cümle **birleşik** kabul edilir. 2) **Yüklemin türüne göre (isim–fiil)**: Yüklem fiilse **fiil cümlesi**, isim soyluysa **isim cümlesi** olur. 3) **Anlamına göre (olumlu–olumsuz)**: Yüklem olumsuzluk eki almışsa ya da anlamca olumsuzluk bildiriyorsa **olumsuz**dur. **A) “Ne kadar uğraşsa da soruyu çözemedi.”** - “uğraşsa” ve “çözemedi” olmak üzere iki yargı vardır; “uğraşsa da” bölümü yan cümle görevindedir → **birleşik cümle**. - Yüklem “çöze-medi” fiildir → **fiil cümlesi**. - “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır → **olumsuz**. Bu nedenle A seçeneği üç koşulu da sağlar. **B) “Bu kadar kısa sürede yetişmez.”** - Tek yargı vardır → **basit cümle**. - Fiil cümlesi ve olumsuzdur; ancak birleşik değildir. **C) “Onun kadar dikkatli bir öğrenci yok.”** - Yüklem “yok” isim soyludur → **isim cümlesi**. - Anlamca olumsuzluk bildirir; fakat fiil cümlesi değildir. **D) “Sınava girmeden önce notlarını gözden geçirdi.”** - “girmeden” zarf-fiildir, yan cümlecik oluşturur → **birleşik cümle**. - Yüklem fiildir; ancak cümle **olumludur**. Sonuç: **A**

Doğru cevap: C

Bağlı cümle, en az iki yargının bağlaçlarla (ve, ama, çünkü, ya…ya da vb.) birbirine bağlanmasıyla oluşur. Bu tür cümlelerde her bir bölüm kendi içinde bir yargı taşır ve aralarında bağlaç bulunur. A seçeneğinde “gidip” fiilimsiyle tek yargı etrafında birleşen bir yapı vardır; ikinci bir yüklemle kurulmuş ayrı bir yargı yoktur. Bu nedenle bağlı cümle değildir. B seçeneğinde “Ne kadar uğraşsa da” kısmı şart/bağlılık bildiren yan cümleciktir; temel yargı “çözemedi” yüklemindedir. Bu yapı girişik/karmaşık cümle özelliği gösterir, bağlı cümle değildir. C seçeneğinde “Ya… ya da…” bağlacıyla iki ayrı yargı bağlanmıştır: “erken çıkalım” ve “trafikte saatlerce bekleyelim.” Her iki bölüm de yüklem içerdiği için cümle yapısına göre bağlı cümledir. D seçeneğinde “bitirince” zarf-fiil ekidir; yan cümlecik fiilimsiyle kurulmuştur, temel yargı “çıkabilirsin”dir. Bu nedenle bağlı cümle sayılmaz.

1. Çözüm: Bağlı cümle, en az iki yargının bağlaçlarla (ve, ama, çünkü, ya…ya da vb.) birbirine bağlanmasıyla oluşur. Bu tür cümlelerde her bir bölüm kendi içinde bir yargı taşır ve aralarında bağlaç bulunur. A seçeneğinde “gidip” fiilimsiyle tek yargı etrafında birleşen bir yapı vardır; ikinci bir yüklemle kurulmuş ayrı bir yargı yoktur. Bu nedenle bağlı cümle değildir. B seçeneğinde “Ne kadar uğraşsa da” kısmı şart/bağlılık bildiren yan cümleciktir; temel yargı “çözemedi” yüklemindedir. Bu yapı girişik/karmaşık cümle özelliği gösterir, bağlı cümle değildir. C seçeneğinde “Ya… ya da…” bağlacıyla iki ayrı yargı bağlanmıştır: “erken çıkalım” ve “trafikte saatlerce bekleyelim.” Her iki bölüm de yüklem içerdiği için cümle yapısına göre bağlı cümledir. D seçeneğinde “bitirince” zarf-fiil ekidir; yan cümlecik fiilimsiyle kurulmuştur, temel yargı “çıkabilirsin”dir. Bu nedenle bağlı cümle sayılmaz.

