LGS - Sözcükte Anlam - 1.Sayfa
Sözcükte Anlam
1. Sayfa: Sözcüğün anlam dünyasına giriş (temel kavramlar)
Sözcükte anlam, bir kelimenin tek başına ya da bir cümle içinde kazandığı anlamı inceleyen konudur. LGS’de sorular çoğunlukla kelimenin doğru anlamını bulma, anlam ilişkilerini ayırt etme ve cümle içi anlamı yakalama üzerine kurulur.
1) Temel kavram: Anlam türleri
Bir sözcüğün anlamını incelerken genellikle şu başlıklara bakarız:
- Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün ilk ve en yaygın anlamı.
- Mecaz anlam: Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanması.
- Terim anlam: Bilim, sanat, spor gibi alanlara özgü, özel anlam.
2) Gerçek (temel) anlam
Gerçek anlam, kelimenin aklımıza ilk gelen, sözlükteki temel karşılığıdır. Genellikle somut bir durumu, nesneyi veya doğrudan bir eylemi anlatır.
Örnek:
“Kapı açık kaldı.”
Buradaki açık sözcüğü, kapının kapalı olmama durumunu anlatır:
bu kullanım gerçek anlamdır.
3) Mecaz anlam
Mecaz anlamda sözcük, gerçek anlamından uzaklaşır; benzetme, çağrışım veya aktarım yoluyla yeni bir anlam kazanır. LGS’de mecazı yakalamanın ana yolu: “Sözcük burada gerçekten mi kullanılmış, yoksa duygusal/soyut bir anlatım mı var?” sorusudur.
Örnek:
“Bu sözler beni yaraladı.”
Burada fiziksel bir yara yok; “üzdü, incitti” anlamı var.
Bu kullanım mecaz anlamdır.
4) Terim anlam
Terim anlam, bir alanın kendine özgü kelime hazinesidir. Aynı kelime günlük dilde farklı, bir ders/alan içinde farklı bir anlam taşıyabilir.
Örnek:
“Üçgenin açıları toplamı 180 derecedir.”
Buradaki açı sözcüğü matematiğe ait özel bir kavramdır:
terim anlam.
5) LGS ipucu: Anlamı cümle belirler
Aynı sözcük, farklı cümlelerde farklı anlamlara gelebilir. Bu yüzden sorularda:
- Önce cümleyi bütünüyle oku, “konu” ve “duygu”yu yakala.
- Sözcüğün yerine yakın anlamlı bir kelime koymayı dene (anlam bozuluyor mu?).
- Sözcük somut mu soyut mu kullanılmış, buna bak.
6) Mini uygulama (kendi kendine kontrol)
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılı sözcüklerin anlam türünü düşün:
1) “Sabah soğuk bir hava vardı.”
2) “Onun soğuk tavırları bizi üzdü.”
Aynı sözcük iki cümlede farklı anlamda kullanılmış olabilir. İşte LGS’de sık gelen mantık budur.
Sonraki sayfada: Çok anlamlılık ve yakın anlam ile sözcüğün anlamını cümleye göre çözümleme.
LGS - Sözcükte Anlam - 2.Sayfa
Sözcükte Anlam
2. Sayfa: Çok anlamlılık ve yakın anlam
LGS’de sözcükte anlam sorularının önemli bir bölümü çok anlamlılık ve yakın anlam kavramları üzerine kuruludur. Bu başlıkta amaç, kelimenin cümleye göre hangi anlamı kazandığını doğru belirlemektir.
1) Çok anlamlılık nedir?
Bir sözcüğün, kullanıldığı yere göre birden fazla anlama gelebilmesine çok anlamlılık denir. Bu anlamlar genellikle kelimenin gerçek anlamından doğar ve zamanla genişler.
Örnek:
“Yol uzun sürdü.”
“Uzun boylu bir öğrenci sınıfa girdi.”
Uzun sözcüğü her iki cümlede farklı durumları anlatır.
Aynı kelime, farklı anlamlar kazanmıştır.
2) Çok anlamlılıkta dikkat edilecek nokta
- Kelimenin sözlükte tek bir anlamı yoktur.
- Anlam, mutlaka cümleyle birlikte değerlendirilir.
- Soru kökünde “hangi cümlede farklı anlamda kullanılmıştır?” ifadesi sık görülür.
3) Yakın anlamlı sözcükler
Yakın anlamlı sözcükler, anlamca birbirine benzeyen ancak tam olarak aynı olmayan kelimelerdir. Bu sözcükler her zaman birbirinin yerine kullanılmayabilir.
Örnek:
“mutlu” – “sevinçli”
Bu iki sözcük birbirine yakındır; ancak her durumda
birebir aynı anlamı vermez.
4) Yakın anlam – eş anlam farkı
Eş anlamlı sözcükler çoğu zaman
birbirinin yerine kullanılabilir.
Yakın anlamlı sözcükler ise
anlam bakımından benzerdir fakat kullanım alanları farklılık gösterebilir.
5) LGS ipucu
Yakın anlam sorularında kelimelerin duygu değeri ve kullanım yeri mutlaka dikkate alınmalıdır. Küçük bir anlam farkı, doğru seçeneği belirler.
6) Mini uygulama (kendi kendine düşün)
Aşağıdaki sözcük çiftlerini değerlendir:
“korkmak” – “ürkmek”
“bakmak” – “seyretmek”
Bu sözcükler tamamen aynı mı, yoksa yalnızca
yakın anlamlı mı?
Sonraki sayfada: Eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler.