1. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 1.Sayfa

Cümle Çeşitleri - 1. Sayfa

Cümle Çeşitleri

1. Sayfa: Cümle çeşitlerine giriş ve temel kavramlar

Amaç

LGS’de “Cümle Çeşitleri” konusu; anlam, yapı ve yükleme göre cümleleri doğru tanımayı ve sorularda hızlı ayırt etmeyi hedefler. Bu sayfada cümleyi oluşturan temel kavramları netleştirip sonraki sayfalara sağlam bir temel kuracağız.

1) Cümle nedir?

Cümle; bir düşünceyi, duyguyu, isteği veya yargıyı bildiren söz dizisidir. Bir cümlede genellikle yüklem bulunur. Yüklem, cümlenin “ne yapıyor / ne oldu / nedir?” sorularına cevap veren temel parçadır.

Mini Not

Cümle çeşitlerini öğrenirken ilk adım: yüklemi bulmak. Yüklemi bulmadan cümlenin türünü doğru söylemek zorlaşır.

2) Cümleler hangi ölçütlere göre sınıflanır?

LGS’de cümleler genellikle üç temel ölçüte göre incelenir:

A) Anlamına göre cümleler

Cümle, ne amaçla söylendiğine göre incelenir. Örnek türler: olumlu-olumsuz, soru, ünlem, emir.

B) Yapısına göre cümleler

Cümle; kaç yüklem taşıdığına ve yan cümlecik içerip içermediğine göre incelenir. Örnek türler: basit, birleşik, sıralı, bağlı.

C) Yüklemin türüne ve yerine göre

Yüklem isim mi fiil mi ve yüklem sonda mı yoksa devrik mi gibi özelliklerle incelenir. Örnek türler: isim cümlesi / fiil cümlesi, kurallı / devrik.

3) Yüklemi bulma: Pratik yöntem

3 Adımlı Kontrol

1) Cümledeki “iş, oluş, hareket” bildiren sözcüğü ara (genellikle fiil).

2) “-dır/-dir” gibi eklerle isim yüklemi olabilir mi kontrol et.

3) Bulduğun kelimeyi çıkarınca cümle “yargısını” kaybediyorsa, büyük ihtimalle yüklemdir.

4) Örneklerle giriş

Örnek 1

“Bu akşam erken geleceğim.”

Yüklem: geleceğim → fiil bildirdiği için (yüklemin türüne göre) fiil cümlesidir.

Örnek 2

“En büyük ödül, emek tir.”

Yüklem: (emek)tir → bir “isim” üzerine ek aldığı için isim cümlesidir.

Örnek 3

“Ders çalışmayı bitirdin mi?”

Soru anlamı var → (anlamına göre) soru cümlesi. Yüklem “bitirdin” olduğu için fiil cümlesidir.

5) LGS’de sık tuzaklanan nokta

Dikkat

Bir cümle aynı anda birden fazla ölçüte göre sınıflanabilir. Örneğin “Soru cümlesi” olması, onun ayrıca “fiil/isim cümlesi” ya da “kurallı/devrik” olmasını engellemez. Sorularda istenen ölçütü başlıktan veya seçeneklerden yakalamalısın.

Sonraki sayfada

Anlamına göre cümle türlerine (olumlu-olumsuz, soru, ünlem, emir) net örneklerle başlayacağız.

2. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 2.Sayfa

Cümle Çeşitleri - 2. Sayfa

Cümle Çeşitleri

2. Sayfa: Anlamına göre cümleler – Olumlu ve Olumsuz cümleler

1) Anlamına göre cümleler

Cümleler, taşıdıkları anlama göre sınıflandırılabilir. Bu tür sorularda cümlenin verdiği mesaj önemlidir; yapı veya yüklemin yeri ikinci plandadır.

LGS İpucu

Anlamına göre cümle sorularında önce şunu sor: “Bu cümle ne söylüyor?”

2) Olumlu cümle

Yüklemin bildirdiği işin, durumun ya da oluşun gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini bildiren cümlelere olumlu cümle denir.

Örnekler

• “Bugün hava çok güzel.”

• “Ödevlerini zamanında bitirdi.”

• “Yarın erken kalkacağım.”

Not

Olumlu cümleler yalnızca fiille kurulmaz. İsim cümleleri de olumlu olabilir.

3) Olumsuz cümle

Yüklemin bildirdiği işin veya durumun olmadığını, gerçekleşmediğini ya da gerçekleşmeyeceğini ifade eden cümlelere olumsuz cümle denir.

Olumsuzluk Ek ve Sözcükleri

• Fiillerde: -ma / -me

• İsim cümlelerinde: değil

• Bazı sözcüklerle: hiç, asla, yok

Örnekler

• “Bu soruyu çözemedi.”

• “Bugün okula gitmeyeceğim.”

• “Bu konu bana zor değil.”

4) Olumsuzlukla ilgili sık yapılan hata

Dikkat

Her içinde “-ma/-me” geçen cümle olumsuz değildir. Bazen bu ekler isim-fiil göreviyle kullanılır.

Örnek

“Erken kalkmak sağlıklıdır.”

Buradaki “kalkmak” olumsuzluk bildirmez, isim-fiildir. Cümle olumludur.

Sonraki sayfada

Anlamına göre cümlelerin devamı olarak soru, ünlem ve emir cümlelerini ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz.