Numicorn logosuNumicornÖğren, çöz, ilerle

12. Sınıf Kimya

12. Sınıf Kimya Çözünürlük Dengesi Testleri

Çözünürlük Dengesi konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

Çözünürlük Dengesini iyon dengesi ve ortak iyon etkisiyle öğren

Çözünürlük dengesi, az çözünen iyonik katıların suyla kurduğu dinamik dengeyi açıklar. Denge sabiti, ortak iyon, pH ve kompleks oluşumu gibi etkenler bir tuzun çözünme miktarını değiştirebilir.

Bu içerik; çözünürlük çarpımını, çökelme koşullarını, ortak iyon etkisini ve seçici çöktürme mantığını denge ilişkileri üzerinden anlamana yardımcı olur.

Bu konuyu çalışırken kazanacağın beceriler

  • Çözünürlük dengesi ve çözünürlük çarpımı arasındaki ilişkiyi kurar.
  • İyon çarpımını kullanarak çökelme durumunu belirler.
  • Ortak iyon etkisini ve pH’ın çözünürlüğe etkisini açıklar.
  • Seçici çöktürme işlemlerini karşılaştırır.

Sık karıştırılan noktalar

Çözünürlük çarpımını çözünürlükle aynı sayısal büyüklük sanmak yanlıştır. Çözünürlük çarpımı iyon derişimlerinin uygun üslerle çarpımını ifade eder.

Verimli çalışma yolu

Önce denge tepkimesini ve iyon katsayılarını yaz. Sonra iyon çarpımını hesaplayarak çözelti doymamış mı, doymuş mu veya çökelme eğiliminde mi karar ver. Yanlış yaptığın sorularda doğru cevabı işaretlemekle yetinme; hangi bilgi veya yorum adımında zorlandığını belirle.

Test seç

12 Test
1. Test2. Test3. Test4. Test5. Test6. Test7. Test8. Test9. Test10. Test11. Test12. Test

9. Test

12. Sınıf Kimya Çözünürlük Dengesi Testleri

Çözünürlük Dengesi konusu 9. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de BaSO4(s) ⇌ Ba^2+(aq) + SO4^2−(aq) için Ksp = 1,0×10^−10’dur. 0,010 M Na2SO4 çözeltisinde BaSO4’ün molar çözünürlüğü (s) yaklaşık kaçtır? (Aktivite katsayıları ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Ortak iyon nedeniyle [SO4^2−] ≈ 0,010 M alınır. Ksp = [Ba^2+][SO4^2−] = s·0,010 ⇒ s = 1,0×10^−10 / 0,010 = 1,0×10^−8 M.

  1. Çözüm: Ortak iyon nedeniyle [SO4^2−] ≈ 0,010 M alınır. Ksp = [Ba^2+][SO4^2−] = s·0,010 ⇒ s = 1,0×10^−10 / 0,010 = 1,0×10^−8 M.

Ortak iyon nedeniyle [SO4^2−] ≈ 0,010 M alınır. Ksp = [Ba^2+][SO4^2−] = s·0,010 ⇒ s = 1,0×10^−10 / 0,010 = 1,0×10^−8 M.

2. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de CaF2(s) ⇌ Ca^2+(aq) + 2F−(aq) için Ksp = 4,0×10^−11’dir. 0,10 M HF (Ka = 6,0×10^−4) çözeltisinde CaF2’nin molar çözünürlüğü yaklaşık kaç M’dir? (HF yalnız zayıf asit dengesiyle, hacim değişimi ve suyun otoiyonizasyonu ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

HF’de [H+] ≈ √(Ka·C) = √(6,0×10^−4·0,10) ≈ 7,75×10^−3 M. Ka = [H+][F−]/[HF] ⇒ [F−] ≈ Ka·[HF]/[H+] ≈ (6,0×10^−4·0,10)/7,75×10^−3 ≈ 7,7×10^−3 M; Ksp = [Ca^2+][F−]^2 = s(7,7×10^−3)^2 ⇒ s ≈ 4,0×10^−11 / 5,9×10^−5 ≈ 6,8×10^−7 M (yaklaşık en yakın seçenek 4,1×10^−6 değildir).

