8. Sınıf Türkçe Cümle Çeşitleri Testleri

Doğru cevap: D

Cümleleri yüklemin türüne göre inceleyelim. Yüklem fiilse cümle "fiil cümlesi", isim ya da isim soylu bir sözcükse "isim cümlesi" olur. A seçeneğinde yüklem "geçti" sözcüğüdür. Bu bir fiildir; dolayısıyla A bir fiil cümlesidir. B seçeneğinde yüklem "çıktı" sözcüğüdür. Bu da fiildir; B fiil cümlesidir. seçeneğiD303nde yüklem "ferah" sözcüğüdür. "Ferah" isim soylu (sıfat kökenli) bir sözcüktür ve cümlede ek-fiil anlamı vardır ("ferah(tır)"). Bu nedenle C bir isim cümlesidir. D seçeneğinde yüklem "yazdı" sözcüğüdür. Bu fiildir; D fiil cümlesidir. Sonuç olarak yalnız C isim cümlesi, diğerleri fiil cümlesi olduğu için doğru cevap D619'dir.

1. Çözüm: Cümleleri yüklemin türüne göre inceleyelim. Yüklem fiilse cümle "fiil cümlesi", isim ya da isim soylu bir sözcükse "isim cümlesi" olur. A seçeneğinde yüklem "geçti" sözcüğüdür. Bu bir fiildir; dolayısıyla A bir fiil cümlesidir. B seçeneğinde yüklem "çıktı" sözcüğüdür. Bu da fiildir; B fiil cümlesidir. seçeneğiD303nde yüklem "ferah" sözcüğüdür. "Ferah" isim soylu (sıfat kökenli) bir sözcüktür ve cümlede ek-fiil anlamı vardır ("ferah(tır)"). Bu nedenle C bir isim cümlesidir. D seçeneğinde yüklem "yazdı" sözcüğüdür. Bu fiildir; D fiil cümlesidir. Sonuç olarak yalnız C isim cümlesi, diğerleri fiil cümlesi olduğu için doğru cevap D619'dir.

Doğru cevap: A

Koşul (şart) cümlelerinde bir durumun gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanır. Genellikle "-se/-sa" ekiyle ya da "eğer" gibi ifadelerle şart anlamı kurulur. seçeneğiA175nde "Zamanında gelirsen" ifadesi, "birlikte kütüphaneye gideriz" yargısının gerçekleşmesini bir şarta bağlamaktadır. Yani gelme koşulu gerçekleşirse gitme eylemi gerçekleşecektir. Bu nedenle C koşul cümlesidir. A seçeneği amaç-sonuç cümlesidir (yüksek not almak amacıyla çalışmak). B seçeneği zaman anlamı taşır (hava soğuyunca = soğuduğu zaman). D seçeneği neden-sonuç cümlesidir (anlayamadığı için soru sormak).

1. Çözüm: Koşul (şart) cümlelerinde bir durumun gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanır. Genellikle "-se/-sa" ekiyle ya da "eğer" gibi ifadelerle şart anlamı kurulur. seçeneğiA175nde "Zamanında gelirsen" ifadesi, "birlikte kütüphaneye gideriz" yargısının gerçekleşmesini bir şarta bağlamaktadır. Yani gelme koşulu gerçekleşirse gitme eylemi gerçekleşecektir. Bu nedenle C koşul cümlesidir. A seçeneği amaç-sonuç cümlesidir (yüksek not almak amacıyla çalışmak). B seçeneği zaman anlamı taşır (hava soğuyunca = soğuduğu zaman). D seçeneği neden-sonuç cümlesidir (anlayamadığı için soru sormak).

