LGS - Fiilimsiler - 1.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
1. Sayfa • Fiilimsilere giriş ve temel kavramlar
1) Fiilimsi nedir?
Fiilimsi; fiil kök veya gövdesine bazı ekler getirilerek türetilen, fiil anlamı taşısa da zaman ve kişi eki alıp yargı bildirmeyen sözcüklerdir. Bu yüzden fiilimsiler cümlede çoğu zaman isim, sıfat ya da zarf görevi üstlenir.
Önemli: Fiilimsi yargı bildirmez. Çekimli fiil ise yargı bildirir.
2) Fiilimsi ile çekimli fiili ayırma
Aşağıdaki iki soruyu sırayla sor:
- Sözcük zaman ve kişi eki almış mı? (geldi, geliyor, geleceğim...)
- Sözcük cümlede isim/sıfat/zarf görevinde mi?
Zaman-kişi eki varsa genelde çekimli fiil; yoksa ve görev isim/sıfat/zarf ise çoğu zaman fiilimsidir.
3) Fiilimsilerin türleri
LGS’de fiilimsiler üç başlıkta incelenir. Her biri cümlede farklı görev üstlenir.
1) İsim-fiil (Mastar)
Fiilden türeyip isim görevi yapar. Genellikle “ne?” sorusuna cevap verir.
2) Sıfat-fiil (Ortaç)
Fiilden türeyip bir ismi nitelendirir. Genellikle “hangi?” sorusuna cevap verir.
3) Zarf-fiil (Ulaç / Bağ-fiil)
Fiilden türeyip fiili/fiilimsiyi tamamlar; “ne zaman, nasıl, neden” gibi sorulara cevap verebilir.
4) İlk tanıma örnekleri
İsim-fiil
Okumak insanı geliştirir.
Sıfat-fiil
Gülen çocuklar bahçeyi neşelendirdi.
Zarf-fiil
Eve gidince seni ararım.
5) Fiilimsi grubu fikri (LGS’de çok işine yarar)
Fiilimsiler, yanlarına aldıkları kelimelerle birlikte fiilimsi grubu oluşturabilir. Bu grubu tek kelime sanmak, sorularda hata yaptırabilir.
Örnek: dikkatle dinleyen öğrenci
“dinleyen” sıfat-fiildir; “dikkatle” onu tamamlar. Birlikte grup gibi düşünülür.
Sonraki sayfada: İsim-fiil (mastar) ekleri ve “-ma/-me” karışıklığını ayırma
LGS - Fiilimsiler - 2.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
2. Sayfa • İsim-fiil (Mastar) ve ekleri
1) İsim-fiil nedir?
İsim-fiil (mastar), fiil kök veya gövdesinden türeyen ve cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsidir. Bu yüzden isim-fiiller “ne?” sorusuna cevap verir.
Hatırla: İsim-fiil, fiilden gelir ama cümlede “isim” gibi davranır: özne, nesne, dolaylı tümleç olabilir.
2) İsim-fiil ekleri (LGS’de temel)
İsim-fiil yapan üç ana ek:
-mak / -mek → okumak, yazmak, yürümek
-ma / -me → yüzme, bekleme, konuşma
-ış / -iş / -uş / -üş → gülüş, yürüyüş, görüş
3) -mak / -mek ile isim-fiil
-mak/-mek eki, fiili doğrudan isimleştirir ve çoğu zaman “sözlük biçimi” gibi görünür. Cümlede genellikle özne veya nesne olur.
Örnekler:
• Kitap okumak ufuk açar. (özne)
• Düzenli çalışmak başarı getirir. (özne)
4) -ma / -me: İsim-fiil mi, olumsuzluk eki mi?
“-ma/-me” eki iki farklı görevde kullanılabilir: isim-fiil eki de olabilir, olumsuzluk eki de olabilir. LGS’de bu ayrım sık sorulur.
İsim-fiil (-ma/-me)
Yüzme öğrenmek zaman ister.
(“yüzme” isim görevinde)
Olumsuzluk (-ma/-me)
Bugün yüzme.
(“yüzme” burada “yüz-” fiilini olumsuz yapıyor)
Pratik ipucu: “-ma/-me”den sonra genellikle bir isim gelebiliyorsa ve sözcük isim gibi kullanılabiliyorsa isim-fiil olma ihtimali yüksektir. Emir/uyarı anlamı baskınsa çoğu zaman olumsuz çekimli fiil olur.
5) -ış / -iş / -uş / -üş ile isim-fiil
Bu ekler fiilden isim yapar; çoğu zaman “yapılan işin adı” gibi kullanılır. Bazıları kalıcı isimleşir ve gündelik dilde sık geçer.
Örnekler:
• Onun gülüşü herkesi mutlu etti.
• Bu yürüyüş oldukça uzun sürdü.
6) İsim-fiil grubu (tamlayıcılarıyla birlikte)
İsim-fiiller, yanlarına kelimeler alarak anlamı genişletebilir. Bu durumda “isim-fiil grubu” oluşur.
Örnek: her gün düzenli çalışmak
“çalışmak” isim-fiil; “her gün düzenli” onu tamamlayan sözlerdir. Birlikte grup gibi değerlendirilir.
Sonraki sayfada: Sıfat-fiil (ortaç) — ekler, “hangi?” sorusu ve sıfat-fiil grubu