Konu Anlatımı - Sözcükte Anlam - 1.Sayfa
Sözcükte Anlam
1. Sayfa: Sözcüğün anlam dünyasına giriş (temel kavramlar)
Sözcükte anlam, bir kelimenin tek başına ya da bir cümle içinde kazandığı anlamı inceleyen konudur. sınav’de sorular çoğunlukla kelimenin doğru anlamını bulma, anlam ilişkilerini ayırt etme ve cümle içi anlamı yakalama üzerine kurulur.
1) Temel kavram: Anlam türleri
Bir sözcüğün anlamını incelerken genellikle şu başlıklara bakarız:
- Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün ilk ve en yaygın anlamı.
- Mecaz anlam: Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanması.
- Terim anlam: Bilim, sanat, spor gibi alanlara özgü, özel anlam.
2) Gerçek (temel) anlam
Gerçek anlam, kelimenin aklımıza ilk gelen, sözlükteki temel karşılığıdır. Genellikle somut bir durumu, nesneyi veya doğrudan bir eylemi anlatır.
Örnek:
“Kapı açık kaldı.”
Buradaki açık sözcüğü, kapının kapalı olmama durumunu anlatır:
bu kullanım gerçek anlamdır.
3) Mecaz anlam
Mecaz anlamda sözcük, gerçek anlamından uzaklaşır; benzetme, çağrışım veya aktarım yoluyla yeni bir anlam kazanır. sınav’de mecazı yakalamanın ana yolu: “Sözcük burada gerçekten mi kullanılmış, yoksa duygusal/soyut bir anlatım mı var?” sorusudur.
Örnek:
“Bu sözler beni yaraladı.”
Burada fiziksel bir yara yok; “üzdü, incitti” anlamı var.
Bu kullanım mecaz anlamdır.
4) Terim anlam
Terim anlam, bir alanın kendine özgü kelime hazinesidir. Aynı kelime günlük dilde farklı, bir ders/alan içinde farklı bir anlam taşıyabilir.
Örnek:
“Üçgenin açıları toplamı 180 derecedir.”
Buradaki açı sözcüğü matematiğe ait özel bir kavramdır:
terim anlam.
5) sınav ipucu: Anlamı cümle belirler
Aynı sözcük, farklı cümlelerde farklı anlamlara gelebilir. Bu yüzden sorularda:
- Önce cümleyi bütünüyle oku, “konu” ve “duygu”yu yakala.
- Sözcüğün yerine yakın anlamlı bir kelime koymayı dene (anlam bozuluyor mu?).
- Sözcük somut mu soyut mu kullanılmış, buna bak.
6) Mini uygulama (kendi kendine kontrol)
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılı sözcüklerin anlam türünü düşün:
1) “Sabah soğuk bir hava vardı.”
2) “Onun soğuk tavırları bizi üzdü.”
Aynı sözcük iki cümlede farklı anlamda kullanılmış olabilir. İşte sınav’de sık gelen mantık budur.
Sonraki sayfada: Çok anlamlılık ve yakın anlam ile sözcüğün anlamını cümleye göre çözümleme.
Konu Anlatımı - Sözcükte Anlam - 2.Sayfa
Sözcükte Anlam
2. Sayfa: Çok anlamlılık ve yakın anlam
sınav’de sözcükte anlam sorularının önemli bir bölümü çok anlamlılık ve yakın anlam kavramları üzerine kuruludur. Bu başlıkta amaç, kelimenin cümleye göre hangi anlamı kazandığını doğru belirlemektir.
1) Çok anlamlılık nedir?
Bir sözcüğün, kullanıldığı yere göre birden fazla anlama gelebilmesine çok anlamlılık denir. Bu anlamlar genellikle kelimenin gerçek anlamından doğar ve zamanla genişler.
Örnek:
“Yol uzun sürdü.”
“Uzun boylu bir öğrenci sınıfa girdi.”
Uzun sözcüğü her iki cümlede farklı durumları anlatır.
Aynı kelime, farklı anlamlar kazanmıştır.
2) Çok anlamlılıkta dikkat edilecek nokta
- Kelimenin sözlükte tek bir anlamı yoktur.
- Anlam, mutlaka cümleyle birlikte değerlendirilir.
- Soru kökünde “hangi cümlede farklı anlamda kullanılmıştır?” ifadesi sık görülür.
3) Yakın anlamlı sözcükler
Yakın anlamlı sözcükler, anlamca birbirine benzeyen ancak tam olarak aynı olmayan kelimelerdir. Bu sözcükler her zaman birbirinin yerine kullanılmayabilir.
Örnek:
“mutlu” – “sevinçli”
Bu iki sözcük birbirine yakındır; ancak her durumda
birebir aynı anlamı vermez.
4) Yakın anlam – eş anlam farkı
Eş anlamlı sözcükler çoğu zaman
birbirinin yerine kullanılabilir.
Yakın anlamlı sözcükler ise
anlam bakımından benzerdir fakat kullanım alanları farklılık gösterebilir.
5) sınav ipucu
Yakın anlam sorularında kelimelerin duygu değeri ve kullanım yeri mutlaka dikkate alınmalıdır. Küçük bir anlam farkı, doğru seçeneği belirler.
6) Mini uygulama (kendi kendine düşün)
Aşağıdaki sözcük çiftlerini değerlendir:
“korkmak” – “ürkmek”
“bakmak” – “seyretmek”
Bu sözcükler tamamen aynı mı, yoksa yalnızca
yakın anlamlı mı?
Sonraki sayfada: Eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler.
Konu Anlatımı - Sözcükte Anlam - 3.Sayfa
Sözcükte Anlam
3. Sayfa: Eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler
Sözcükler arasında kurulan anlam ilişkileri, sınav’de doğru cevaba ulaşmanın en önemli anahtarlarından biridir. Bu sayfada eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler ele alınacaktır.
1) Eş anlamlı sözcükler
Eş anlamlı sözcükler, yazılışları farklı olsa da aynı ya da çok yakın anlamı karşılayan kelimelerdir. Bu tür sözcükler çoğu zaman cümlede birbirinin yerine kullanılabilir.
Örnek:
“öğrenci” – “talebe”
“soru” – “sual”
Bu sözcük çiftleri anlam bakımından aynıdır.
2) Eş anlamlılarda dikkat edilmesi gerekenler
- Bazı eş anlamlılar her cümlede birbirinin yerine geçmeyebilir.
- Sözcüğün resmî ya da günlük kullanımına dikkat edilmelidir.
- sınav’de anlam bozulup bozulmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
3) Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler
Zıt anlamlı sözcükler, anlamca birbirinin tam karşısını ifade eden kelimelerdir. Genellikle aynı kavramın iki uç noktasını gösterir.
Örnek:
“iyi” – “kötü”
“uzak” – “yakın”
“eski” – “yeni”
4) Zıt anlamlılarda sık yapılan hata
Her kelimenin zıt anlamlısı yoktur.
Özellikle fiiller ve
özel isimler
çoğu zaman zıt anlamlı kabul edilmez.
5) sınav ipucu
Eş ve zıt anlam sorularında kelimeyi tek başına değil, cümle içindeki anlamıyla düşünmek doğru cevaba ulaşmayı kolaylaştırır.
6) Mini uygulama (kendi kendine kontrol)
Aşağıdaki sözcükleri düşün:
“başlamak” – ?
“cesur” – ?
Bu sözcüklerin zıt anlamlarını cümle içinde kullanmayı dene.
Sonraki sayfada: Somut ve soyut anlamlı sözcükler.
Konu Anlatımı - Sözcükte Anlam - 4.Sayfa
Sözcükte Anlam
4. Sayfa: Somut ve soyut anlam
Sözcükler, anlattıkları varlığın ya da kavramın duyularla algılanıp algılanamamasına göre ikiye ayrılır: somut ve soyut anlam.
1) Somut anlamlı sözcükler
Somut anlamlı sözcükler; görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma duyularından en az biriyle algılanabilen varlıkları anlatır.
Örnek:
“masa”, “kitap”, “çiçek”, “ses”
Bu sözcükler duyularla algılanabildiği için
somut anlamlıdır.
2) Soyut anlamlı sözcükler
Soyut anlamlı sözcükler, duyularla algılanamayan; düşünce, duygu ya da kavramları anlatan kelimelerdir.
Örnek:
“sevgi”, “özlem”, “korku”, “umut”
Bu sözcükler duyularla algılanamaz; bu nedenle
soyut anlamlıdır.
3) Somutlaştırma
Soyut bir kavramın, anlatımı güçlendirmek için somut bir varlık gibi kullanılmasıdır. sınav’de bu tür kullanımlar sıkça sorulur.
Örnek:
“Zaman akıp gidiyor.”
“Zaman” soyut bir kavramdır ancak
akan bir varlık gibi düşünülmüştür.
Bu kullanım somutlaştırmadır.
4) sınav’de dikkat edilecek nokta
- Kelimenin tek başına değil, cümledeki anlamına bak.
- Duyularla algılanıp algılanmadığını sorgula.
- Soyut bir kavram somut gibi anlatılmış olabilir.
5) Mini uygulama (kendi kendine düşün)
Aşağıdaki sözcükleri değerlendir:
“öfke”, “taş”, “sessizlik”, “koku”
Hangileri somut, hangileri soyut anlamlıdır?
Sonraki sayfada: Nitel ve nicel anlamlı sözcükler.
Konu Anlatımı - Sözcükte Anlam - 5.Sayfa
Sözcükte Anlam
5. Sayfa: Nitel ve nicel anlam
Sözcükler bazen bir varlığın özelliğini, bazen de sayısını ya da miktarını bildirir. Bu kullanımlar nitel ve nicel anlam başlıkları altında incelenir.
1) Nitel anlamlı sözcükler
Nitel anlamlı sözcükler, bir varlığın nasıl olduğunu, yani özelliğini bildirir. Bu özellikler sayı ile ifade edilemez.
Örnek:
“güzel”, “sessiz”, “yumuşak”, “hızlı”
Bu sözcükler varlıkların niteliğini bildirir;
bu nedenle nitel anlamlıdır.
2) Nicel anlamlı sözcükler
Nicel anlamlı sözcükler, varlıkların sayısını, miktarını veya ölçülebilen özelliklerini bildirir. Bu tür ifadeler sayıyla gösterilebilir.
Örnek:
“iki kitap”, “beş öğrenci”, “uzunluk”, “ağırlık”
Bu ifadelerde miktar veya sayı bildirildiği için
nicel anlam vardır.
3) Nitel – nicel karışıklığı
Bazı sözcükler ilk bakışta nitel gibi görünse de cümle içinde ölçülebilir bir durumu anlatıyorsa nicel anlam kazanabilir.
Örnek:
“Bu duvar yüksek.”
“Yüksek” kelimesi metreyle ölçülebileceği için
bu cümlede nicel anlam taşır.
4) sınav ipucu
“Kaç tane?”, “ne kadar?”, “ölçülebilir mi?” sorularına cevap veriyorsa nicel; bu sorulara cevap vermiyorsa nitel anlam aranmalıdır.
5) Mini uygulama (kendi kendine kontrol)
Aşağıdaki sözcükleri düşün:
“geniş”, “üç”, “güzel”, “kilogram”
Hangileri nitel, hangileri nicel anlam taşır?
Sonraki sayfada: Abartma, küçültme ve benzetme anlamları.
1 / 4 sayfa yüklendi