Doğru cevap: B

Yüklemin türüne göre cümleler ikiye ayrılır: Yüklemi fiil olanlar fiil cümlesi, yüklemi isim (isim soylu) olanlar isim cümlesidir. A seçeneğinde yüklem “karardır” sözcüğüdür. “-dır” ek-fiiliyle çekimlenmiş isim soylu bir yüklemdir; bu nedenle isim cümlesidir. B seçeneğinde yüklem “heyecanlıydı”dır. “Heyecanlı” bir sıfattır ve “-ydı” ek-fiiliyle yüklem yapılmıştır; isim cümlesidir. C seçeneğinde yüklem “anlar”dır. Bu bir fiildir; ancak cümlede genelleme yapılmış olsa da yüklemin fiil olması açısından fiil cümlesi sayılabilir gibi görünür. Fakat burada yüklem “anlar” fiili, geniş zamanla çekimlenmiştir ve fiil cümlesidir. Yine de soru tek doğru istediği için seçenekler arasında fiil cümlesi olarak en açık ve tartışmasız olanı D’dir. seçeneğiB741nde yüklem “uğrayacağız” fiilidir (gelecek zaman, 1. çoğul kişi). Yüklem fiil olduğu için bu cümle fiil cümlesidir.

1. Çözüm: Yüklemin türüne göre cümleler ikiye ayrılır: Yüklemi fiil olanlar fiil cümlesi, yüklemi isim (isim soylu) olanlar isim cümlesidir. A seçeneğinde yüklem “karardır” sözcüğüdür. “-dır” ek-fiiliyle çekimlenmiş isim soylu bir yüklemdir; bu nedenle isim cümlesidir. B seçeneğinde yüklem “heyecanlıydı”dır. “Heyecanlı” bir sıfattır ve “-ydı” ek-fiiliyle yüklem yapılmıştır; isim cümlesidir. C seçeneğinde yüklem “anlar”dır. Bu bir fiildir; ancak cümlede genelleme yapılmış olsa da yüklemin fiil olması açısından fiil cümlesi sayılabilir gibi görünür. Fakat burada yüklem “anlar” fiili, geniş zamanla çekimlenmiştir ve fiil cümlesidir. Yine de soru tek doğru istediği için seçenekler arasında fiil cümlesi olarak en açık ve tartışmasız olanı D’dir. seçeneğiB741nde yüklem “uğrayacağız” fiilidir (gelecek zaman, 1. çoğul kişi). Yüklem fiil olduğu için bu cümle fiil cümlesidir.

Doğru cevap: C

Bir cümlenin **yapısına göre birleşik cümle** sayılabilmesi için içinde **en az bir yan cümlecik** (fiilimsiyle ya da şart/ki vb. yapılarla kurulmuş) bulunmalıdır. ** seçeneğiC166**: “Hava soğuyunca herkes içeri girdi.” cümlesinde **“soğuyunca”** sözcüğü **-ınca/-ince** zarf-fiil eki almıştır. Bu bölüm (**Hava soğuyunca**) yan cümlecik görevindedir; asıl yargı ise **“herkes içeri girdi”** kısmındadır. Bu nedenle cümle **birleşik cümledir**. **A seçeneği**: “... gittim ve... çalıştım.” ifadesinde **iki ayrı yargı** vardır ve **bağlaçla** bağlanmıştır. Bu, **sıralı/bağlı cümle** özelliği gösterir; birleşik cümle değildir. **C seçeneği**: Tek yargı içerir (“beğendim”), yan cümlecik yoktur. Bu nedenle **basit cümledir**. **D seçeneği**: “Erken kalktım,... yetiştim.” iki ayrı yargının virgülle sıralanmasıdır; **sıralı cümledir**, birleşik değildir.

1. Çözüm: Bir cümlenin **yapısına göre birleşik cümle** sayılabilmesi için içinde **en az bir yan cümlecik** (fiilimsiyle ya da şart/ki vb. yapılarla kurulmuş) bulunmalıdır. ** seçeneğiC166**: “Hava soğuyunca herkes içeri girdi.” cümlesinde **“soğuyunca”** sözcüğü **-ınca/-ince** zarf-fiil eki almıştır. Bu bölüm (**Hava soğuyunca**) yan cümlecik görevindedir; asıl yargı ise **“herkes içeri girdi”** kısmındadır. Bu nedenle cümle **birleşik cümledir**. **A seçeneği**: “... gittim ve... çalıştım.” ifadesinde **iki ayrı yargı** vardır ve **bağlaçla** bağlanmıştır. Bu, **sıralı/bağlı cümle** özelliği gösterir; birleşik cümle değildir. **C seçeneği**: Tek yargı içerir (“beğendim”), yan cümlecik yoktur. Bu nedenle **basit cümledir**. **D seçeneği**: “Erken kalktım,... yetiştim.” iki ayrı yargının virgülle sıralanmasıdır; **sıralı cümledir**, birleşik değildir.

Doğru cevap: D

Şart (koşul) cümlelerinde bir durumun gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanır. Bu tür cümlelerde genellikle "-se/-sa" eki ve/veya "eğer" gibi ifadeler bulunur. seçeneğiD178nde "Eğer planlı çalışırsan" ifadesi koşuldur; bu koşul gerçekleşirse "kısa sürede konuları bitirirsin" sonucu ortaya çıkar. Yani bir eylem, başka bir eyleme bağlanmıştır. A seçeneği amaç-sonuç cümlesidir ("yüksek not almak için" amaç bildirir). C seçeneği haber (bildirme) cümlesidir. D seçeneği ise pişmanlık/keşke anlamı taşıyan bir cümledir. Bu nedenle doğru cevap D545'dir.

1. Çözüm: Şart (koşul) cümlelerinde bir durumun gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanır. Bu tür cümlelerde genellikle "-se/-sa" eki ve/veya "eğer" gibi ifadeler bulunur. seçeneğiD178nde "Eğer planlı çalışırsan" ifadesi koşuldur; bu koşul gerçekleşirse "kısa sürede konuları bitirirsin" sonucu ortaya çıkar. Yani bir eylem, başka bir eyleme bağlanmıştır. A seçeneği amaç-sonuç cümlesidir ("yüksek not almak için" amaç bildirir). C seçeneği haber (bildirme) cümlesidir. D seçeneği ise pişmanlık/keşke anlamı taşıyan bir cümledir. Bu nedenle doğru cevap D545'dir.

Doğru cevap: A

Bağlı cümle; iki (ya da daha fazla) bağımsız yargının bağlaçlarla (ve, ama, çünkü, fakat, ancak, ya da vb.) birbirine bağlanmasıyla oluşur. Bu tür cümlelerde her bölüm kendi başına yargı bildirebilir. seçeneğiA201nde iki yargı vardır: “Sınava düzenli çalıştım” ve “başarılı olmak istiyordum.” Bu iki yargı “çünkü” bağlacıyla bağlandığı için cümle yapısına göre bağlı cümledir. A ve C seçeneklerinde “-ınca/-ince” ekiyle kurulan zaman/şart anlamlı yan cümlecik vardır; bunlar tek temel yargıya bağlı olduğundan birleşik cümledir. D seçeneğinde ise tek yargı bulunduğu için basit cümledir.

1. Çözüm: Bağlı cümle; iki (ya da daha fazla) bağımsız yargının bağlaçlarla (ve, ama, çünkü, fakat, ancak, ya da vb.) birbirine bağlanmasıyla oluşur. Bu tür cümlelerde her bölüm kendi başına yargı bildirebilir. seçeneğiA201nde iki yargı vardır: “Sınava düzenli çalıştım” ve “başarılı olmak istiyordum.” Bu iki yargı “çünkü” bağlacıyla bağlandığı için cümle yapısına göre bağlı cümledir. A ve C seçeneklerinde “-ınca/-ince” ekiyle kurulan zaman/şart anlamlı yan cümlecik vardır; bunlar tek temel yargıya bağlı olduğundan birleşik cümledir. D seçeneğinde ise tek yargı bulunduğu için basit cümledir.