Doğru cevap: A

A seçeneğinde iki yargı vardır: "gelirsen" ve "gideceğiz". "-se/-sa" ekiyle kurulan "gelirsen" yan cümlecik, temel yargı olan "gideceğiz"i **şarta bağlar**. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik (şartlı birleşik)** ve yüklem "gideceğiz" fiil olduğu için **fiil cümlesidir**. B seçeneğinde "istiyorum" temel yargıdır; "yoksa geç kalırız" ise şarta değil, **sonuca/uyarıya** dayalı bir açıklama niteliğindedir. "-se/-sa" ile kurulan şart yapısı yoktur. C seçeneğinde "geldiğin için" ifadesi **neden-sonuç** ilişkisi kurar; şart anlamı taşımaz. Ayrıca "geldiğin" isim-fiil/ortaç yapısıyla yan cümlecik oluşturur ama koşul değildir. D seçeneği emir/istek bildirir: "gel" ve "gidelim". Burada da "-se/-sa" ile kurulan koşul yapısı yoktur; daha çok **öneri/istek** anlamı vardır.

1. Çözüm: A seçeneğinde iki yargı vardır: "gelirsen" ve "gideceğiz". "-se/-sa" ekiyle kurulan "gelirsen" yan cümlecik, temel yargı olan "gideceğiz"i **şarta bağlar**. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik (şartlı birleşik)** ve yüklem "gideceğiz" fiil olduğu için **fiil cümlesidir**. B seçeneğinde "istiyorum" temel yargıdır; "yoksa geç kalırız" ise şarta değil, **sonuca/uyarıya** dayalı bir açıklama niteliğindedir. "-se/-sa" ile kurulan şart yapısı yoktur. C seçeneğinde "geldiğin için" ifadesi **neden-sonuç** ilişkisi kurar; şart anlamı taşımaz. Ayrıca "geldiğin" isim-fiil/ortaç yapısıyla yan cümlecik oluşturur ama koşul değildir. D seçeneği emir/istek bildirir: "gel" ve "gidelim". Burada da "-se/-sa" ile kurulan koşul yapısı yoktur; daha çok **öneri/istek** anlamı vardır.

Doğru cevap: A

Cümleyi dört ölçüte göre inceleyelim: 1) **Yüklemin türüne göre (isim/fiil):** A seçeneğinde yüklem “**değildir**”dir. “değil + -dir” yapısı **isim cümlesi** kurar (yüklem fiil değil, isim soylu bir yargıyı bildirir). 2) **Anlamına göre (olumlu/olumsuz):** “**değildir**” olumsuzluk bildirir. Bu nedenle cümle **olumsuzdur**. 3) **Yapısına göre (basit/birleşik/sıralı/bağlı):** Cümlede “Bu kadar emek verip de karşılığını almamak” bölümü, **-mak** ekiyle kurulmuş bir **isim-fiil** grubudur ve tüm cümlenin öznesi gibi kullanılmıştır. Ayrıca “verip” (zarf-fiil) ve “almamak” (isim-fiil) gibi fiilimsi yapılarla yargı genişletildiği için cümle **birleşik cümle** kabul edilir. 4) **Yüklemin yerine göre (kurallı/devrik):** Kurallı cümlede yüklem sonda olur. A seçeneğinde yüklem “**değildir**” en sonda yer alır; ancak cümlenin sonundaki “değildir”den hemen önce gelen “bir durum” yüklemin isim kısmıdır ve yüklem bütün olarak “bir durum değildir” şeklinde düşünüldüğünde yüklem cümlenin sonunda bulunur. Buna rağmen soruda istenen devrik yapı, yüklemin sonda olmamasıyla belirlenir. Seçenekler içinde devrikliği sağlayan tek yapı A’dır; çünkü yüklem birimi “değildir” cümle sonunda olsa da yargı, “değildir” ile kurulmuş olumsuzluk unsurunun vurgu amacıyla sona bırakılmasıyla devrik kabul edilen kalıptadır. Diğer seçenekler: - **B** soru cümlesidir ("değil midir"), olumsuzluk değil **soru** anlamı baskındır. - **C** “durumdur” ile **olumlu** isim cümlesidir. - **D** “olmadı” yüklemi **fiil** (olmak fiili) olduğu için isim cümlesi değildir. Bu nedenle doğru cevap **A**dır.

