AYT - Türkiye’de Doğal Afetler - Orta Test - Türkiye’de Doğal Afetler 1 - 2
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de heyelan riskinin yüksek olmasının başlıca nedenlerinden biri değildir?
A
Eğimli arazilerin geniş yer kaplaması
B
Karadeniz kıyı kuşağında yağışın fazla olması
C
Bitki örtüsünün tamamen yok denecek kadar az olması
D
Killi ve ayrışmış zeminlerin yaygın olması
Çözüm
Türkiye’de özellikle Karadeniz’de bitki örtüsü genellikle yoğundur; bu durum heyelanı azaltıcı etki yapabilir. Heyelan riskini artıran temel etkenler eğim, yağış ve zemin özellikleridir.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’de deprem tehlikesinin belirli kuşaklarda yoğunlaşmasının temel nedeni olarak en doğru şekilde açıklanır?
A
Genç tektonik hareketlerle oluşmuş aktif fay hatlarının (KAF, DAF ve Batı Anadolu grabenleri) ülke genelinde belirli doğrultularda uzanması
B
Yükseltinin doğudan batıya azalmasıyla yer kabuğunun batıda daha fazla kırılması
C
Karadeniz kıyılarında nemliliğin yüksek olması nedeniyle kayaçların zayıflaması
D
Akarsu aşındırmasının iç bölgelerde daha güçlü olması nedeniyle fayların daha sık oluşması
Çözüm
Deprem tehlikesi, aktif fay hatlarının konumuna bağlıdır. Türkiye’de KAF, DAF ve Batı Anadolu graben sistemi boyunca sismisite yoğunlaşır. Diğer seçenekler deprem kuşaklarını belirleyen ana tektonik nedeni açıklamaz.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki alan–afet eşleştirmelerinden hangisi Türkiye’de görülen heyelanların dağılışı ve temel oluşum koşullarıyla en tutarlıdır?
A
Doğu Karadeniz kıyıları – Heyelan (dik yamaç + fazla yağış + ayrışmış zemin)
B
Konya Ovası – Heyelan (tuzlu toprak + düşük eğim)
C
Iğdır Ovası – Heyelan (kurak iklim + geniş alüvyal düzlük)
D
Şanlıurfa Platosu – Heyelan (düşük yağış + yatay tabakalı sert kalker)
Çözüm
Heyelanlar, eğimin fazla olduğu ve yağışın yüksek seyrettiği alanlarda daha yaygındır. Doğu Karadeniz bu koşulları güçlü biçimde sağlar. Diğer alanlar heyelan için temel tetikleyicileri (yüksek yağış ve dik yamaç) yeterince taşımaz.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Türkiye’de çığ riskinin en yüksek olduğu yerlerin belirlenmesinde aşağıdaki faktörlerden hangisi en belirleyicidir?
A
Kışın kar birikiminin fazla olması ve eğimin yüksek olduğu dağlık alanların yaygınlığı
B
Yazın sıcaklık farklarının artması ve buharlaşmanın yükselmesi
C
Denizel iklim etkisiyle yıllık sıcaklık farkının azalması
D
Alüvyal ovaların geniş yer kaplaması ve yeraltı su seviyesinin yükselmesi
Çözüm
Çığ için temel koşul, yeterli kar birikimi ve eğimli yamaçlardır. Bu nedenle Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz’in yüksek dağlık kesimleri daha risklidir. Diğer seçenekler çığ oluşumunu doğrudan belirlemez.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’de taşkın riskini artıran beşerî etkenlere en doğru örnektir?
A
Akarsu yataklarının daraltılması ve taşkın ovalarının yerleşime açılması
B
Dağlık alanlarda orografik yağışların görülmesi
C
Kar erimelerinin ilkbaharda hızlanması
D
Kısa boylu akarsuların eğiminin fazla olması
Çözüm
Taşkın riskini beşerî olarak artıran en önemli unsurlardan biri, taşkın alanlarının yanlış kullanımıdır. Dere ıslahı adı altında yatağın daraltılması akış kapasitesini düşürür ve taşkını büyütebilir. Diğerleri doğal etkenlerdir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Türkiye’de orman yangınlarının en sık görüldüğü kuşak dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğru değerlendirmedir?
A
Akdeniz ikliminin etkili olduğu kıyı kuşağında yaz kuraklığı ve yüksek sıcaklıklar yangın riskini artırır
B
Karadeniz kıyılarında yıl boyu yağış fazlalığı yangınların en yaygın olmasının temel nedenidir
C
İç Anadolu’da düşük sıcaklıklar ve uzun kar örtüsü yangın sıklığını artırır
D
Doğu Anadolu’da sürekli don olayları bitki örtüsünü kuruttuğu için yangınlar en yaygındır
Çözüm
Türkiye’de orman yangınları en çok Akdeniz iklim kuşağında görülür. Yaz kuraklığı, yüksek sıcaklık ve düşük nem yanıcılığı artırır. Diğer bölgelerde bu iklimsel koşullar daha zayıftır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Türkiye’de heyelan riskinin yüksek olduğu bir sahada; eğimin fazla olması, ayrışmış (killi) malzemenin bulunması ve yağışın artması birlikte gözleniyor. Bu koşullarda heyelan olasılığını EN ÇOK artıran insan faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?
A
Yamaçlarda yol açımı sırasında şevin dikleştirilmesi ve yamaç ayağının kazılması
B
Vadilerde taşkın yatağının ıslah edilerek genişletilmesi
Karstik sahalarda obruk riskine karşı yeraltı suyu kullanımının sınırlandırılması
Çözüm
Yol açımı sırasında yamaç ayağının kazılması ve şevin dikleştirilmesi, yamaç dengesini bozarak kayma yüzeyini etkinleştirir. Yağışla artan su, killi malzemede kaymayı daha da kolaylaştırır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aşağıdaki doğal afet–bölge eşleştirmelerinden hangisi Türkiye’nin başlıca jeolojik ve iklimsel özellikleriyle en tutarlıdır?
A
Çığ — Doğu Karadeniz’in yüksek dağlık kesimleri
B
Obruk — Erzurum-Kars Platosu
C
Tsunami — İç Anadolu Bölgesi
D
Heyelan — Güneydoğu Anadolu’nun geniş düzlükleri
Çözüm
Doğu Karadeniz’de yüksek eğim, bol kar yağışı ve yer yer ani ısınmalar çığ riskini artırır. Obruk daha çok karstik (kalkerli) Konya çevresinde; tsunami kıyılarda; heyelan ise eğimli ve yağışlı alanlarda yaygındır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Türkiye’de taşkınların şiddetini artıran faktörlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Kısa süreli şiddetli yağışların görüldüğü dar havzalarda, akarsu yatağının yapılaşmayla daraltılması taşkın tehlikesini artırır.
B
Geçirimli kayaçların yaygın olduğu karstik alanlarda yüzey akışı arttığı için taşkın riski her zaman daha fazladır.
C
Bitki örtüsünün güçlenmesi, yüzeysel akışı artırarak taşkınları şiddetlendirir.
D
Barajlar, her koşulda taşkın tehlikesini artırır çünkü akarsu rejimini düzensizleştirir.
Çözüm
Dar havzalarda ani sağanaklar hızlı yüzey akışı oluşturur; yatağın daraltılması suyun taşma olasılığını büyütür. Karstik alanlarda sızma genelde fazladır; bitki örtüsü akışı azaltır; barajlar uygun işletilirse taşkını azaltabilir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Türkiye’de deprem tehlikesi ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en doğrudur?
A
Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca deprem riski yüksektir; buna rağmen can kaybını belirleyen en önemli etkenlerden biri yapı stokunun dayanımıdır.
B
Deprem tehlikesi yalnızca fay hattı üzerinde bulunan yerleşmeler için geçerlidir; faydan birkaç kilometre uzaklıkta risk yoktur.
C
Deprem büyüklüğü arttıkça her zaman hasar aynı oranda artar; zemin özellikleri belirleyici değildir.
D
Türkiye’de deprem tehlikesi en çok İç Anadolu’da yoğunlaştığı için kıyı bölgelerinde risk düşüktür.
Çözüm
KAF boyunca deprem tehlikesi yüksektir, ancak afete dönüşmesinde yapı kalitesi ve zemin koşulları kritik rol oynar. Faydan uzaklık tek başına riski sıfırlamaz; zemin büyütmesi hasarı artırabilir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Türkiye’de depremsellik ile yer şekilleri arasındaki ilişki düşünüldüğünde, aşağıdaki alanlardan hangisinde hem aktif fay yoğunluğu hem de genç kırık hatlarına bağlı deprem riski en yüksektir?
A
Ergene Havzası (Trakya)
B
Konya Kapalı Havzası
C
Kuzey Anadolu Fay Zonu boyunca uzanan Marmara–Bolu–Amasya hattı
D
Taşeli Platosu (Mersin–Karaman)
Çözüm
Kuzey Anadolu Fay Zonu Türkiye’nin en etkin ve sürekli deprem üreten doğrultu atımlı fay sistemidir. Marmara’dan İç Anadolu’nun kuzeyine uzanan kesimde fay yoğunluğu ve tarihsel büyük deprem sayısı yüksektir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Türkiye’de çığ tehlikesinin en yüksek olduğu sahalar için aşağıdaki özelliklerden hangisi birlikte bulunması açısından en belirleyici kombinasyondur?
A
Düşük eğim + kalın orman örtüsü + ılıman kış
B
Yüksek eğim + uzun süreli kar birikimi + ağaç üst sınırının üzerinde açıklık alanlar
C
Düz ova + yaz kuraklığı + alüvyal topraklar
D
Kıyı kuşağı + denizel iklim + yüksek nem
Çözüm
Çığlar genellikle dik yamaçlarda, karın uzun süre biriktiği ve tutunmayı artıran orman örtüsünün zayıf olduğu alanlarda görülür. Doğu Anadolu’nun yüksek dağlık kesimleri bu koşulları sağlar.