Doğru cevap: B

Cümleler yapı bakımından; basit (tek yargı), birleşik (birden fazla yargı; fiilimsi/şart/ki vb. ile), sıralı (en az iki bağımsız cümle; virgül ya da bağlaçla), bağlı (iki bağımsız cümle; ama, çünkü, ve vb. bağlaçlarla) olarak incelenir. A seçeneğinde “buluşup” fiilimsi (zarf-fiil) olduğu için tek yüklem “yürüdüm”dür. Yani tek yargı vardır; cümle fiilimsiyle genişlediğinden birleşik cümle kabul edilir. B seçeneğinde “gidip” zarf-fiildir; asıl yüklem “aldım”dır. Tek yargı bulunduğu için bu da fiilimsiyle kurulmuş birleşik cümledir. D seçeneğinde “uğrayıp” zarf-fiildir; asıl yüklem “yaptık”tır. Tek yargı vardır; fiilimsiyle kurulduğundan birleşik cümledir. seçeneğiB662nde ise “Ders çalıştım” ve “ödevlerimi bitirdim” olmak üzere iki ayrı yüklem ve iki ayrı yargı vardır. Bu iki bağımsız cümle “ve” bağlacıyla bağlandığı için yapı bakımından diğerlerinden farklı olarak bağlı (iki yargılı) cümledir.

1. Çözüm: Cümleler yapı bakımından; basit (tek yargı), birleşik (birden fazla yargı; fiilimsi/şart/ki vb. ile), sıralı (en az iki bağımsız cümle; virgül ya da bağlaçla), bağlı (iki bağımsız cümle; ama, çünkü, ve vb. bağlaçlarla) olarak incelenir. A seçeneğinde “buluşup” fiilimsi (zarf-fiil) olduğu için tek yüklem “yürüdüm”dür. Yani tek yargı vardır; cümle fiilimsiyle genişlediğinden birleşik cümle kabul edilir. B seçeneğinde “gidip” zarf-fiildir; asıl yüklem “aldım”dır. Tek yargı bulunduğu için bu da fiilimsiyle kurulmuş birleşik cümledir. D seçeneğinde “uğrayıp” zarf-fiildir; asıl yüklem “yaptık”tır. Tek yargı vardır; fiilimsiyle kurulduğundan birleşik cümledir. seçeneğiB662nde ise “Ders çalıştım” ve “ödevlerimi bitirdim” olmak üzere iki ayrı yüklem ve iki ayrı yargı vardır. Bu iki bağımsız cümle “ve” bağlacıyla bağlandığı için yapı bakımından diğerlerinden farklı olarak bağlı (iki yargılı) cümledir.

Doğru cevap: C

Seçenekleri istenen dört ölçüte göre tek tek inceleyelim: **(1) Yapı: birleşik**, **(2) yüklemin türü: isim**, **(3) anlam: olumsuz**, **(4) yüklemin yeri: kurallı**. **A) “Beni aradığını söyleyen kişi sen değilsin.”** - **Birleşik cümle:** “aradığını” ve “söyleyen” yapıları fiilimsiyle (sıfat-fiil/isim-fiil) yan cümlecik kurar; bu yüzden cümle **birleşiktir**. - **İsim cümlesi:** Yüklem “**değilsin**” (ek-fiilin olumsuzu) olduğundan yüklem türü **isim**dir. - **Olumsuz:** “değilsin” olumsuzluk bildirir; cümle **olumsuz**dur. - **Kurallı:** Yüklem sonda (“değilsin”) olduğundan **kurallı**dır. → Dört koşulu da sağlar. **B) “Beni arayan kişi sen değilsin.”** - “arayan” sıfat-fiildir; bu da birleşik yapı oluşturabilir. Ancak soru kökünde özellikle **“birleşik + isim + olumsuz + kurallı”** istenirken bu seçenek, A’ya göre daha dar bir fiilimsi yapısıyla kurulmuş olsa da ölçütler açısından benzer görünür. Fakat 8. Sınıf’de “birleşik cümle” sınıflandırmasında, yan cümlecik kuran fiilimsiyle birlikte **yargı genişlemesi** aranır; burada yapı, A’daki gibi belirgin bir yan cümlecik zinciri (“aradığını söyleyen”) kadar güçlü değildir. Bu nedenle doğru seçenek C1154’dır. **C) “Beni aradın mı, bilmiyorum.”** - “bilmiyorum” fiil yüklemdir; **fiil cümlesi**dir. Ayrıca iki yargı bulunduğu için yapı **sıralı/birleşik** tartışmasına gidebilir; istenen net ölçütleri sağlamaz. **D) “Beni aramadığını söyleyen kişi sen misin?”** - Yüklem “**misin**” ile soru biçimindedir; **olumsuzluk** yan cümlecikte (“aramadığını”) olsa da temel yargı soru olduğundan istenen “olumsuz cümle” ölçütünü net karşılamaz. Ayrıca soru cümlesi olması, seçenekler arasında ayırt edicidir. Sonuç: İstenen özellikleri açık ve tartışmasız biçimde taşıyan cümle **A** seçeneğidir.

1. Çözüm: Seçenekleri istenen dört ölçüte göre tek tek inceleyelim: **(1) Yapı: birleşik**, **(2) yüklemin türü: isim**, **(3) anlam: olumsuz**, **(4) yüklemin yeri: kurallı**. **A) “Beni aradığını söyleyen kişi sen değilsin.”** - **Birleşik cümle:** “aradığını” ve “söyleyen” yapıları fiilimsiyle (sıfat-fiil/isim-fiil) yan cümlecik kurar; bu yüzden cümle **birleşiktir**. - **İsim cümlesi:** Yüklem “**değilsin**” (ek-fiilin olumsuzu) olduğundan yüklem türü **isim**dir. - **Olumsuz:** “değilsin” olumsuzluk bildirir; cümle **olumsuz**dur. - **Kurallı:** Yüklem sonda (“değilsin”) olduğundan **kurallı**dır. → Dört koşulu da sağlar. **B) “Beni arayan kişi sen değilsin.”** - “arayan” sıfat-fiildir; bu da birleşik yapı oluşturabilir. Ancak soru kökünde özellikle **“birleşik + isim + olumsuz + kurallı”** istenirken bu seçenek, A’ya göre daha dar bir fiilimsi yapısıyla kurulmuş olsa da ölçütler açısından benzer görünür. Fakat 8. Sınıf’de “birleşik cümle” sınıflandırmasında, yan cümlecik kuran fiilimsiyle birlikte **yargı genişlemesi** aranır; burada yapı, A’daki gibi belirgin bir yan cümlecik zinciri (“aradığını söyleyen”) kadar güçlü değildir. Bu nedenle doğru seçenek C1154’dır. **C) “Beni aradın mı, bilmiyorum.”** - “bilmiyorum” fiil yüklemdir; **fiil cümlesi**dir. Ayrıca iki yargı bulunduğu için yapı **sıralı/birleşik** tartışmasına gidebilir; istenen net ölçütleri sağlamaz. **D) “Beni aramadığını söyleyen kişi sen misin?”** - Yüklem “**misin**” ile soru biçimindedir; **olumsuzluk** yan cümlecikte (“aramadığını”) olsa da temel yargı soru olduğundan istenen “olumsuz cümle” ölçütünü net karşılamaz. Ayrıca soru cümlesi olması, seçenekler arasında ayırt edicidir. Sonuç: İstenen özellikleri açık ve tartışmasız biçimde taşıyan cümle **A** seçeneğidir.

Doğru cevap: D

Önce yüklemin türüne (fiil cümlesi / isim cümlesi) ve cümlenin yapısına (basit / birleşik) bakılır. A) “konuşmalıyız” yüklemi çekimli fiildir. Cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubudur; zarf-fiiller cümleyi birleşik yapar. Bu nedenle A, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. B) “konuşmak gerek” yapısında asıl yargı “gerek” sözcüğüyle bildirilir. “Gerek” isim soyludur; bu yüzden yüklem isim görevindedir ve cümle **isim cümlesi**dir. Ayrıca “konuşmak” isim-fiil, “ders bitmeden” zarf-fiil olduğundan yan yargı/yan yapı bulunur; cümle **birleşik** yapıdadır. Yani B, **isim cümlesi + birleşik cümle**dir. C) “konuşmalısın” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. C, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. D) “konuşalım” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. D, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. A, C ve D fiil cümlesi iken yalnız B isim cümlesidir. Bu yüzden diğerlerinden farklı olan **B**’dir.

1. Çözüm: Önce yüklemin türüne (fiil cümlesi / isim cümlesi) ve cümlenin yapısına (basit / birleşik) bakılır. A) “konuşmalıyız” yüklemi çekimli fiildir. Cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubudur; zarf-fiiller cümleyi birleşik yapar. Bu nedenle A, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. B) “konuşmak gerek” yapısında asıl yargı “gerek” sözcüğüyle bildirilir. “Gerek” isim soyludur; bu yüzden yüklem isim görevindedir ve cümle **isim cümlesi**dir. Ayrıca “konuşmak” isim-fiil, “ders bitmeden” zarf-fiil olduğundan yan yargı/yan yapı bulunur; cümle **birleşik** yapıdadır. Yani B, **isim cümlesi + birleşik cümle**dir. C) “konuşmalısın” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. C, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. D) “konuşalım” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. D, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. A, C ve D fiil cümlesi iken yalnız B isim cümlesidir. Bu yüzden diğerlerinden farklı olan **B**’dir.

Doğru cevap: A

Cümle çeşitlerinde **olumsuzluk** genellikle "-ma/-me" ekiyle ya da "değil" sözcüğüyle sağlanır; **soru** ise "mi/mı/mu/mü" soru edatıyla kurulur. A seçeneğinde "mı" soru edatı vardır; ancak fiil "harcayacağız" biçiminde **olumlu**dur. Yani cümle **soru**dur ama **olumsuz** değildir. seçeneğiA285nde fiil "harcamayacak" biçiminde "-ma" olumsuzluk ekiyle **olumsuz**dur; ayrıca "mıyız" ile **soru** anlamı da vardır. Bu nedenle cümle hem **olumsuz** hem **soru**dur. C seçeneğinde "harcamayacağız" ifadesi "-ma" ile **olumsuz**dur; fakat soru edatı yoktur. Bu yüzden **olumsuz**, ama **soru** değildir. D seçeneğinde "harcamayalım" olumsuzluk eki taşır; "mı" ile soru biçimi kurulmuştur. Ancak bu yapı, anlamca bir **öneri/teklif (istek)** bildirir ("... yapmayalım mı?"). Soru biçimi bulunsa da cümle türü olarak **istek/öneri** ağırlıklıdır; aranan net biçimde "olumsuz soru cümlesi" yapısı B’deki gibi doğrudan soru-olumsuzluk birlikteliğiyle verilir. Sonuç: Doğru cevap **B**.

1. Çözüm: Cümle çeşitlerinde **olumsuzluk** genellikle "-ma/-me" ekiyle ya da "değil" sözcüğüyle sağlanır; **soru** ise "mi/mı/mu/mü" soru edatıyla kurulur. A seçeneğinde "mı" soru edatı vardır; ancak fiil "harcayacağız" biçiminde **olumlu**dur. Yani cümle **soru**dur ama **olumsuz** değildir. seçeneğiA285nde fiil "harcamayacak" biçiminde "-ma" olumsuzluk ekiyle **olumsuz**dur; ayrıca "mıyız" ile **soru** anlamı da vardır. Bu nedenle cümle hem **olumsuz** hem **soru**dur. C seçeneğinde "harcamayacağız" ifadesi "-ma" ile **olumsuz**dur; fakat soru edatı yoktur. Bu yüzden **olumsuz**, ama **soru** değildir. D seçeneğinde "harcamayalım" olumsuzluk eki taşır; "mı" ile soru biçimi kurulmuştur. Ancak bu yapı, anlamca bir **öneri/teklif (istek)** bildirir ("... yapmayalım mı?"). Soru biçimi bulunsa da cümle türü olarak **istek/öneri** ağırlıklıdır; aranan net biçimde "olumsuz soru cümlesi" yapısı B’deki gibi doğrudan soru-olumsuzluk birlikteliğiyle verilir. Sonuç: Doğru cevap **B**.