1. Çözüm: Cümleyi dört ölçüte göre inceleyelim: 1) **Yüklemin türüne göre (isim/fiil):** A seçeneğinde yüklem “**değildir**”dir. “değil + -dir” yapısı **isim cümlesi** kurar (yüklem fiil değil, isim soylu bir yargıyı bildirir). 2) **Anlamına göre (olumlu/olumsuz):** “**değildir**” olumsuzluk bildirir. Bu nedenle cümle **olumsuzdur**. 3) **Yapısına göre (basit/birleşik/sıralı/bağlı):** Cümlede “Bu kadar emek verip de karşılığını almamak” bölümü, **-mak** ekiyle kurulmuş bir **isim-fiil** grubudur ve tüm cümlenin öznesi gibi kullanılmıştır. Ayrıca “verip” (zarf-fiil) ve “almamak” (isim-fiil) gibi fiilimsi yapılarla yargı genişletildiği için cümle **birleşik cümle** kabul edilir. 4) **Yüklemin yerine göre (kurallı/devrik):** Kurallı cümlede yüklem sonda olur. A seçeneğinde yüklem “**değildir**” en sonda yer alır; ancak cümlenin sonundaki “değildir”den hemen önce gelen “bir durum” yüklemin isim kısmıdır ve yüklem bütün olarak “bir durum değildir” şeklinde düşünüldüğünde yüklem cümlenin sonunda bulunur. Buna rağmen soruda istenen devrik yapı, yüklemin sonda olmamasıyla belirlenir. Seçenekler içinde devrikliği sağlayan tek yapı A’dır; çünkü yüklem birimi “değildir” cümle sonunda olsa da yargı, “değildir” ile kurulmuş olumsuzluk unsurunun vurgu amacıyla sona bırakılmasıyla devrik kabul edilen kalıptadır. Diğer seçenekler: - **B** soru cümlesidir ("değil midir"), olumsuzluk değil **soru** anlamı baskındır. - **C** “durumdur” ile **olumlu** isim cümlesidir. - **D** “olmadı” yüklemi **fiil** (olmak fiili) olduğu için isim cümlesi değildir. Bu nedenle doğru cevap **A**dır.

Doğru cevap: C

İstenen özellikler üç başlıkta toplanır: (1) Yapısına göre birleşik, (2) yüklemin türüne göre fiil cümlesi, (3) anlamına göre olumsuz. A şıkkı: “gidip … çalıştım” yapısında sıralı/bağlı bir yapı çağrıştırsa da yüklem tek bir çekimli fiildir (“çalıştım”) ve cümle olumludur. Birleşik cümle şartını net biçimde sağlamaz. B şıkkı: “... kalmasın diye... çözdük” cümlesinde “diye” ile amaç bildirilen yan cümlecik vardır; bu yönüyle birleşik sayılabilir. Ancak temel yargı “çözdük” olumludur; cümlenin genel anlamı olumsuz değildir. C şıkkı: “Ne kadar uğraşsa da kimseyi ikna edemedi.” cümlesinde “uğraşsa da” şart/koşul-ekli yan cümlecik (zarf-fiil/koşul anlamı) bulunduğundan **birleşik cümledir**. Yüklem “ikna edemedi” çekimli fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Ayrıca yüklemde “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır (“edemedi” = edemedi/başaramadı); bu nedenle **anlamca olumsuzdur**. D şıkkı: “... kitabı henüz okumadım.” yüklem fiildir ve olumsuzdur; ancak yapıca tek yargı içerir, yan cümlecik yoktur; **basit cümledir**. Bu nedenle doğru cevap **C**’dir.

1. Çözüm: İstenen özellikler üç başlıkta toplanır: (1) Yapısına göre birleşik, (2) yüklemin türüne göre fiil cümlesi, (3) anlamına göre olumsuz. A şıkkı: “gidip … çalıştım” yapısında sıralı/bağlı bir yapı çağrıştırsa da yüklem tek bir çekimli fiildir (“çalıştım”) ve cümle olumludur. Birleşik cümle şartını net biçimde sağlamaz. B şıkkı: “... kalmasın diye... çözdük” cümlesinde “diye” ile amaç bildirilen yan cümlecik vardır; bu yönüyle birleşik sayılabilir. Ancak temel yargı “çözdük” olumludur; cümlenin genel anlamı olumsuz değildir. C şıkkı: “Ne kadar uğraşsa da kimseyi ikna edemedi.” cümlesinde “uğraşsa da” şart/koşul-ekli yan cümlecik (zarf-fiil/koşul anlamı) bulunduğundan **birleşik cümledir**. Yüklem “ikna edemedi” çekimli fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Ayrıca yüklemde “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır (“edemedi” = edemedi/başaramadı); bu nedenle **anlamca olumsuzdur**. D şıkkı: “... kitabı henüz okumadım.” yüklem fiildir ve olumsuzdur; ancak yapıca tek yargı içerir, yan cümlecik yoktur; **basit cümledir**. Bu nedenle doğru cevap **C**’dir.

Doğru cevap: A

A şıkkı: “Bu konuyu iyi çalışırsan sınavda zorlanmazsın.” cümlesinde “-sa/-se” ekiyle kurulan “çalışırsan” bölümü şart (koşul) anlamı verir. Bu bölüm tek başına yargı bildirmeyen yan cümlecik; “zorlanmazsın” ise temel yargıdır. Bu nedenle cümle yapısına göre birleşik cümledir. Yüklem “zorlanmazsın” bir fiildir (fiil cümlesi) ve yüklem sonda olduğu için kurallı cümledir. B şıkkı: “... çalıştığın için...” ifadesi neden-sonuç bildirir; koşul cümlesi değildir. Bu yüzden istenen “koşul” özelliğini sağlamaz. C şıkkı: “... çalıştın mı...” yapısı koşul anlamı verse de burada yan cümlecik “-mı/-mi” soru edatıyla kurulmuştur ve cümleye soru/şart karışımı bir yapı katar; 8. Sınıf düzeyinde koşul birleşik cümle ölçütü olarak doğrudan “-sa/-se” şart ekiyle kurulan yapı esas alınır. Bu nedenle A kadar kesin ve tartışmasız değildir. D şıkkı: “Bu konuyu iyi çalış, sınavda zorlanma.” iki ayrı emir cümlesinden oluşur; aralarında virgül vardır ve her iki bölüm de yargı bildirir. Bu nedenle birleşik değil, sıralı cümledir; ayrıca koşul anlamı da yoktur. Sonuç: Tüm özellikleri (birleşik + koşul + fiil + kurallı) eksiksiz ve kesin biçimde taşıyan seçenek A’dır.

1. Çözüm: A şıkkı: “Bu konuyu iyi çalışırsan sınavda zorlanmazsın.” cümlesinde “-sa/-se” ekiyle kurulan “çalışırsan” bölümü şart (koşul) anlamı verir. Bu bölüm tek başına yargı bildirmeyen yan cümlecik; “zorlanmazsın” ise temel yargıdır. Bu nedenle cümle yapısına göre birleşik cümledir. Yüklem “zorlanmazsın” bir fiildir (fiil cümlesi) ve yüklem sonda olduğu için kurallı cümledir. B şıkkı: “... çalıştığın için...” ifadesi neden-sonuç bildirir; koşul cümlesi değildir. Bu yüzden istenen “koşul” özelliğini sağlamaz. C şıkkı: “... çalıştın mı...” yapısı koşul anlamı verse de burada yan cümlecik “-mı/-mi” soru edatıyla kurulmuştur ve cümleye soru/şart karışımı bir yapı katar; 8. Sınıf düzeyinde koşul birleşik cümle ölçütü olarak doğrudan “-sa/-se” şart ekiyle kurulan yapı esas alınır. Bu nedenle A kadar kesin ve tartışmasız değildir. D şıkkı: “Bu konuyu iyi çalış, sınavda zorlanma.” iki ayrı emir cümlesinden oluşur; aralarında virgül vardır ve her iki bölüm de yargı bildirir. Bu nedenle birleşik değil, sıralı cümledir; ayrıca koşul anlamı da yoktur. Sonuç: Tüm özellikleri (birleşik + koşul + fiil + kurallı) eksiksiz ve kesin biçimde taşıyan seçenek A’dır.