AYT - İlk Medeniyet ve Şehirler - Orta Test - İlk Medeniyet ve Şehirler 3 - 5
Doğru cevap: D
Aşağıdaki şehirlerden hangisinin gelişiminde deniz ticaretinin (liman kenti olmasının) etkisi diğerlerine göre daha belirgindir?
A
Ur
B
Memfis
C
Hattuşa
D
Byblos
Çözüm
Byblos Doğu Akdeniz kıyısında gelişmiş önemli bir liman kentidir. Deniz ticareti ve deniz ulaşımı şehir ekonomisini belirgin biçimde güçlendirmiştir. Diğerleri daha çok iç kesim/nehir havzası odaklıdır.
2. soru
AYT - İlk Medeniyet ve Şehirler - Orta Test - İlk Medeniyet ve Şehirler 8 - 4
Doğru cevap: B
Mezopotamya’da şehir devletlerinin (site) ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi daha belirleyici olmuştur?
A
Dağlık alanların geniş yer kaplaması
B
Doğal sınırların zayıf olması ve açık ovaların bulunması
C
Yıl boyunca düzenli yağışların görülmesi
D
Kıyı ticaretinin temel geçim kaynağı olması
Çözüm
Mezopotamya geniş ve açık ovalara sahip olduğundan doğal sınırlar zayıftır. Bu durum hem savunmayı zorlaştırmış hem de şehirlerin ayrı merkezler hâlinde örgütlenmesini desteklemiştir. Doğru seçenek B’dir.
3. soru
AYT - İlk Medeniyet ve Şehirler - Orta Test - İlk Medeniyet ve Şehirler 8 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi ilk şehirlerin gelişiminde “yönetim ve güvenlik” ihtiyacının arttığını en iyi gösteren bir durumdur?
A
Tapınakların eğitim ve kayıt tutma merkezi hâline gelmesi
B
Nüfusun dağınık kırsal yerleşmelere yönelmesi
C
Göçebe hayvancılığın temel ekonomik faaliyet olması
D
Tarımsal üretimin tamamen yağışa bağlı yapılması
Çözüm
Şehirlerde nüfus ve ekonomik faaliyet artınca yönetim, kayıt ve düzen ihtiyacı yükselir. Tapınakların idari ve kayıt merkezi olması bu gelişmeyi yansıtır. Bu nedenle doğru seçenek A’dır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, ilk şehirleşmenin ortaya çıkışında etkili olan doğal çevre koşullarıyla en doğru biçimde ilişkilendirilmiştir?
A
Nil Havzası — düzenli taşkınlarla alüvyal toprakların yenilenmesi ve sulama tarımının gelişmesi
B
Arabistan Yarımadası — yıl boyu bol yağış sayesinde yoğun tarım ve nüfus artışı
C
Sahra Çölü — geniş orman örtüsüyle kereste fazlasına dayalı kentleşme
D
Sibirya — uzun ve sıcak yazlar sayesinde iki ürün alma ve kalıcı şehirleşme
Çözüm
Nil’in düzenli taşkınları verimli alüvyal toprakları beslemiş, sulama tarımı ve ürün fazlası üretimi kolaylaştırmıştır. Bu da iş bölümü ve yönetim örgütlenmesini hızlandırarak şehirleşmeyi desteklemiştir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, ilk şehirlerin gelişiminde belirleyici olan su kaynakları ve tarımsal üretim koşulları açısından diğerlerine göre daha tutarlıdır?
A
Uruk – Dicle-Fırat taşkın ovaları – sulama kanalları
B
Memfis – Muson yağışları – teras tarımı
C
Mohenjo-Daro – Nil deltası – taşkın setleri
D
Knossos – Huang He taşkınları – loess toprakları
Çözüm
Uruk, Mezopotamya’da Dicle-Fırat’ın taşkın ovalarında sulama kanallarıyla tarımsal üretimi artıran şehirleşmenin tipik örneğidir. Diğer seçeneklerde şehir ve doğal çevre/üretim koşulları farklı bölgelere aittir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki doğal çevre özelliklerinden hangisi, ilk medeniyet merkezlerinin büyük bölümünün benzer kuşaklarda toplanmasını en iyi açıklar?
A
Yıl boyunca düzenli ve bol yağış
B
Geniş taşkın ovaları ve alüvyal toprakların verimliliği
C
Sürekli don olaylarıyla tarımın sınırlı olması
D
Yüksek dağlık alanlarda parçalı yerleşme yapısı
Çözüm
Mezopotamya, Mısır, İndus ve Çin gibi merkezlerde taşkın ovaları verimli alüvyal topraklar sağlar. Bu, tarımsal artı ürün ve nüfus yoğunlaşmasını kolaylaştırarak şehirleşmeyi hızlandırır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, Mezopotamya’da şehir devletlerinin (site) uzun süre varlığını korumasında diğerlerine göre daha doğrudan etkili olmuştur?
A
Doğal sınırların güçlü olması ve dış etkilerden yalıtım
B
Delta koşullarının ulaşımı tamamen engellemesi
C
Açık düzlüklerin savunmayı zorlaştırması ve siyasi birliğin kırılgan olması
D
Muson ikliminin tarımı her yıl düzenli kılması
Çözüm
Mezopotamya geniş ve açık düzlüklerden oluştuğu için savunma zordur; bu durum sık çatışma ve parçalı siyasi yapıyı beslemiştir. Bu nedenle şehir devletleri uzun süre belirgin olmuştur.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, Mezopotamya’da şehir devletlerinin (site) sayıca fazla ve siyasi olarak parçalı olmasının en önemli coğrafi nedenidir?
A
Dağlık reliefin ulaşımı zorlaştırarak yerleşmeleri izole etmesi
B
Akarsu taşkınlarının tarımı tamamen imkânsız kılması
C
Geniş ve düz alanların savunmayı zorlaştırması, dış saldırılara açıklık nedeniyle bağımsız merkezlerin oluşması
D
Kıyı ticaretinin gelişmesiyle denizci kolonilerin kurulması
Çözüm
Mezopotamya’nın geniş ve düz yapısı doğal savunma engellerini azaltır. Bu durum dış saldırılara açıklığı artırmış, şehirlerin surlarla korunup ayrı siyasi merkezler olarak örgütlenmesini teşvik etmiştir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, Mezopotamya’da şehir devletlerinin (site) uzun süre siyasi birlik kurmakta zorlanmasının başlıca coğrafi nedenlerinden biridir?
A
Dağlık ve engebeli reliefin ulaşımı sürekli kesintiye uğratması
B
Doğal engellerin zayıf olması nedeniyle dış istilalara açık ve sınırların kolay aşılabilir olması
C
Yıl boyu don olaylarının tarımı sınırlaması ve nüfusu seyrekleştirmesi
D
Kıyı gerisinde yoğun ormanların yerleşmeyi engellemesi
Çözüm
Mezopotamya geniş düzlüklerden oluştuğu için doğal savunma engelleri zayıftır; bu durum istilaları kolaylaştırır ve siyasi istikrarsızlığı artırır. Bu ortamda şehir devletleri sık sık el değiştirir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Aşağıdaki çıkarımlardan hangisi, Akdeniz havzasındaki ilk şehirleşmenin Mezopotamya ve Mısır’a göre daha geç olmasını en iyi açıklar?
A
Akdeniz’de yaz kuraklığı ve parçalı relief nedeniyle tarımsal üretim fazlasının sınırlı ve dağınık oluşu
B
Akdeniz’de akarsu rejimlerinin yıl boyunca düzenli ve taşkınların çok az olması
C
Akdeniz kıyılarında alüvyal ovaların çok geniş yer kaplaması
D
Akdeniz’de nüfusun erken dönemde tamamen göçebe hayvancılığa yönelmesi
Çözüm
Akdeniz ikliminde yaz kuraklığı ve engebeli yapı geniş, sürekli tarım alanlarını sınırlar. Bu da büyük ölçekli üretim fazlası ve erken kentleşmeyi Mezopotamya/Mısır’a göre geciktirir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, ilk şehirlerin ortaya çıkışında etkili olan tarımsal üretim–ticaret ilişkisini coğrafi koşullarıyla birlikte doğru verir?
A
Uruk – Dicle-Fırat alüvyal ovası – sulama tarımı ve artı ürünle uzmanlaşma
B
Memphis – Muson yağışları – pirinç tarımı ve denizaşırı ticaret
Knossos – Çöl iklimi – vahalara dayalı kervan ticareti
Çözüm
Mezopotamya’da alüvyal ovalar ve sulama tarımı artı ürün oluşturmuş, bu da uzmanlaşma ve şehirleşmeyi hızlandırmıştır. Diğer seçeneklerde verilen iklim/jeomorfoloji ve ekonomik temel ilgili şehirlerle uyuşmaz.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisi, Mezopotamya’da şehir devletlerinin sık görülmesinin temel nedenlerinden biridir?
A
Akarsu rejimlerinin düzenli ve taşkınların öngörülebilir olması
B
Geniş ve doğal sınırlarla çevrili kapalı havza niteliği
C
Açık düzlüklerin savunmayı zorlaştırması ve siyasi birliğin zor kurulması
D
Yüksek dağların ulaşımı tamamen kesmesi ve içe kapanıklık
Çözüm
Mezopotamya’nın geniş düzlükleri doğal savunma hatlarını zayıflatmış, dış saldırılara açıklık ve parçalı siyasal yapıyı artırmıştır. Bu durum şehir devletlerinin yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır.
