1. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubunun cümledeki ögesi hangisidir?
"Okulun düzenlediği söyleşiye, beklediğimizden çok daha erken geldiler."
Çözüm
Cümlenin yüklemi "geldiler"dir. Yükleme "ne zaman / nasıl" soruları sorulduğunda altı çizili bölümün yüklemi tamamladığı görülür.
"Ne zaman geldiler?" → "beklediğimizden çok daha erken" yanıtını verir. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirir.
Bu nedenle altı çizili söz grubu "zarf tümleci"dir. "Söyleşiye" sözcüğü ise "nereye?" sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir; altı çizili bölüm değildir.
2. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 2
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubunun cümledeki görevi hangisidir?
"Araştırmacılar, *yeni bulguları* rapora ekleyip toplantıda sundular."
BDolaylı tümleç (yer tamlayıcısı)
Çözüm
Cümlenin yüklemi "sundular"dır. Yüklem "sunmak" fiilidir ve "neyi sundular?" sorusuna cevap arar.
Altı çizili söz grubu "yeni bulguları" ifadesidir. "Neyi sundular?" sorusuna doğrudan cevap verir: "yeni bulguları". Ayrıca "-ı" belirtme hâl eki aldığı için bu öge "belirtili nesne"dir.
Diğer seçenekler: "toplantıda" ifadesi "nerede sundular?" sorusuna cevap verdiğinden yer tamlayıcısı değildir; zarf tümleci (yer bildiren zarf tümleci) göreviyle yüklemi tamamlar. Özne ise "Araştırmacılar"dır. Bu nedenle doğru cevap A'dır.
3. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 3
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili bölümün cümle ögesi (görevi) hangisidir?
"Bu konuyu, herkesin anlayabileceği bir dille, toplantıdan sonra yeniden anlatacağım."
Çözüm
Cümlenin yüklemi “anlatacağım”dır. Yükleme “ne zaman?” sorusunu sorduğumuzda “toplantıdan sonra” cevabını alırız. Bu nedenle altı çizili bölüm zaman bildiren bir zarf tümlecidir.
“Toplantıdan sonra” ifadesi “-dan” eki aldığı için dolaylı tümleç gibi düşünülebilir; ancak dolaylı tümleçte amaç, yüklemin yöneldiği yer/varlık (kime, neye, kimden, neden, nereye vb.) olur. Burada ise eylemin gerçekleşme zamanını bildirir; yani görev bakımından zarf tümlecidir.
Diğer ögelerle karışmaması için: Nesne “bu konuyu”dur (neyi anlatacağım?), yer tamlayıcısı ise bu cümlede yoktur; çünkü “toplantıdan sonra” yer değil zaman bildirir.
4. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubunun cümledeki ögesi hangisidir?
"Öğretmen, projeyi yarına kadar teslim etmemizi istedi."
Çözüm
Cümlenin yüklemi “istedi”dir. “Kim istedi?” sorusuna “öğretmen” cevabı geldiği için özne “öğretmen”dir.
“İstedi” yüklemi, bir şeyi isteme anlamı taşıdığı için “neyi istedi?” sorusunu da alır. Bu sorunun cevabı “projeyi teslim etmemizi”dir; bu bölüm cümlede nesne görevindedir.
Altı çizili “yarına kadar” ise eylemin zaman sınırını bildirir. “Ne zamana kadar teslim etmemizi istedi?” sorusuna cevap verir. Zaman, durum, miktar, yön gibi anlamlar katan ve yüklemi bu yönlerden tamamlayan öge zarf tümlecidir.
Bu nedenle altı çizili söz grubu “zarf tümleci”dir.
5. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubunun cümlenin hangi ögesi olduğunu bulunuz.
"Ekip, projeyi beklenenden çok daha kısa sürede tamamladı."
Çözüm
Cümlenin yüklemi “tamamladı”dır. “Kim tamamladı?” sorusunun cevabı “Ekip” olduğu için özne “Ekip”tir.
“Ekip neyi tamamladı?” sorusunun cevabı “projeyi”dir. Bu nedenle “projeyi” nesnedir.
Altı çizili bölüm “beklenenden çok daha kısa sürede” ifadesidir. Bu söz grubu, eylemin gerçekleşme zamanını/süresini bildirir ve “tamamladı” yüklemine “ne kadar sürede?” sorusu sorulduğunda cevap verir. Bu yüzden cümlenin ögesi “zarf tümleci”dir.
Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yer-yön/çıkarma gibi anlamlar taşıması gerekir; burada ise süre bildiren “sürede” yapısı eylemin gerçekleşme koşulunu (zaman/süre) belirttiğinden zarf tümleci görevindedir.
6. soru
LGS - Cümlenin Öğeleri - Zor Test - Cümlenin Öğeleri 1 - Sort - 11 - 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlede altı çizili söz grubunun cümlenin hangi ögesi olduğunu bulunuz.
"Sınavdan önce, öğrenciler kütüphanede sessizce çalıştı."
Çözüm
Cümlede yüklem “çalıştı”dır. Yükleme “nerede, nasıl?” sorularını sorarak altı çizili söz grubunun görevini buluruz.
“Öğrenciler nerede çalıştı?” → “kütüphanede” (yer bildirir). “Öğrenciler nasıl çalıştı?” → “sessizce” (durum bildirir). Altı çizili bölüm bu iki ögenin birlikte oluşturduğu söz grubudur ve yüklemi yer ve durum bakımından tamamlayarak eylemin gerçekleşme koşulunu bildirir.
Bu nedenle altı çizili söz grubu cümlede “zarf tümleci” görevindedir. Yer tamlayıcısı yalnızca “kütüphanede” sözcüğüyle sınırlı olurdu; ancak burada “sessizce” ile birlikte eylemin gerçekleşme biçimi de verildiği için bütün olarak zarf tümleci kabul edilir. Nesne “neyi/ kimi?” sorusuna cevap verir; cümlede böyle bir unsur yoktur. Yüklem ise “çalıştı”dır.