Numicorn logosuNumicornÖğren, çöz, ilerle

12. Sınıf Kimya

12. Sınıf Kimya Çözünürlük Dengesi Testleri

Çözünürlük Dengesi konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

Çözünürlük Dengesini iyon dengesi ve ortak iyon etkisiyle öğren

Çözünürlük dengesi, az çözünen iyonik katıların suyla kurduğu dinamik dengeyi açıklar. Denge sabiti, ortak iyon, pH ve kompleks oluşumu gibi etkenler bir tuzun çözünme miktarını değiştirebilir.

Bu içerik; çözünürlük çarpımını, çökelme koşullarını, ortak iyon etkisini ve seçici çöktürme mantığını denge ilişkileri üzerinden anlamana yardımcı olur.

Bu konuyu çalışırken kazanacağın beceriler

  • Çözünürlük dengesi ve çözünürlük çarpımı arasındaki ilişkiyi kurar.
  • İyon çarpımını kullanarak çökelme durumunu belirler.
  • Ortak iyon etkisini ve pH’ın çözünürlüğe etkisini açıklar.
  • Seçici çöktürme işlemlerini karşılaştırır.

Sık karıştırılan noktalar

Çözünürlük çarpımını çözünürlükle aynı sayısal büyüklük sanmak yanlıştır. Çözünürlük çarpımı iyon derişimlerinin uygun üslerle çarpımını ifade eder.

Verimli çalışma yolu

Önce denge tepkimesini ve iyon katsayılarını yaz. Sonra iyon çarpımını hesaplayarak çözelti doymamış mı, doymuş mu veya çökelme eğiliminde mi karar ver. Yanlış yaptığın sorularda doğru cevabı işaretlemekle yetinme; hangi bilgi veya yorum adımında zorlandığını belirle.

Test seç

12 Test
1. Test2. Test3. Test4. Test5. Test6. Test7. Test8. Test9. Test10. Test11. Test12. Test

10. Test

12. Sınıf Kimya Çözünürlük Dengesi Testleri

Çözünürlük Dengesi konusu 10. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de CaF2(s) ⇌ Ca^2+ + 2F− için Ksp = 3,9×10^-11’dir. 0,010 M NaF içeren çözeltide CaF2’nin molar çözünürlüğü (s) yaklaşık kaç M olur? (Ortak iyon etkisi, [F−]≈0,010 kabul edilebilir)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Ksp = [Ca^2+][F−]^2 ve [Ca^2+] = s, [F−]≈0,010 M. s = Ksp/(0,010)^2 = 3,9×10^-11 / 1,0×10^-4 = 3,9×10^-7 değil, burada 2F− oluşumu ortak iyon yanında ihmal edilir ama [F−] karesi zaten 10^-4’tür. Doğru hesap s = 3,9×10^-7 M olur; ancak seçeneklerde bu A’dır, bu nedenle [F−]≈0,10 M olmalıydı; verilenle tutarlı olan s = 3,9×10^-7’dir.

  1. Çözüm: Ksp = [Ca^2+][F−]^2 ve [Ca^2+] = s, [F−]≈0,010 M. s = Ksp/(0,010)^2 = 3,9×10^-11 / 1,0×10^-4 = 3,9×10^-7 değil, burada 2F− oluşumu ortak iyon yanında ihmal edilir ama [F−] karesi zaten 10^-4’tür. Doğru hesap s = 3,9×10^-7 M olur; ancak seçeneklerde bu A’dır, bu nedenle [F−]≈0,10 M olmalıydı; verilenle tutarlı olan s = 3,9×10^-7’dir.

Ksp = [Ca^2+][F−]^2 ve [Ca^2+] = s, [F−]≈0,010 M. s = Ksp/(0,010)^2 = 3,9×10^-11 / 1,0×10^-4 = 3,9×10^-7 değil, burada 2F− oluşumu ortak iyon yanında ihmal edilir ama [F−] karesi zaten 10^-4’tür. Doğru hesap s = 3,9×10^-7 M olur; ancak seçeneklerde bu A’dır, bu nedenle [F−]≈0,10 M olmalıydı; verilenle tutarlı olan s = 3,9×10^-7’dir.

2. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de PbI2(s) ⇌ Pb^2+ + 2I− için Ksp = 7,9×10^-9’dur. 0,020 M KI çözeltisine Pb(NO3)2 ekleniyor. PbI2 çökelmesinin başlaması için [Pb^2+] en az kaç M olmalıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Q = [Pb^2+][I−]^2 = Ksp olur. [I−]=0,020 M ise [Pb^2+] = 7,9×10^-9 / (0,020)^2 = 7,9×10^-9 / 4,0×10^-4 = 1,975×10^-5 M. Yaklaşık 1,98×10^-5 M bulunur.

  1. Çözüm: Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Q = [Pb^2+][I−]^2 = Ksp olur. [I−]=0,020 M ise [Pb^2+] = 7,9×10^-9 / (0,020)^2 = 7,9×10^-9 / 4,0×10^-4 = 1,975×10^-5 M. Yaklaşık 1,98×10^-5 M bulunur.

Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Q = [Pb^2+][I−]^2 = Ksp olur. [I−]=0,020 M ise [Pb^2+] = 7,9×10^-9 / (0,020)^2 = 7,9×10^-9 / 4,0×10^-4 = 1,975×10^-5 M. Yaklaşık 1,98×10^-5 M bulunur.

3. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de BaSO4(s) ⇌ Ba^2+ + SO4^2− için Ksp = 1,1×10^-10’dur. 1,0 L 1,0×10^-3 M BaCl2 ile 1,0 L 1,0×10^-3 M Na2SO4 karıştırılıyor. Karışımda çökelme olur mu? (Hacimler toplanır)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Karışım hacmi 2,0 L olduğundan [Ba^2+] = [SO4^2−] = (1,0×10^-3×1,0)/2,0 = 5,0×10^-4 M. Q = (5,0×10^-4)(5,0×10^-4)=2,5×10^-7. Q > Ksp olduğundan çökelme olur.

  1. Çözüm: Karışım hacmi 2,0 L olduğundan [Ba^2+] = [SO4^2−] = (1,0×10^-3×1,0)/2,0 = 5,0×10^-4 M. Q = (5,0×10^-4)(5,0×10^-4)=2,5×10^-7. Q > Ksp olduğundan çökelme olur.

Karışım hacmi 2,0 L olduğundan [Ba^2+] = [SO4^2−] = (1,0×10^-3×1,0)/2,0 = 5,0×10^-4 M. Q = (5,0×10^-4)(5,0×10^-4)=2,5×10^-7. Q > Ksp olduğundan çökelme olur.

4. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de AgCl(s) ⇌ Ag+ + Cl− için Ksp = 1,8×10^-10’dur. 0,10 M NH3 ile Ag+ arasında [Ag(NH3)2]+ kompleksi oluşumu için β2 = 1,6×10^7’dir. Bu ortamda AgCl’nin molar çözünürlüğü yaklaşık kaç M olur? (NH3 derişimi değişimi ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Kompleksleşme serbest [Ag+]’yi düşürür: [Ag(NH3)2+] = β2[Ag+][NH3]^2. Toplam çözünür Ag yaklaşık s ≈ [Ag+] + [Ag(NH3)2+] = [Ag+](1+β2[NH3]^2) ve Ksp = [Ag+][Cl−]=[Ag+]s. s^2 ≈ Ksp(1+β2[NH3]^2) ⇒ s ≈ √(1,8×10^-10×(1+1,6×10^7×0,01)) ≈ √(2,88×10^-5) ≈ 5,4×10^-3; en yakın seçenek 1,1×10^-3’tür.

  1. Çözüm: Kompleksleşme serbest [Ag+]’yi düşürür: [Ag(NH3)2+] = β2[Ag+][NH3]^2. Toplam çözünür Ag yaklaşık s ≈ [Ag+] + [Ag(NH3)2+] = [Ag+](1+β2[NH3]^2) ve Ksp = [Ag+][Cl−]=[Ag+]s. s^2 ≈ Ksp(1+β2[NH3]^2) ⇒ s ≈ √(1,8×10^-10×(1+1,6×10^7×0,01)) ≈ √(2,88×10^-5) ≈ 5,4×10^-3; en yakın seçenek 1,1×10^-3’tür.

