LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubu hangi ögedir?
"Öğretmen, öğrencilerin sorularını __ders bitmeden__ yanıtladı."
A
Zarf tümleci
B
Dolaylı tümleç
C
Nesne
D
Özne
Çözüm
Cümlenin yüklemi "yanıtladı"dır. Yüklem, yapılan işi bildirir.
Altı çizili bölüm "ders bitmeden" ifadesidir. Bu ifade yükleme "Ne zaman?" sorusunu sordurduğumuzda cevap verir: "Ne zaman yanıtladı?" → "Ders bitmeden".
"Ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar" gibi sorulara cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir.
Diğer şıkların neden olmadığı:
- Dolaylı tümleç, "Neye, kime, nerede, nereden" sorularına cevap verir; burada böyle bir anlam yoktur.
- Nesne, "Neyi?" sorusuna cevap verir; "sorularını" nesnedir, altı çizili kısım değildir.
- Özne, işi yapanı bildirir; cümlede özne "Öğretmen"dir.
2. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 2
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi hangisidir?
"Öğretmen, öğrencilerine yeni konuyu sabırla anlattı."
A
Nesne
B
Dolaylı tümleç
C
Zarf tümleci
D
Özne
Çözüm
Cümlede yüklem "anlattı"dır. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren kişi "Öğretmen" olduğu için özne "Öğretmen"dir.
Altı çizili "öğrencilerine" sözcüğü "-e" (yönelme) hâl eki almıştır. Bu tür sözcükler genellikle "kime? / neye?" sorularına cevap verir. Burada "Öğretmen yeni konuyu kime anlattı?" sorusunun cevabı "öğrencilerine"dir.
"Kime?" sorusuna cevap verdiği ve yönelme hâl eki aldığı için altı çizili bölüm cümlede "dolaylı tümleç" görevindedir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.
3. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 3
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümlenin ögesi olarak görevi hangisidir?
"Sınavdan önce, öğrenciler __kütüphanede__ sessizce çalıştı."
A
Nesne
B
Dolaylı tümleç
C
Zarf tümleci
D
Özne
Çözüm
Cümlede yüklem "çalıştı"dır. Yükleme "nerede çalıştı?" sorusu sorulduğunda cevap "kütüphanede" olur.
"-de/-da" ekiyle yer bildirerek yüklemin yöneldiği/gerçekleştiği yeri gösteren bu öge "dolaylı tümleç"tir.
Diğer seçenekler: Nesne, yüklemin etkilediği varlığı "neyi/kimi" sorularıyla verir; burada böyle bir durum yoktur. Zarf tümleci genellikle "nasıl/ne zaman/ne kadar" gibi sorulara cevap verir; "sessizce" zarf tümlecidir. Özne ise işi yapanı gösterir; bu cümlede özne "öğrenciler"dir.
4. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi hangisidir?
"Öğretmen, sınıfta sessizliği sağlamak için öğrencileri uyardı."
A
Özne
B
Nesne (düz tümleç)
C
Dolaylı tümleç
D
Zarf tümleci
Çözüm
Cümlenin yüklemi “uyardı”dır. Yükleme “Kim uyardı?” sorusunu sorarsak cevap “Öğretmen” olur; bu öge özne görevindedir.
Altı çizili “öğrencileri” sözcüğünün ögesini bulmak için yükleme “Kimi uyardı?” sorusu sorulur. Cevap “öğrencileri”dir. “Kimi/neyi” sorularına cevap veren ve -i hâl eki alan bu öge nesnedir (düz tümleç).
“sınıfta” ifadesi “Nerede uyardı?” sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleç; “sessizliği sağlamak için” ifadesi ise amaç bildirip “Ne amaçla uyardı?” sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Bu nedenle doğru cevap nesnedir.
5. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi hangisidir?
"Öğretmen, sınav sonuçlarını öğrencilere açıkladı."
A
Nesne
B
Dolaylı tümleç
C
Zarf tümleci
D
Özne
Çözüm
Cümlede yüklem “açıkladı”dır. Yükleme “Neyi açıkladı?” diye sorarsak cevap “sınav sonuçlarını” olur; bu bölüm nesnedir.
Altı çizili “öğrencilere” sözcüğü ise “-e” yönelme hâl eki almıştır. Yükleme “Kime açıkladı?” sorusu sorulduğunda cevap “öğrencilere” olur. “Kime / Neye?” sorularına cevap veren ve yönelme hâl eki alan öge dolaylı tümleçtir.
Bu nedenle doğru cevap “Dolaylı tümleç”tir.
6. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi nedir?
"Öğretmen, konuyu daha iyi anlamamız için örneklerle anlattı."
A
Nesne
B
Zarf tümleci
C
Dolaylı tümleç
D
Özne
Çözüm
Cümlenin yüklemi “anlattı”dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz.
Altı çizili “örneklerle” sözü, yüklemin nasıl yapıldığını bildirir. “Anlattı” yüklemine “nasıl anlattı?” sorusunu sorduğumuzda cevap “örneklerle” olur.
“Nasıl?” sorusuna cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu yüzden altı çizili bölüm zarf tümlecidir.
Diğer seçenekler:
- Nesne, “neyi/kimi anlattı?” sorusuna cevap verir; burada “konuyu” nesnedir.
- Dolaylı tümleç, “kime/kimden/neyden/nereye?” sorularına cevap verir; “örneklerle” bu tür bir yönelme-çıkma-bulunma anlamı taşımaz.
- Özne, işi yapanı bildirir; bu cümlede özne “öğretmen”dir.
7. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 7
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümlenin hangi ögesi olduğunu bulunuz.
“Öğretmen, öğrencilerin sorularını sabırla dinledi.”
A
Nesne
B
Zarf tümleci
C
Dolaylı tümleç
D
Özne
Çözüm
Cümlenin yüklemi “dinledi”dir. Yüklem, yapılan işi bildirir.
Altı çizili “sabırla” sözcüğü, “dinledi” eyleminin nasıl yapıldığını belirtir. Yani “dinledi” sorusuna “nasıl?” sorusunu sorduğumuzda cevap “sabırla” olur.
“Nasıl?” sorusuna cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili bölüm zarf tümlecidir.
Diğer seçenekler:
- Nesne, “neyi/kimi dinledi?” sorusuna cevap verir: “öğrencilerin sorularını” nesnedir.
- Dolaylı tümleç, “kime/kimden/neyden/nereye/nerede?” sorularına cevap verir; bu cümlede altı çizili bölüm böyle bir anlam taşımaz.
- Özne, işi yapanı bildirir: “Öğretmen” öznedir.
8. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 1 - 8
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubu hangi ögedir?
"Öğretmenimiz, sınavdan önce bize önemli uyarılarda bulundu."
A
Nesne
B
Dolaylı tümleç
C
Zarf tümleci
D
Özne
Çözüm
Cümlede yüklem "bulundu" sözcüğüdür. Yüklem "bulunmak" fiilidir ve cümledeki diğer ögeler bu yükleme sorular sorularak bulunur.
Altı çizili "bize" sözcüğü "-e" hâl eki almıştır (biz + e). Yükleme "kime?" sorusu sorulur: "Öğretmenimiz, sınavdan önce kime önemli uyarılarda bulundu?" Cevap "bize" olur.
"Kime? / neye?" sorularına cevap veren, "-e/-a" hâl ekiyle kullanılan öge dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili söz grubu dolaylı tümleçtir.
Diğer seçeneklerin neden olmadığı: Nesne genellikle "neyi?" sorusuna cevap verir; burada "neyi?" sorusuna cevap yoktur. Zarf tümleci "ne zaman? nasıl? niçin?" gibi sorularla bulunur; "sınavdan önce" zaman zarf tümlecidir, "bize" değildir. Özne ise "kim?" sorusuna cevap verir; burada özne "Öğretmenimiz"dir.
9. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 2 - 1
Doğru cevap: D
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz öbeğinin cümlenin hangi ögesi olduğunu bulunuz:
"Sabah erkenden, okulun bahçesinde arkadaşlarıyla buluştu."
A
Özne
B
Nesne
C
Dolaylı tümleç
D
Zarf tümleci
Çözüm
Cümlede yüklem “buluştu”dur. “Kim buluştu?” sorusunun cevabı (gizli özne) “o”dur.
Altı çizili bölüm “okulun bahçesinde” ifadesidir. Bu söz öbeği “nerede buluştu?” sorusuna cevap verir. “Nerede?” sorusuna cevap veren öge yer bildiren zarf tümlecidir.
Dolaylı tümleç genellikle “kime, kimden, neye, neden” gibi yönelme-çıkma-bulunma hâli ekleriyle ve “nereye?” sorusuyla karşımıza çıkar; ancak bu cümlede altı çizili ifade bir yönelme (nereye?) değil, bulunma (nerede?) anlamıyla yer bildirir. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.
10. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 2 - 2
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölüm hangi ögedir?
"Öğretmen, sınıfa girince öğrenciler ayağa kalktı."
A
Nesne
B
Zarf tümleci
C
Dolaylı tümleç
D
Yüklem
Çözüm
Cümlede yüklem "kalktı"dır. "Kim(ler) kalktı?" sorusuna "öğrenciler" cevabı geldiği için özne "öğrenciler"dir.
Altı çizili "ayağa" sözcüğü, kalkma eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. "Nasıl kalktı?" sorusuna cevap verdiği için bu bölüm zarf tümlecidir.
"Ayağa" sözcüğü yönelme hâli eki (-a) almış olsa da burada bir yere gitmeyi değil, eylemin gerçekleşme biçimini (ayağa kalkmak) ifade eden kalıplaşmış bir kullanımdır. Bu nedenle dolaylı tümleç değil, zarf tümlecidir.
11. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 2 - 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölüm hangi ögedir?
"Öğretmen, öğrencilerin sorularını sınıfta sabırla yanıtladı."
A
Zarf tümleci
B
Dolaylı tümleç
C
Nesne
D
Özne
Çözüm
Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. Yükleme “nasıl?” sorusu sorulduğunda “sabırla” cevabı alınır; bu, işin yapılma biçimini bildirdiği için zarf tümlecidir.
Altı çizili bölümdeki “sınıfta” ise “nerede?” sorusuna cevap verir ve yer bildirir; bu da zarf tümlecinin (yer-yön zarf tümleci) kapsamına girer. Dolayısıyla “sınıfta sabırla” bir bütün olarak yüklemi durum ve yer bakımından tamamlayan zarf tümlecidir.
Diğer seçenekler neden olmaz?
- Dolaylı tümleç, genellikle “kime/kimden/neyden/ney(e)?” sorularına cevap verir; burada böyle bir cevap yoktur.
- Nesne, “neyi/kimi?” sorusuna cevap verir; “öğrencilerin sorularını” nesnedir.
- Özne, işi yapanı bildirir; “Öğretmen” öznedir.
12. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Orta Test - Cümlenin Öğeleri 2 - 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi hangisidir?
"Öğretmen, konuyu daha iyi anlamamız için tahtaya örnekler yazdı."
A
Özne
B
Yüklem
C
Nesne
D
Dolaylı tümleç
Çözüm
Cümlenin yüklemi, yargıyı bildiren ve iş/oluş/hareketi belirten ögedir. Bu cümlede yargıyı bildiren bölüm “tahtaya örnekler yazdı” ifadesidir; asıl eylem “yazdı”dır.
“Öğretmen” işi yapan olduğu için özne; “konuyu” belirtili nesne; “daha iyi anlamamız için” amaç bildiren zarf tümlecidir. “Tahtaya” ise yer-yön bildirdiği için dolaylı tümleçtir.
Altı çizili bölüm, cümlenin yargısını taşıyan “yazdı” fiilini de kapsadığı için cümlede yüklem görevindedir.