1. bölüm

LGS - Cümlenin Öğeleri - 1.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümlenin Öğeleri - 1. Sayfa

Cümlenin Öğeleri

1. Sayfa: Giriş – Öge kavramı ve temel yaklaşım

Cümlenin öğeleri ne demektir?

Bir cümlede yüklemin anlattığı işi, oluşu ya da durumu tamamlayan parçalara cümlenin öğeleri denir. LGS’de bu konu; “kim, ne, kimi, kime, nerede, ne zaman, nasıl, niçin” gibi sorularla bulunur.

İpucu: Öğeleri bulurken önce yüklemi belirlemek işin yarısını çözer.

1) Neden önce yüklem?

Çünkü cümledeki diğer öğeler, yükleme göre anlam kazanır. Yüklem; cümlenin “merkezi”dir. Yüklemi bulduktan sonra diğer parçaların yüklemle ilişkisini sorgularız.

Mini örnek (renk kodlu)

Ali bugün koştu .

koştu = Yüklem

Ali = Özne (Kim koştu?)

bugün = Zarf tümleci (Ne zaman koştu?)

2) LGS’de en çok çıkan temel öğeler (genel çerçeve)

Ana öğeler

Yüklem cümlenin yargısıdır.

Özne işi yapan/olan varlıktır (Her cümlede açıkça yazmayabilir).

Yardımcı öğeler

Nesne yüklemin etkilediği varlıktır (Kimi? Neyi?).

Dolaylı tümleç yönelme/bulunma/ayrılma anlamı verir (Kime? Nereye? Kimden? Nerede?).

Zarf tümleci zaman, durum, neden, miktar gibi anlamlar katar (Ne zaman? Nasıl? Niçin? Ne kadar?).

3) Öğeleri bulmanın temel sırası

Pratik sıra (önerilen)

1 Yüklemi bul.

2 “Kim/Ne?” sorusuyla özneyi ara.

3 “Kimi/Neyi?” sorusuyla nesneyi kontrol et.

4 “Kime/Nereye/Nerede/Kimden?” sorularıyla dolaylı tümleci bul.

5 “Ne zaman/Nasıl/Niçin/Ne kadar?” sorularıyla zarf tümlecini bul.

4) Dikkat: Her cümlede her öğe bulunmaz

Bazı cümlelerde özne gizli olabilir, nesne olmayabilir, yalnızca yüklemden oluşan cümleler bulunabilir. Bu yüzden “mutlaka hepsi vardır” diye düşünmek hata yaptırır.

Örnek: Sadece yüklem

Geldim.

Burada özne gizlidir: (Ben) geldim.

2. bölüm

LGS - Cümlenin Öğeleri - 2.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümlenin Öğeleri - 2. Sayfa

Cümlenin Öğeleri

2. Sayfa: Yüklem

Yüklem nedir?

Yüklem, cümlede iş, oluş veya durumu bildiren, cümlenin yargısını taşıyan temel öğedir. Bir cümlede yüklem olmadan yargı kurulamaz.

1) Yüklemin temel özellikleri

• Her cümlede bir tane yüklem bulunur.

• Yüklem, genellikle cümlenin sonunda yer alır.

• Yüklem, çekimli fiil ya da ek fiil almış isim olabilir.

2) Fiil yüklem

Çekimli bir fiilden oluşan yüklemlere fiil yüklem denir. LGS’de en sık karşılaşılan yüklem türüdür.

Örnekler

• Ahmet hızlıca koştu .

• Öğrenciler sessizce dinliyor .

3) İsim yüklem

İsim soylu bir sözcüğün ek fiil alarak yüklem olmasıyla oluşan yüklemlere isim yüklem denir.

Örnekler

• Bu kitap çok güzel .

• Benim en yakın arkadaşım sensin .

LGS’de sık yapılan hata

Yüklem sadece fiildir sanmak yanlıştır. İsim + ek fiil yapıları da yüklem olabilir.

4) Yüklemi bulma alıştırması

Aşağıdaki cümlelerde yüklem olan sözcüğü belirleyiniz:

1) Bugün hava çok sıcak.

2) Öğretmenimiz sınıfa girdi.