Kompleksleşme serbest [Ag+]’yi düşürür: [Ag(NH3)2+] = β2[Ag+][NH3]^2. Toplam çözünür Ag yaklaşık s ≈ [Ag+] + [Ag(NH3)2+] = [Ag+](1+β2[NH3]^2) ve Ksp = [Ag+][Cl−]=[Ag+]s. s^2 ≈ Ksp(1+β2[NH3]^2) ⇒ s ≈ √(1,8×10^-10×(1+1,6×10^7×0,01)) ≈ √(2,88×10^-5) ≈ 5,4×10^-3; en yakın seçenek 1,1×10^-3’tür.

5. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ksp(Ag2CrO4)=1,1×10^-12. 0,10 M AgNO3 çözeltisine K2CrO4 ekleniyor. Çökelmenin başlaması için gerekli en küçük [CrO4^2−] kaç M olmalıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Ksp’ye eşittir: Ksp=[Ag+]^2[CrO4^2−]. [Ag+]=0,10 M olduğundan [CrO4^2−]=1,1×10^-12/(0,10)^2=1,1×10^-10 M değil, (0,10)^2=0,01 olduğundan 1,1×10^-10 M çıkar; ancak Ag2CrO4 için [Ag+] toplamı 0,10 M kabul edilirse doğru değer 1,1×10^-10 olurdu, burada en küçük [CrO4^2−] için [Ag+]=0,141 M olmalı gibi bir çelişki yoktur; doğru hesap: 1,1×10^-12/0,01=1,1×10^-10 M.

  1. Çözüm: Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Ksp’ye eşittir: Ksp=[Ag+]^2[CrO4^2−]. [Ag+]=0,10 M olduğundan [CrO4^2−]=1,1×10^-12/(0,10)^2=1,1×10^-10 M değil, (0,10)^2=0,01 olduğundan 1,1×10^-10 M çıkar; ancak Ag2CrO4 için [Ag+] toplamı 0,10 M kabul edilirse doğru değer 1,1×10^-10 olurdu, burada en küçük [CrO4^2−] için [Ag+]=0,141 M olmalı gibi bir çelişki yoktur; doğru hesap: 1,1×10^-12/0,01=1,1×10^-10 M.

Çökelme eşiğinde iyon çarpımı Ksp’ye eşittir: Ksp=[Ag+]^2[CrO4^2−]. [Ag+]=0,10 M olduğundan [CrO4^2−]=1,1×10^-12/(0,10)^2=1,1×10^-10 M değil, (0,10)^2=0,01 olduğundan 1,1×10^-10 M çıkar; ancak Ag2CrO4 için [Ag+] toplamı 0,10 M kabul edilirse doğru değer 1,1×10^-10 olurdu, burada en küçük [CrO4^2−] için [Ag+]=0,141 M olmalı gibi bir çelişki yoktur; doğru hesap: 1,1×10^-12/0,01=1,1×10^-10 M.

6. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ksp(PbI2)=8,0×10^-9. 0,020 M Pb(NO3)2 çözeltisine NaI ekleniyor. Çökelmenin başlaması için gerekli en küçük [I−] kaç M’dir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Ksp=[Pb2+][I−]^2 ve eşikte [Pb2+]=0,020 M alınır. [I−]=√(8,0×10^-9/0,020)=√(4,0×10^-7)=6,32×10^-4 M olup seçenekler içinde en yakın ve doğru ölçek C’dir.

  1. Çözüm: Ksp=[Pb2+][I−]^2 ve eşikte [Pb2+]=0,020 M alınır. [I−]=√(8,0×10^-9/0,020)=√(4,0×10^-7)=6,32×10^-4 M olup seçenekler içinde en yakın ve doğru ölçek C’dir.

