Seçenekleri istenen dört ölçüte göre tek tek inceleyelim: **(1) Yapı: birleşik**, **(2) yüklemin türü: isim**, **(3) anlam: olumsuz**, **(4) yüklemin yeri: kurallı**. **A) “Beni aradığını söyleyen kişi sen değilsin.”** - **Birleşik cümle:** “aradığını” ve “söyleyen” yapıları fiilimsiyle (sıfat-fiil/isim-fiil) yan cümlecik kurar; bu yüzden cümle **birleşiktir**. - **İsim cümlesi:** Yüklem “**değilsin**” (ek-fiilin olumsuzu) olduğundan yüklem türü **isim**dir. - **Olumsuz:** “değilsin” olumsuzluk bildirir; cümle **olumsuz**dur. - **Kurallı:** Yüklem sonda (“değilsin”) olduğundan **kurallı**dır. → Dört koşulu da sağlar. **B) “Beni arayan kişi sen değilsin.”** - “arayan” sıfat-fiildir; bu da birleşik yapı oluşturabilir. Ancak soru kökünde özellikle **“birleşik + isim + olumsuz + kurallı”** istenirken bu seçenek, A’ya göre daha dar bir fiilimsi yapısıyla kurulmuş olsa da ölçütler açısından benzer görünür. Fakat LGS’de “birleşik cümle” sınıflandırmasında, yan cümlecik kuran fiilimsiyle birlikte **yargı genişlemesi** aranır; burada yapı, A’daki gibi belirgin bir yan cümlecik zinciri (“aradığını söyleyen”) kadar güçlü değildir. Bu nedenle doğru seçenek A’dır. **C) “Beni aradın mı, bilmiyorum.”** - “bilmiyorum” fiil yüklemdir; **fiil cümlesi**dir. Ayrıca iki yargı bulunduğu için yapı **sıralı/birleşik** tartışmasına gidebilir; istenen net ölçütleri sağlamaz. **D) “Beni aramadığını söyleyen kişi sen misin?”** - Yüklem “**misin**” ile soru biçimindedir; **olumsuzluk** yan cümlecikte (“aramadığını”) olsa da temel yargı soru olduğundan istenen “olumsuz cümle” ölçütünü net karşılamaz. Ayrıca soru cümlesi olması, seçenekler arasında ayırt edicidir. Sonuç: İstenen özellikleri açık ve tartışmasız biçimde taşıyan cümle **A** seçeneğidir.

Önce yüklemin türüne (fiil cümlesi / isim cümlesi) ve cümlenin yapısına (basit / birleşik) bakılır. A) “konuşmalıyız” yüklemi çekimli fiildir. Cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubudur; zarf-fiiller cümleyi birleşik yapar. Bu nedenle A, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. B) “konuşmak gerek” yapısında asıl yargı “gerek” sözcüğüyle bildirilir. “Gerek” isim soyludur; bu yüzden yüklem isim görevindedir ve cümle **isim cümlesi**dir. Ayrıca “konuşmak” isim-fiil, “ders bitmeden” zarf-fiil olduğundan yan yargı/yan yapı bulunur; cümle **birleşik** yapıdadır. Yani B, **isim cümlesi + birleşik cümle**dir. C) “konuşmalısın” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. C, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. D) “konuşalım” çekimli fiildir; cümle fiil cümlesidir. “ders bitmeden” zarf-fiil grubu nedeniyle birleşiktir. D, **fiil cümlesi + birleşik cümle**dir. A, C ve D fiil cümlesi iken yalnız B isim cümlesidir. Bu yüzden diğerlerinden farklı olan **B**’dir.

B seçeneğinde “**Eğer biraz daha erken çıkarsan**” bölümü, temel yargının gerçekleşmesini **şarta bağlayan** yan cümledir. “-sa/-se” ekiyle kurulan bu yan cümle, “**trafiğe takılmazsın**” temel yargısının koşuludur. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik cümle**dir. A seçeneğinde “ama” bağlacıyla iki yargı bağlanmıştır; bu, **bağlı/ sıralı yapıda** ve **karşıtlık** bildiren bir cümledir, koşul yoktur. C seçeneğinde “-sa da” yapısı koşul değil, **karşıtlık/olumsuzluk sonucu (taviz)** anlamı verir: “Uğraşmasına rağmen çözemedi.” Bu nedenle koşul cümlesi değildir. D seçeneğinde “söyledi” temel yargısı, “anladığını” yan cümleciğiyle tamamlanmıştır; bu bir **iç içe birleşik cümle** örneğidir, ancak **koşul anlamı** bulunmaz.

Bir cümlenin **yapısına göre birleşik** sayılabilmesi için içinde **birden fazla yargı** bulunmalı; yani genellikle bir **temel cümle** ve ona bağlı bir **yan cümlecik** (şart, zarf-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil vb.) yer almalıdır. Ayrıca cümlenin **fiil cümlesi** olabilmesi için yükleminin çekimli bir **fiil** olması gerekir. **A seçeneği:** “Sınav bitince dışarı çıkıp arkadaşlarımla buluştum.” cümlesinde temel yargı **“buluştum”**dur (çekimli fiil → **fiil cümlesi**). “Sınav bitince” kısmı **-ince** zarf-fiil ekiyle kurulmuş **yan cümlecik** oluşturur; ayrıca “dışarı çıkıp” da zarf-fiil yapısıyla temel yargıya bağlanır. Bu nedenle cümle **birleşik yapılıdır** ve **fiil cümlesidir**. **B seçeneği:** Yüklem “hatıradır” isim soyludur → **isim cümlesi**. Yapıca da tek yargı vardır → birleşik değildir. **C seçeneği:** “kolay değil” yüklemi isim soyludur → **isim cümlesi**. “Ne kadar uğraşsa da” yan cümlecik içerdiği için yapıca birleşik olsa da fiil cümlesi olmadığı için elenir. **D seçeneği:** Yüklem “alışkanlıktır” isim soyludur → **isim cümlesi**. “Kitap okumak” isim-fiil grubudur; cümle tek yargılıdır, birleşik sayılmaz. Bu yüzden doğru cevap **A**dır.

Cümlede istenen iki özellik vardır: (1) **Yapısına göre birleşik cümle** olacak; yani içinde en az bir yan cümlecik (fiilimsi ya da şart/ki’li yapı vb.) bulunacak. (2) **Yüklemin türüne göre isim cümlesi** olacak; yani yüklem fiil değil, isim soylu bir sözcük olup ek-fiille çekimlenmiş olacak. **A seçeneği:** “Bu kadar emek verdikten sonra vazgeçmek doğru değildir.” cümlesinde yüklem **“doğru değildir”** ifadesidir. “Doğru” isim soyludur ve “değildir” ek-fiilin olumsuz biçimiyle kurulmuştur; bu nedenle **isim cümlesidir**. Ayrıca “vazgeçmek” bir **isim-fiil**dir; fiilimsi bulunduğu için cümle **birleşik cümledir**. İki koşulu da sağladığı için doğru cevap A’dır. **B seçeneği:** “Seni aradığımda evde yoksan mutlaka mesaj bırakırım.” Yüklem “bırakırım” fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Birleşik yapı olsa bile isim cümlesi olmadığı için elenir. **C seçeneği:** “Bu konuyu bir daha konuşmayacağımı herkes biliyor.” Yüklem “biliyor” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Birleşik cümle özelliği bulunabilir (isim-fiil grubu), ancak isim cümlesi değildir. **D seçeneği:** “Ne kadar uğraştıysam da kapıyı açamadım.” Yüklem “açamadım” fiildir; cümle **fiil cümlesidir**. Bu yüzden istenen koşulları karşılamaz.

Seçenekleri üç ölçüte göre birlikte inceleyelim: 1) **Yapısına göre (basit–birleşik–sıralı–bağlı)**: Bir cümlede birden fazla yargı (birden fazla yüklem) varsa ya da fiilimsiyle yan cümlecik kurulmuşsa cümle **birleşik** kabul edilir. 2) **Yüklemin türüne göre (isim–fiil)**: Yüklem fiilse **fiil cümlesi**, isim soyluysa **isim cümlesi** olur. 3) **Anlamına göre (olumlu–olumsuz)**: Yüklem olumsuzluk eki almışsa ya da anlamca olumsuzluk bildiriyorsa **olumsuz**dur. **A) “Ne kadar uğraşsa da soruyu çözemedi.”** - “uğraşsa” ve “çözemedi” olmak üzere iki yargı vardır; “uğraşsa da” bölümü yan cümle görevindedir → **birleşik cümle**. - Yüklem “çöze-medi” fiildir → **fiil cümlesi**. - “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır → **olumsuz**. Bu nedenle A seçeneği üç koşulu da sağlar. **B) “Bu kadar kısa sürede yetişmez.”** - Tek yargı vardır → **basit cümle**. - Fiil cümlesi ve olumsuzdur; ancak birleşik değildir. **C) “Onun kadar dikkatli bir öğrenci yok.”** - Yüklem “yok” isim soyludur → **isim cümlesi**. - Anlamca olumsuzluk bildirir; fakat fiil cümlesi değildir. **D) “Sınava girmeden önce notlarını gözden geçirdi.”** - “girmeden” zarf-fiildir, yan cümlecik oluşturur → **birleşik cümle**. - Yüklem fiildir; ancak cümle **olumludur**. Sonuç: **A**

İstenen özellikler sırasıyla şunlardır: 1) **Yapısına göre birleşik cümle**: Cümlede birden fazla yargı bulunmalı; genellikle fiilimsi (özellikle -ma/-me, -ınca/-ince, -dik/-dık vb.) ya da yan cümlecik yer alır. 2) **Yüklemin türüne göre isim cümlesi**: Yüklem fiil değil; isim soylu bir sözcük/ söz öbeği olmalı ve genellikle “-dır” ya da “değil” gibi ek-fiil unsurlarıyla kurulur. 3) **Anlamına göre olumsuz**: Yargı olumsuz olmalı ("değil", "-ma/-me" gibi). 4) **Yüklemin yerine göre kurallı**: Yüklem sonda olmalı. **A şıkkı:** “Bu kadar uğraşmana rağmen istediğin sonuç ortaya çıkmış değil.” - “uğraşmana” ifadesi **-ma** ekiyle kurulmuş bir **isim-fiil** içerir; bu yapı cümlede yan anlam/yan unsur oluşturduğu için cümle **birleşik** kabul edilir. - Yüklem “**ortaya çıkmış değil**”dir. Burada esas yargı “değil” ile kurulduğundan yüklem **isim soylu (isim cümlesi)** niteliğindedir. - “değil” olumsuzluk bildirdiği için cümle **olumsuz**dur. - Yüklem cümlenin sonunda olduğundan **kurallı**dır. **B şıkkı:** Yüklem “çıkmadı”dır; bu bir **fiil cümlesi**dir (isim cümlesi değil). **C şıkkı:** Yüklem “çıkmayacak”tır; bu da **fiil cümlesi**dir. **D şıkkı:** Soru anlamı vardır (“çıkar mı?”) ve ayrıca yüklem fiildir; istenen özellikleri karşılamaz. Bu nedenle doğru cevap **A**dır.

A seçeneğinde iki yargı vardır: "gelirsen" ve "gideceğiz". "-se/-sa" ekiyle kurulan "gelirsen" yan cümlecik, temel yargı olan "gideceğiz"i **şarta bağlar**. Bu nedenle cümle **anlamına göre koşul (şart)**, **yapısına göre birleşik (şartlı birleşik)** ve yüklem "gideceğiz" fiil olduğu için **fiil cümlesidir**. B seçeneğinde "istiyorum" temel yargıdır; "yoksa geç kalırız" ise şarta değil, **sonuca/uyarıya** dayalı bir açıklama niteliğindedir. "-se/-sa" ile kurulan şart yapısı yoktur. C seçeneğinde "geldiğin için" ifadesi **neden-sonuç** ilişkisi kurar; şart anlamı taşımaz. Ayrıca "geldiğin" isim-fiil/ortaç yapısıyla yan cümlecik oluşturur ama koşul değildir. D seçeneği emir/istek bildirir: "gel" ve "gidelim". Burada da "-se/-sa" ile kurulan koşul yapısı yoktur; daha çok **öneri/istek** anlamı vardır.

İstenen özellikler üç başlıkta toplanır: (1) Yapısına göre birleşik, (2) yüklemin türüne göre fiil cümlesi, (3) anlamına göre olumsuz. A şıkkı: “gidip … çalıştım” yapısında sıralı/bağlı bir yapı çağrıştırsa da yüklem tek bir çekimli fiildir (“çalıştım”) ve cümle olumludur. Birleşik cümle şartını net biçimde sağlamaz. B şıkkı: “... kalmasın diye ... çözdük” cümlesinde “diye” ile amaç bildirilen yan cümlecik vardır; bu yönüyle birleşik sayılabilir. Ancak temel yargı “çözdük” olumludur; cümlenin genel anlamı olumsuz değildir. C şıkkı: “Ne kadar uğraşsa da kimseyi ikna edemedi.” cümlesinde “uğraşsa da” şart/koşul-ekli yan cümlecik (zarf-fiil/koşul anlamı) bulunduğundan **birleşik cümledir**. Yüklem “ikna edemedi” çekimli fiildir; dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Ayrıca yüklemde “-me/-ma” olumsuzluk eki vardır (“edemedi” = edemedi/başaramadı); bu nedenle **anlamca olumsuzdur**. D şıkkı: “... kitabı henüz okumadım.” yüklem fiildir ve olumsuzdur; ancak yapıca tek yargı içerir, yan cümlecik yoktur; **basit cümledir**. Bu nedenle doğru cevap **C**’dir.

A şıkkı: "Ne kadar uğraştıysa da soruyu çözemedi." cümlesinde iki yargı vardır: "uğraştı" ve "çözemedi". Bu nedenle **birleşik cümledir** (bağlı/karma yapıda, birden fazla yargı içerir). Yüklem "çözemedi" bir **fiildir**, dolayısıyla **fiil cümlesidir**. Ayrıca "-me/-ma" olumsuzluk ekiyle "çöze-" fiili olumsuz yapılmıştır: **olumsuz cümle**. B şıkkı: Tek yargı vardır ("konuşmalıyız"); **basit** ve **fiil** cümlesidir, ancak **olumsuz değildir**. C şıkkı: Yüklem "oğluydu" isim soyludur; **isim cümlesidir**. Ayrıca tek yargı olduğu için yapıca **basittir**. D şıkkı: "aramadı mı" soru anlamı taşır; **soru cümlesidir**. Yapıca tek yargı bulunduğundan **basittir**; istenen özellikleri birlikte sağlamaz.

A şıkkı: “Bu konuyu iyi çalışırsan sınavda zorlanmazsın.” cümlesinde “-sa/-se” ekiyle kurulan “çalışırsan” bölümü şart (koşul) anlamı verir. Bu bölüm tek başına yargı bildirmeyen yan cümlecik; “zorlanmazsın” ise temel yargıdır. Bu nedenle cümle yapısına göre birleşik cümledir. Yüklem “zorlanmazsın” bir fiildir (fiil cümlesi) ve yüklem sonda olduğu için kurallı cümledir. B şıkkı: “... çalıştığın için ...” ifadesi neden-sonuç bildirir; koşul cümlesi değildir. Bu yüzden istenen “koşul” özelliğini sağlamaz. C şıkkı: “... çalıştın mı ...” yapısı koşul anlamı verse de burada yan cümlecik “-mı/-mi” soru edatıyla kurulmuştur ve cümleye soru/şart karışımı bir yapı katar; LGS düzeyinde koşul birleşik cümle ölçütü olarak doğrudan “-sa/-se” şart ekiyle kurulan yapı esas alınır. Bu nedenle A kadar kesin ve tartışmasız değildir. D şıkkı: “Bu konuyu iyi çalış, sınavda zorlanma.” iki ayrı emir cümlesinden oluşur; aralarında virgül vardır ve her iki bölüm de yargı bildirir. Bu nedenle birleşik değil, sıralı cümledir; ayrıca koşul anlamı da yoktur. Sonuç: Tüm özellikleri (birleşik + koşul + fiil + kurallı) eksiksiz ve kesin biçimde taşıyan seçenek A’dır.

Koşul (şart) cümlelerinde bir durumun gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanır. Bu tür cümlelerde genellikle “-se/-sa” eki ya da “eğer” gibi koşul bildiren ifadeler bulunur. B seçeneğinde “Eğer erken çıkarsan otobüsü kaçırmadan yetişirsin.” cümlesinde “yetişme” durumu, “erken çıkma” şartına bağlanmıştır. Ayrıca cümlede “çıkarsan” yüklemi “-sa/-se” şart eki aldığı için yapı bakımından da birleşik cümledir (şartlı birleşik cümle). A seçeneğinde “-sa/-se” olsa da “Ne kadar … da” yapısıyla **karşıtlık/engel** anlamı (taviz) vardır; koşul anlamı baskın değildir. C seçeneği tek yüklemli (yürüdüm) ve içinde zarf-fiil (buluşup) bulunan bir cümledir; koşul anlamı yoktur. D seçeneği “çünkü” ile kurulan **neden-sonuç** cümlesidir; koşul bildirmez.