1. bölüm
LGS - Cümle Çeşitleri - 1.Sayfa
Cümle Çeşitleri
1. Sayfa • Temel Başlangıç: Cümle Nedir, Neye Göre Çeşitlenir?
1) Cümle (Tümce) Nedir?
Cümle; bir düşünceyi, duyguyu, isteği ya da yargıyı anlamlı
biçimde anlatan söz dizisidir. Genellikle yüklem içerir.
İPUCU
“Cümle çeşitleri” sorularında önce yüklemi bulmak işleri kolaylaştırır.
Çünkü cümleyi sınıflandırırken yüklemin türü, anlamı ve yapısı çok önemlidir.
Örnek
Bugün hava çok güzel.
Bu cümlede yargı bildiren bölüm: güzel (yüklem).
2) Cümleler Neye Göre Çeşitlenir?
LGS’de cümle çeşitleri genellikle 4 ana ölçüte göre sorulur.
A) Anlamına göre
Olumlu / Olumsuz • Soru • Ünlem • Emir / İstek
“Cümle ne anlatıyor?” sorusuna bakılır.
B) Yüklemin türüne göre
Fiil cümlesi • İsim cümlesi
“Yüklem fiil mi, isim mi?”
C) Yapısına göre
Basit • Birleşik • Sıralı • Bağlı
“Kaç yargı var? Nasıl bağlanmış?”
D) Yüklemin yerine göre
Kurallı • Devrik
“Yüklem sonda mı?”
HIZLI YÖNTEM
1) Yüklemi bul → 2) Yüklemin türüne bak (fiil/isim) → 3) Yüklemin yerine bak (kurallı/devrik) →
4) Anlam ve yapı özelliklerini kontrol et.
3) Mini Alıştırma: Yüklemi Bulalım
Aşağıdaki cümlelerde yüklemi tespit etmeye odaklan.
1) Bu akşam ödevlerimi bitirdim.
Yüklem: bitirdim (fiil)
2) Sınıfın en çalışkanı Ayşe.
Yüklem: Ayşe (isim)
3) Ne kadar da güzel anlatıyorsun konuyu!
Yüklem: anlatıyorsun (fiil) • Ünlem anlamı güçlendirir.
Sayfa Sonu Notu
Bir sonraki sayfada “Anlamına göre cümleler”e (olumlu-olumsuz-soru-ünlem-emir/istek) giriş yapacağız.
2. bölüm
LGS - Cümle Çeşitleri - 2.Sayfa
Cümle Çeşitleri
2. Sayfa • Anlamına Göre Cümleler: Olumlu – Olumsuz
1) Olumlu Cümle
Yüklemin bildirdiği işin ya da durumun gerçekleştiğini
anlatan cümlelere olumlu cümle denir.
ÖZELLİK
Olumlu cümlelerde yüklemde olumsuzluk eki (-ma / -me) bulunmaz.
Örnekler
• Yarın sinemaya gideceğim.
• Kitabı dikkatlice okudu.
• Bu konu gerçekten çok kolay.
• Kitabı dikkatlice okudu.
• Bu konu gerçekten çok kolay.
2) Olumsuz Cümle
Yüklemin bildirdiği işin ya da durumun gerçekleşmediğini
anlatan cümlelere olumsuz cümle denir.
DİKKAT
Olumsuzluk genellikle fiile gelen
-ma / -me ekiyle yapılır.
Örnekler
• Bugün okula gitmedim.
• Soruyu tam olarak anlamadı.
• Dün seni arayıp bulamadım.
• Soruyu tam olarak anlamadı.
• Dün seni arayıp bulamadım.
3) Olumsuzluk Anlamı Taşıdığı Hâlde Olumsuz Olmayanlar
Bazı cümlelerde olumsuzluk kelimesi bulunsa da cümle olumlu olabilir.
ÖNEMLİ
“Hiç”, “asla”, “yok” gibi sözcükler her zaman olumsuz cümle anlamı oluşturmaz.
Yüklemin yapısına bakılmalıdır.
• Bu konuyu hiç zor bulmadım.
• Onun gibisini asla görmedim.
• Onun gibisini asla görmedim.
Yüklem olumsuz eki aldığı için bu cümleler olumsuzdur; ancak anlam vurgusu güçlendirme olabilir.
Sayfa Sonu Notu
Bir sonraki sayfada anlamına göre cümlelerin devamı olan
soru cümleleri ele alınacaktır.