Konu Anlatımı - Fiilimsiler - 1.Sayfa
Sınavlara Hazırlık Fiilimsiler
1. Sayfa • Fiilimsilere giriş ve temel kavramlar
1) Fiilimsi nedir?
Fiilimsi; fiil kök veya gövdesine bazı ekler getirilerek türetilen, fiil anlamı taşısa da zaman ve kişi eki alıp yargı bildirmeyen sözcüklerdir. Bu yüzden fiilimsiler cümlede çoğu zaman isim, sıfat ya da zarf görevi üstlenir.
Önemli: Fiilimsi yargı bildirmez. Çekimli fiil ise yargı bildirir.
2) Fiilimsi ile çekimli fiili ayırma
Aşağıdaki iki soruyu sırayla sor:
- Sözcük zaman ve kişi eki almış mı? (geldi, geliyor, geleceğim...)
- Sözcük cümlede isim/sıfat/zarf görevinde mi?
Zaman-kişi eki varsa genelde çekimli fiil; yoksa ve görev isim/sıfat/zarf ise çoğu zaman fiilimsidir.
3) Fiilimsilerin türleri
sınav’de fiilimsiler üç başlıkta incelenir. Her biri cümlede farklı görev üstlenir.
1) İsim-fiil (Mastar)
Fiilden türeyip isim görevi yapar. Genellikle “ne?” sorusuna cevap verir.
2) Sıfat-fiil (Ortaç)
Fiilden türeyip bir ismi nitelendirir. Genellikle “hangi?” sorusuna cevap verir.
3) Zarf-fiil (Ulaç / Bağ-fiil)
Fiilden türeyip fiili/fiilimsiyi tamamlar; “ne zaman, nasıl, neden” gibi sorulara cevap verebilir.
4) İlk tanıma örnekleri
İsim-fiil
Okumak insanı geliştirir.
Sıfat-fiil
Gülen çocuklar bahçeyi neşelendirdi.
Zarf-fiil
Eve gidince seni ararım.
5) Fiilimsi grubu fikri (sınav’de çok işine yarar)
Fiilimsiler, yanlarına aldıkları kelimelerle birlikte fiilimsi grubu oluşturabilir. Bu grubu tek kelime sanmak, sorularda hata yaptırabilir.
Örnek: dikkatle dinleyen öğrenci
“dinleyen” sıfat-fiildir; “dikkatle” onu tamamlar. Birlikte grup gibi düşünülür.
Sonraki sayfada: İsim-fiil (mastar) ekleri ve “-ma/-me” karışıklığını ayırma
Konu Anlatımı - Fiilimsiler - 2.Sayfa
Sınavlara Hazırlık Fiilimsiler
2. Sayfa • İsim-fiil (Mastar) ve ekleri
1) İsim-fiil nedir?
İsim-fiil (mastar), fiil kök veya gövdesinden türeyen ve cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsidir. Bu yüzden isim-fiiller “ne?” sorusuna cevap verir.
Hatırla: İsim-fiil, fiilden gelir ama cümlede “isim” gibi davranır: özne, nesne, dolaylı tümleç olabilir.
2) İsim-fiil ekleri (sınav’de temel)
İsim-fiil yapan üç ana ek:
-mak / -mek → okumak, yazmak, yürümek
-ma / -me → yüzme, bekleme, konuşma
-ış / -iş / -uş / -üş → gülüş, yürüyüş, görüş
3) -mak / -mek ile isim-fiil
-mak/-mek eki, fiili doğrudan isimleştirir ve çoğu zaman “sözlük biçimi” gibi görünür. Cümlede genellikle özne veya nesne olur.
Örnekler:
• Kitap okumak ufuk açar. (özne)
• Düzenli çalışmak başarı getirir. (özne)
4) -ma / -me: İsim-fiil mi, olumsuzluk eki mi?
“-ma/-me” eki iki farklı görevde kullanılabilir: isim-fiil eki de olabilir, olumsuzluk eki de olabilir. sınav’de bu ayrım sık sorulur.
İsim-fiil (-ma/-me)
Yüzme öğrenmek zaman ister.
(“yüzme” isim görevinde)
Olumsuzluk (-ma/-me)
Bugün yüzme.
(“yüzme” burada “yüz-” fiilini olumsuz yapıyor)
Pratik ipucu: “-ma/-me”den sonra genellikle bir isim gelebiliyorsa ve sözcük isim gibi kullanılabiliyorsa isim-fiil olma ihtimali yüksektir. Emir/uyarı anlamı baskınsa çoğu zaman olumsuz çekimli fiil olur.
5) -ış / -iş / -uş / -üş ile isim-fiil
Bu ekler fiilden isim yapar; çoğu zaman “yapılan işin adı” gibi kullanılır. Bazıları kalıcı isimleşir ve gündelik dilde sık geçer.
Örnekler:
• Onun gülüşü herkesi mutlu etti.
• Bu yürüyüş oldukça uzun sürdü.
6) İsim-fiil grubu (tamlayıcılarıyla birlikte)
İsim-fiiller, yanlarına kelimeler alarak anlamı genişletebilir. Bu durumda “isim-fiil grubu” oluşur.
Örnek: her gün düzenli çalışmak
“çalışmak” isim-fiil; “her gün düzenli” onu tamamlayan sözlerdir. Birlikte grup gibi değerlendirilir.
Sonraki sayfada: Sıfat-fiil (ortaç) — ekler, “hangi?” sorusu ve sıfat-fiil grubu
Konu Anlatımı - Fiilimsiler - 3.Sayfa
Sınavlara Hazırlık Fiilimsiler
3. Sayfa • Sıfat-fiil (Ortaç)
1) Sıfat-fiil nedir?
Sıfat-fiil (ortaç), fiil kök veya gövdesine getirilen eklerle oluşturulan ve cümlede bir ismi niteleyen fiilimsi türüdür. Bu nedenle sıfat-fiiller “hangi?” sorusuna cevap verir.
Unutma: Sıfat-fiil tek başına kullanılmaz; mutlaka nitelediği bir isim vardır.
2) Sıfat-fiil ekleri (sınav düzeyi)
sınav’de en sık karşılaşılan sıfat-fiil ekleri:
- -an / -en
- -ası / -esi
- -mez / -maz
- -dik / -dık / -duk / -dük
- -ecek / -acak
- -miş / -mış / -muş / -müş
3) -an / -en eki ile sıfat-fiil
-an / -en eki, yapılan işi şu anda yapan ya da genel olarak yapan varlığı niteler.
Örnekler:
• Koşan çocuk düştü.
• Gülen yüzler dikkat çekti.
Bu örneklerde “koşan” ve “gülen” sözcükleri fiil değil, niteleme yaptığı için sıfat-fiildir.
4) -acak / -ecek eki ile sıfat-fiil
-acak / -ecek eki, henüz gerçekleşmemiş ama gerçekleşmesi beklenen işi anlatır.
• Yapılacak işler listesi
• Gelecek hafta yapılacak sınav
5) -dik / -dık / -duk / -dük eki ile sıfat-fiil
Bu ekle yapılan sıfat-fiiller genellikle geçmişte yapılmış ve bilinen bir işi anlatır.
• Okuduğum kitap
• Gittiğimiz yer
Bu tür sıfat-fiiller, çoğu zaman iyelik eki alarak kullanılır.
6) Sıfat-fiil grubu
Sıfat-fiiller de yanlarına kelimeler alarak sıfat-fiil grubu oluşturabilir. sınav sorularında genellikle bu grubu bir bütün olarak görmek gerekir.
Örnek: dikkatle dinleyen öğrenci
“dinleyen” sıfat-fiildir; “dikkatle” onu tamamlar.
Sonraki sayfada: Zarf-fiil (ulaç) — ekler, anlam ilişkileri ve sınav’de püf noktalar
Konu Anlatımı - Fiilimsiler - 4.Sayfa
Sınavlara Hazırlık Fiilimsiler
4. Sayfa • Zarf-fiil (Ulaç / Bağ-fiil)
1) Zarf-fiil nedir?
Zarf-fiil (ulaç / bağ-fiil), fiil kök veya gövdesine getirilen eklerle oluşturulan ve cümlede fiili, fiilimsi ya da tüm cümleyi zarf görevinde tamamlayan fiilimsilerdir.
Zarf-fiiller “ne zaman, nasıl, neden, ne kadar” gibi sorulara cevap verir.
Önemli: Zarf-fiiller, cümleye zaman, durum veya neden anlamı katar; tek başına yargı bildirmez.
2) Zarf-fiil ekleri (sınav düzeyi)
sınav’de en sık karşılaşılan zarf-fiil ekleri:
- -ken
- -ince / -ınca / -unca / -ünce
- -ip / -ıp / -up / -üp
- -erek / -arak
- -meden / -madan
- -dıkça / -dikçe
3) -ken eki ile zarf-fiil
-ken eki, bir iş yapılırken aynı anda gerçekleşen başka bir durumu bildirir.
• Ders çalışırken müzik dinler.
• Yolda yürürken onu gördüm.
4) -ince / -ınca / -unca / -ünce eki
Bu ekler, bir işin bitmesinden sonra gerçekleşen başka bir işi anlatır. Genellikle zaman anlamı katar.
• Eve gelince dinlendim.
• Zil çalınca sınıfa girdik.
5) -ip / -ıp / -up / -üp eki
Bu ek, ardı ardına yapılan işleri anlatır. Genellikle sıralı hareket bildirir.
• Kitabı alıp masaya koydu.
• Çantasını toplayıp çıktı.
6) -erek / -arak eki
-erek / -arak eki, işin nasıl yapıldığını bildirir.
• Gülerek konuştu.
• Koşarak yanımıza geldi.
7) Zarf-fiil grubu
Zarf-fiiller de yanlarına kelimeler alarak zarf-fiil grubu oluşturabilir. sınav’de bu grup, anlam ilişkilerini çözmede önemlidir.
Örnek: hiç durmadan koşarak geldi
“koşarak” zarf-fiildir; “hiç durmadan” onu tamamlar.
Sonraki sayfada: Fiilimsi türlerini karşılaştırma ve sınav’de ayırt etme yöntemleri
Konu Anlatımı - Fiilimsiler - 5.Sayfa
Sınavlara Hazırlık Fiilimsiler
5. Sayfa • Fiilimsi Türlerini Ayırt Etme
1) Neden ayırt etmek zor?
sınav’de fiilimsi soruları genellikle benzer ekler ve yakın anlamlı kullanımlar üzerinden hazırlanır. Aynı sözcük, farklı cümlelerde farklı görevlerde kullanılabilir.
Temel ilke: Önce “çekimli fiil mi?” diye bak, sonra fiilimsi ise cümledeki görevini belirle.
2) Üç fiilimsi türünü hızlı karşılaştırma
İsim-fiil
İsim görevindedir. “Ne?” sorusuna cevap verir.
Sıfat-fiil
Bir ismi niteler. “Hangi?” sorusuna cevap verir.
Zarf-fiil
Fiili tamamlar. “Ne zaman, nasıl, neden?” sorularına cevap verir.
3) Aynı kök, farklı görev
Aynı fiil kökü, farklı ekler ve cümle yapılarıyla üç farklı fiilimsi türüne dönüşebilir.
İsim-fiil
Okumak faydalıdır.
Sıfat-fiil
Okuyan öğrenci başarılıdır.
Zarf-fiil
Kitap okuyarak öğrendi.
4) sınav’de sık yapılan hatalar
- Fiilimsi ekini görür görmez tür belirlemek
- Sözcüğün cümledeki görevine bakmamak
- Fiilimsi grubunu tek kelime sanmak
- “-ma/-me” ekini her zaman isim-fiil zannetmek
Altın kural: Ek → görev → anlam sırasını takip et. Sadece eke bakarak karar verme.
5) Fiilimsi grubunu fark etme
sınav sorularında fiilimsi çoğu zaman tek başına değil, tamamlayıcılarıyla birlikte verilir.
Örnek: sabah erken kalkan öğrenci
“kalkan” sıfat-fiildir; “sabah erken” onu tamamlar.
Sonraki sayfada: Fiilimsi gruplarıyla cümle çözümleme ve sınav tarzı örnekler
1 / 4 sayfa yüklendi