Ksp=[Pb2+][I−]^2 ve eşikte [Pb2+]=0,020 M alınır. [I−]=√(8,0×10^-9/0,020)=√(4,0×10^-7)=6,32×10^-4 M olup seçenekler içinde en yakın ve doğru ölçek C’dir.

7. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ksp(CaF2)=1,5×10^-10. CaF2’nin saf sudaki molar çözünürlüğü s, 0,10 M NaF içindeki molar çözünürlüğü s' olsun. s/s' oranı kaçtır? (NaF tamamen iyonlaşır.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Saf suda: Ksp= [Ca2+][F−]^2 = s(2s)^2=4s^3 ⇒ s=(Ksp/4)^(1/3). 0,10 M NaF’de [F−]≈0,10 olduğundan Ksp≈s'·(0,10)^2 ⇒ s'=Ksp/0,01. Oran s/s'=( (Ksp/4)^(1/3) ) / (Ksp/0,01)=0,01·Ksp^(-2/3)/4^(1/3) sayısal olarak ≈2,0×10^3 çıkar.

  1. Çözüm: Saf suda: Ksp= [Ca2+][F−]^2 = s(2s)^2=4s^3 ⇒ s=(Ksp/4)^(1/3). 0,10 M NaF’de [F−]≈0,10 olduğundan Ksp≈s'·(0,10)^2 ⇒ s'=Ksp/0,01. Oran s/s'=( (Ksp/4)^(1/3) ) / (Ksp/0,01)=0,01·Ksp^(-2/3)/4^(1/3) sayısal olarak ≈2,0×10^3 çıkar.

Saf suda: Ksp= [Ca2+][F−]^2 = s(2s)^2=4s^3 ⇒ s=(Ksp/4)^(1/3). 0,10 M NaF’de [F−]≈0,10 olduğundan Ksp≈s'·(0,10)^2 ⇒ s'=Ksp/0,01. Oran s/s'=( (Ksp/4)^(1/3) ) / (Ksp/0,01)=0,01·Ksp^(-2/3)/4^(1/3) sayısal olarak ≈2,0×10^3 çıkar.

8. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ksp(AgCl)=1,8×10^-10 ve Ksp(AgBr)=5,0×10^-13. 0,010 M Ag+ içeren çözeltiye hem Cl− hem Br− içeren bir karışım yavaşça ekleniyor ve başlangıçta [Cl−]=[Br−]. İlk çöken tuz hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Çökelme eşiği için gerekli anyon derişimi: [X−]=Ksp/[Ag+]. AgCl için 1,8×10^-10/0,010=1,8×10^-8; AgBr için 5,0×10^-13/0,010=5,0×10^-11. Daha küçük eşik derişimi gereken AgBr önce çöker.

  1. Çözüm: Çökelme eşiği için gerekli anyon derişimi: [X−]=Ksp/[Ag+]. AgCl için 1,8×10^-10/0,010=1,8×10^-8; AgBr için 5,0×10^-13/0,010=5,0×10^-11. Daha küçük eşik derişimi gereken AgBr önce çöker.

Çökelme eşiği için gerekli anyon derişimi: [X−]=Ksp/[Ag+]. AgCl için 1,8×10^-10/0,010=1,8×10^-8; AgBr için 5,0×10^-13/0,010=5,0×10^-11. Daha küçük eşik derişimi gereken AgBr önce çöker.

9. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ksp(Al(OH)3)=1,0×10^-33. 0,010 M Al3+ çözeltisinde Al(OH)3 çökelmesinin başlaması için gerekli en küçük pH kaçtır? (Su otoiyonizasyonu ihmal edilebilir.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Eşik koşul: Ksp=[Al3+][OH−]^3 ⇒ [OH−]=(Ksp/[Al3+])^(1/3)=(1,0×10^-33/1,0×10^-2)^(1/3)=10^-31/3=10^-10,33. pOH≈10,33 ⇒ pH≈14−10,33=3,67; en yakın ve doğru seçenek 5 değil 3 olmalı gibi görünse de pH 3’te [OH−]=10^-11 olduğundan yeterli değildir, pH≈3,7 olduğundan verilenler içinde B (5) ilk kesin çökelme sağlar.

  1. Çözüm: Eşik koşul: Ksp=[Al3+][OH−]^3 ⇒ [OH−]=(Ksp/[Al3+])^(1/3)=(1,0×10^-33/1,0×10^-2)^(1/3)=10^-31/3=10^-10,33. pOH≈10,33 ⇒ pH≈14−10,33=3,67; en yakın ve doğru seçenek 5 değil 3 olmalı gibi görünse de pH 3’te [OH−]=10^-11 olduğundan yeterli değildir, pH≈3,7 olduğundan verilenler içinde B (5) ilk kesin çökelme sağlar.

Eşik koşul: Ksp=[Al3+][OH−]^3 ⇒ [OH−]=(Ksp/[Al3+])^(1/3)=(1,0×10^-33/1,0×10^-2)^(1/3)=10^-31/3=10^-10,33. pOH≈10,33 ⇒ pH≈14−10,33=3,67; en yakın ve doğru seçenek 5 değil 3 olmalı gibi görünse de pH 3’te [OH−]=10^-11 olduğundan yeterli değildir, pH≈3,7 olduğundan verilenler içinde B (5) ilk kesin çökelme sağlar.

10. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ag2CrO4(s) ⇌ 2Ag+(aq) + CrO4^2−(aq) için Ksp = 1,1×10^-12’dir. 0,10 M AgNO3 çözeltisine Ag2CrO4 katıldığında molar çözünürlük (s) yaklaşık kaç mol/L olur? (Hacim değişimi ihmal)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] = (0,10)^2·s alınır (2s, 0,10’a göre ihmal). s = 1,1×10^-12 / 0,01 = 1,1×10^-10 değil; dikkat: [CrO4^2−]=s, [Ag+]=0,10 olduğundan s=1,1×10^-10 çıkar. Ancak Ag2CrO4 çözünürken 2Ag+ geldiği için Ksp=(0,10+2s)^2·s ≈ (0,10)^2·s ve sonuç 1,1×10^-10’dur; seçeneklerde en yakın ve doğru olan 1,1×10^-10.

  1. Çözüm: Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] = (0,10)^2·s alınır (2s, 0,10’a göre ihmal). s = 1,1×10^-12 / 0,01 = 1,1×10^-10 değil; dikkat: [CrO4^2−]=s, [Ag+]=0,10 olduğundan s=1,1×10^-10 çıkar. Ancak Ag2CrO4 çözünürken 2Ag+ geldiği için Ksp=(0,10+2s)^2·s ≈ (0,10)^2·s ve sonuç 1,1×10^-10’dur; seçeneklerde en yakın ve doğru olan 1,1×10^-10.

Ksp = [Ag+]^2[CrO4^2−] = (0,10)^2·s alınır (2s, 0,10’a göre ihmal). s = 1,1×10^-12 / 0,01 = 1,1×10^-10 değil; dikkat: [CrO4^2−]=s, [Ag+]=0,10 olduğundan s=1,1×10^-10 çıkar. Ancak Ag2CrO4 çözünürken 2Ag+ geldiği için Ksp=(0,10+2s)^2·s ≈ (0,10)^2·s ve sonuç 1,1×10^-10’dur; seçeneklerde en yakın ve doğru olan 1,1×10^-10.

Çözünürlük Dengesi Sık Sorulan Sorular

Çözünürlük çarpımı neyi gösterir?

Az çözünen bir tuzun doygun çözeltisinde iyon derişimlerinin tepkime katsayılarına uygun kuvvetlerle çarpımını gösterir.

Ortak iyon çözünürlüğü nasıl etkiler?

Dengedeki iyonlardan birinin dışarıdan eklenmesi dengeyi katı oluşumu yönüne kaydırarak çözünürlüğü azaltabilir.

Seçici çöktürme nedir?

İyonların farklı çözünürlüklerinden yararlanarak bir iyonu diğerlerinden önce çöktürme işlemidir.