  1. Çözüm: HF’de [H+] ≈ √(Ka·C) = √(6,0×10^−4·0,10) ≈ 7,75×10^−3 M. Ka = [H+][F−]/[HF] ⇒ [F−] ≈ Ka·[HF]/[H+] ≈ (6,0×10^−4·0,10)/7,75×10^−3 ≈ 7,7×10^−3 M; Ksp = [Ca^2+][F−]^2 = s(7,7×10^−3)^2 ⇒ s ≈ 4,0×10^−11 / 5,9×10^−5 ≈ 6,8×10^−7 M (yaklaşık en yakın seçenek 4,1×10^−6 değildir).

HF’de [H+] ≈ √(Ka·C) = √(6,0×10^−4·0,10) ≈ 7,75×10^−3 M. Ka = [H+][F−]/[HF] ⇒ [F−] ≈ Ka·[HF]/[H+] ≈ (6,0×10^−4·0,10)/7,75×10^−3 ≈ 7,7×10^−3 M; Ksp = [Ca^2+][F−]^2 = s(7,7×10^−3)^2 ⇒ s ≈ 4,0×10^−11 / 5,9×10^−5 ≈ 6,8×10^−7 M (yaklaşık en yakın seçenek 4,1×10^−6 değildir).

3. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de PbCl2(s) ⇌ Pb^2+(aq) + 2Cl−(aq) için Ksp = 1,6×10^−5’tir. 0,10 M NaCl çözeltisine Pb(NO3)2 ekleniyor. PbCl2 çökelmesinin başlaması için gereken en küçük [Pb^2+] kaç M’dir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Eşik koşulda Ksp = [Pb^2+][Cl−]^2. [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Pb^2+] = 1,6×10^−5 / (0,10)^2 = 1,6×10^−3 M.

  1. Çözüm: Eşik koşulda Ksp = [Pb^2+][Cl−]^2. [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Pb^2+] = 1,6×10^−5 / (0,10)^2 = 1,6×10^−3 M.

Eşik koşulda Ksp = [Pb^2+][Cl−]^2. [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Pb^2+] = 1,6×10^−5 / (0,10)^2 = 1,6×10^−3 M.

4. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Mg(OH)2(s) ⇌ Mg^2+(aq) + 2OH−(aq) için Ksp = 1,0×10^−11’dir. pH = 12,00 olan bir çözeltide Mg(OH)2’nin molar çözünürlüğü yaklaşık kaçtır? (Hacim değişimi ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

pH 12 ise pOH = 2 ve [OH−] = 10^−2 M’dir. Ksp = [Mg^2+][OH−]^2 = s·(10^−2)^2 = s·10^−4 ⇒ s = 1,0×10^−11 / 10^−4 = 1,0×10^−7 M (en yakın seçenek 1,0×10^−7 değilse hesap kontrol edilir).

  1. Çözüm: pH 12 ise pOH = 2 ve [OH−] = 10^−2 M’dir. Ksp = [Mg^2+][OH−]^2 = s·(10^−2)^2 = s·10^−4 ⇒ s = 1,0×10^−11 / 10^−4 = 1,0×10^−7 M (en yakın seçenek 1,0×10^−7 değilse hesap kontrol edilir).

pH 12 ise pOH = 2 ve [OH−] = 10^−2 M’dir. Ksp = [Mg^2+][OH−]^2 = s·(10^−2)^2 = s·10^−4 ⇒ s = 1,0×10^−11 / 10^−4 = 1,0×10^−7 M (en yakın seçenek 1,0×10^−7 değilse hesap kontrol edilir).

5. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de AgCl(s) ⇌ Ag+(aq) + Cl−(aq) için Ksp = 1,8×10^−10’dur. 0,10 M NaCl çözeltisine AgCl katıldığında Ag+ derişimi kaç M olur? (Hacim değişimi ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Ksp = [Ag+][Cl−]. Ortamda [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Ag+] = (1,8×10^−10)/(0,10) = 1,8×10^−9 M değil, dikkat: Ksp 1,8×10^−10 ise bölünce 1,8×10^−9 çıkar; ancak [Cl−] toplamı 0,10+x ≈0,10 kabulüyle sonuç 1,8×10^−9 M olur.

  1. Çözüm: Ksp = [Ag+][Cl−]. Ortamda [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Ag+] = (1,8×10^−10)/(0,10) = 1,8×10^−9 M değil, dikkat: Ksp 1,8×10^−10 ise bölünce 1,8×10^−9 çıkar; ancak [Cl−] toplamı 0,10+x ≈0,10 kabulüyle sonuç 1,8×10^−9 M olur.

Ksp = [Ag+][Cl−]. Ortamda [Cl−] ≈ 0,10 M olduğundan [Ag+] = (1,8×10^−10)/(0,10) = 1,8×10^−9 M değil, dikkat: Ksp 1,8×10^−10 ise bölünce 1,8×10^−9 çıkar; ancak [Cl−] toplamı 0,10+x ≈0,10 kabulüyle sonuç 1,8×10^−9 M olur.

6. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de CaF2(s) ⇌ Ca2+(aq) + 2F−(aq) için Ksp = 1,6×10^−10’dur. 0,020 M NaF çözeltisinde CaF2’nin molar çözünürlüğü (s) yaklaşık kaçtır? (Ortak iyon etkisi baskın, 2s ihmal edilebilir)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Ksp = [Ca2+][F−]^2 ≈ s(0,020)^2. s = (1,6×10^−10)/(4,0×10^−4)=4,0×10^−7 değil; hesap: 1,6/4,0=0,4 ve 10^(−10+4)=10^−6 ⇒ s=4,0×10^−7 M.

  1. Çözüm: Ksp = [Ca2+][F−]^2 ≈ s(0,020)^2. s = (1,6×10^−10)/(4,0×10^−4)=4,0×10^−7 değil; hesap: 1,6/4,0=0,4 ve 10^(−10+4)=10^−6 ⇒ s=4,0×10^−7 M.

Ksp = [Ca2+][F−]^2 ≈ s(0,020)^2. s = (1,6×10^−10)/(4,0×10^−4)=4,0×10^−7 değil; hesap: 1,6/4,0=0,4 ve 10^(−10+4)=10^−6 ⇒ s=4,0×10^−7 M.

7. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de PbI2(s) ⇌ Pb2+(aq) + 2I−(aq) için Ksp = 7,9×10^−9’dur. 0,010 M Pb(NO3)2 ve 0,020 M KI karıştırılıyor (eşit hacimler). Karışımda çökelme olur mu? (İyon çarpımı Q ile karar veriniz)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Eşit hacim karışınca [Pb2+] = 0,0050 M, [I−] = 0,010 M olur. Q = [Pb2+][I−]^2 = 0,0050×(0,010)^2 = 5,0×10^−7. Q > Ksp (7,9×10^−9) olduğundan çökelme olur.

  1. Çözüm: Eşit hacim karışınca [Pb2+] = 0,0050 M, [I−] = 0,010 M olur. Q = [Pb2+][I−]^2 = 0,0050×(0,010)^2 = 5,0×10^−7. Q > Ksp (7,9×10^−9) olduğundan çökelme olur.

Eşit hacim karışınca [Pb2+] = 0,0050 M, [I−] = 0,010 M olur. Q = [Pb2+][I−]^2 = 0,0050×(0,010)^2 = 5,0×10^−7. Q > Ksp (7,9×10^−9) olduğundan çökelme olur.

8. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ag2CrO4(s) ⇌ 2Ag+(aq) + CrO4^2−(aq) için Ksp = 1,1×10^−12’dir. Saf suda molar çözünürlük s ise, Ag+ derişimi kaç M olur?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Çözünmede 1 mol tuzdan 2 mol Ag+ oluşur, bu yüzden [Ag+] = 2s ve [CrO4^2−]=s. Ksp = (2s)^2·s = 4s^3 bağıntısı kurulur. Soru [Ag+]’ı s cinsinden istediği için cevap 2s’dir.

  1. Çözüm: Çözünmede 1 mol tuzdan 2 mol Ag+ oluşur, bu yüzden [Ag+] = 2s ve [CrO4^2−]=s. Ksp = (2s)^2·s = 4s^3 bağıntısı kurulur. Soru [Ag+]’ı s cinsinden istediği için cevap 2s’dir.

Çözünmede 1 mol tuzdan 2 mol Ag+ oluşur, bu yüzden [Ag+] = 2s ve [CrO4^2−]=s. Ksp = (2s)^2·s = 4s^3 bağıntısı kurulur. Soru [Ag+]’ı s cinsinden istediği için cevap 2s’dir.

9. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de BaSO4(s) ⇌ Ba2+(aq) + SO4^2−(aq) için Ksp = 1,1×10^−10’dur. 0,010 M BaCl2 çözeltisine Na2SO4 ekleniyor. Çökelmenin yeni başlaması için eklenen SO4^2− derişimi (karışım sonrası anlık [SO4^2−]) kaç M olmalıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Çökelme başlangıcında Q = Ksp olur: [Ba2+][SO4^2−] = Ksp. [Ba2+] ≈ 0,010 M kabul edilirse [SO4^2−] = (1,1×10^−10)/(0,010)=1,1×10^−8 M. Bu değer aşıldığında çökelme başlar.

  1. Çözüm: Çökelme başlangıcında Q = Ksp olur: [Ba2+][SO4^2−] = Ksp. [Ba2+] ≈ 0,010 M kabul edilirse [SO4^2−] = (1,1×10^−10)/(0,010)=1,1×10^−8 M. Bu değer aşıldığında çökelme başlar.

Çökelme başlangıcında Q = Ksp olur: [Ba2+][SO4^2−] = Ksp. [Ba2+] ≈ 0,010 M kabul edilirse [SO4^2−] = (1,1×10^−10)/(0,010)=1,1×10^−8 M. Bu değer aşıldığında çökelme başlar.

10. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ag2CrO4(s) ⇌ 2Ag+(aq) + CrO4^2−(aq) için Ksp = 1,1×10^-12’dir. 0,010 M AgNO3 çözeltisine Ag2CrO4 eklendiğinde dengeye geldiğinde [CrO4^2−] yaklaşık kaç M olur? (Hacim değişimi ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] olduğundan [CrO4^2−] = Ksp/[Ag+]^2. [Ag+] ≈ 0,010 M alınırsa [CrO4^2−] = 1,1×10^-12 / 1,0×10^-4 = 1,1×10^-8 olur; ancak çözünme ile [Ag+] artışı ihmal edilemez. 2s artışıyla [Ag+]≈0,010+2s, s≈5,5×10^-9 M bulunur.

  1. Çözüm: Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] olduğundan [CrO4^2−] = Ksp/[Ag+]^2. [Ag+] ≈ 0,010 M alınırsa [CrO4^2−] = 1,1×10^-12 / 1,0×10^-4 = 1,1×10^-8 olur; ancak çözünme ile [Ag+] artışı ihmal edilemez. 2s artışıyla [Ag+]≈0,010+2s, s≈5,5×10^-9 M bulunur.

Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] olduğundan [CrO4^2−] = Ksp/[Ag+]^2. [Ag+] ≈ 0,010 M alınırsa [CrO4^2−] = 1,1×10^-12 / 1,0×10^-4 = 1,1×10^-8 olur; ancak çözünme ile [Ag+] artışı ihmal edilemez. 2s artışıyla [Ag+]≈0,010+2s, s≈5,5×10^-9 M bulunur.

Çözünürlük Dengesi Sık Sorulan Sorular

Çözünürlük çarpımı neyi gösterir?

Az çözünen bir tuzun doygun çözeltisinde iyon derişimlerinin tepkime katsayılarına uygun kuvvetlerle çarpımını gösterir.

Ortak iyon çözünürlüğü nasıl etkiler?

Dengedeki iyonlardan birinin dışarıdan eklenmesi dengeyi katı oluşumu yönüne kaydırarak çözünürlüğü azaltabilir.

Seçici çöktürme nedir?

İyonların farklı çözünürlüklerinden yararlanarak bir iyonu diğerlerinden önce çöktürme işlemidir.