LGS - Fiilimsiler - 11.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
11. Sayfa • LGS Tarzı Fiilimsi Sorularını Çözme Stratejileri
1) Soru kökünü doğru okumak
LGS’de fiilimsi sorularında ilk adım, soru kökünü dikkatlice okumaktır. “Aşağıdakilerin hangisinde…”, “numaralanmış cümlelerden…” gibi ifadeler çözüm yolunu belirler.
Altın kural: Sorunun senden ne istediğini netleştirmeden seçeneklere geçme.
2) Önce fiilimsi var mı diye bak
Bazı seçeneklerde fiilimsi hiç bulunmayabilir. Önce fiilimsiyi tespit etmek, yanlış seçenekleri hızlıca elemeni sağlar.
Yöntem: Ekleri gözle tara (-mak/-an/-ince/-erek…) sonra görevine bak.
3) Türünü belirle
Fiilimsiyi bulduktan sonra mutlaka türünü belirle: isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil. Tür belirlemek, sorunun yarısını çözmek demektir.
Hatırlatma: “ne?” → isim-fiil, “hangi?” → sıfat-fiil, “ne zaman/nasıl?” → zarf-fiil
4) Fiilimsi grubunu gözden kaçırma
LGS’de fiilimsi çoğu zaman tek kelime hâlinde değil, bir grup içinde kullanılır. Grubun tamamını görmek gerekir.
Örnek: sabah erkenden yola çıkan kafile
“çıkan” sıfat-fiildir; önündeki sözcüklerle birlikte değerlendirilmelidir.
5) Anlam ilişkisini kontrol et
Özellikle zarf-fiil sorularında, fiilimsiyle ana cümle arasındaki anlam ilişkisi belirleyicidir.
Sor: Bu fiilimsi cümleye zaman mı, neden mi, nasıl anlamı katıyor?
6) Eleme yöntemiyle ilerle
Yanlış türde fiilimsi içeren veya hiç fiilimsi bulunmayan seçenekleri eleyerek doğru cevaba ulaşabilirsin.
Strateji özeti: Bul → Türünü belirle → Grubu gör → Anlamı kontrol et → Ele
Sonraki sayfada: Zor düzey fiilimsi sorularında dikkat edilmesi gerekenler
LGS - Fiilimsiler - 12.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
12. Sayfa • Zor Düzey Fiilimsi Sorularında Dikkat Edilecek Noktalar
1) Birden fazla fiilimsi içeren cümleler
Zor düzey LGS sorularında bir cümlede birden fazla fiilimsi bulunabilir. Bu durumda her fiilimsiyi ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
Örnek: koşarak gelen çocukları izlemek herkesi mutlu etti.
“koşarak” zarf-fiil, “izlemek” isim-fiildir.
2) Fiilimsi – çekimli fiil benzerliği
Bazı fiilimsi ekleri, çekimli fiil eklerine benzediği için karıştırılabilir. Zor sorularda bu benzerlik özellikle kullanılır.
• Gelen misafirler salona geçti.
“gelen” sözcüğü zaman eki almamış, ismi nitelediği için sıfat-fiildir.
• Misafirler geldi.
“geldi” zaman ve kişi eki aldığı için çekimli fiildir.
3) Anlamı bozan fiilimsi kullanımı
Zor sorularda fiilimsi doğru gibi görünse de cümlenin genel anlamını bozabilir. Bu durumda seçenek elenmelidir.
• Koşarak bütün gün evde kaldı.
Fiilimsi ana yargıyla anlam bakımından uyumsuzdur.
4) Fiilimsi grubunu parçalamama
Fiilimsi grubu bir bütündür. Zor sorularda grubun bir kısmı fiilimsi sanılarak hata yapılabilir.
Örnek: çok dikkatli dinleyerek not aldı.
Fiilimsi “dinleyerek”tir; önündeki sözcüklerle birlikte değerlendirilmelidir.
5) Soru köküne geri dön
Zor sorularda seçenekler arasında kaldığında mutlaka soru köküne geri dön. Çoğu zaman ipucu soru kökünde gizlidir.
Unutma: Zor sorular bilgi değil, dikkat ve yorum gücünü ölçer.
Sonraki sayfada: Yeni nesil (yorum ağırlıklı) fiilimsi soruları
LGS - Fiilimsiler - 13.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
13. Sayfa • Yeni Nesil (Yorum Ağırlıklı) Fiilimsi Soruları
1) Yeni nesil soru ne demektir?
Yeni nesil fiilimsi sorularında amaç, sadece fiilimsi eklerini tanımanı değil; fiilimsiyle kurulan yapının anlama katkısını yorumlamanı sağlamaktır. Bu tür sorularda metin daha uzun ve bağlam daha belirgindir.
Önemli: Yeni nesil sorularda “hangi ek?”ten çok “hangi anlam?” sorusu ön plandadır.
2) Metni bütün hâlinde değerlendirme
Bu sorularda fiilimsi tek bir cümlede değil, metnin genel akışı içinde değerlendirilir. Fiilimsinin metne kattığı zaman, neden veya durum ilişkisi önemlidir.
Örnek mantık: Metindeki zarf-fiiller, olayların sırasını ve neden-sonuç ilişkisini kurar.
3) Anlam ilişkisini değiştiren fiilimsi
Yeni nesil sorularda fiilimsi değiştirildiğinde cümlenin veya metnin anlamı da değişir. Bu değişimin yönünü fark etmek gerekir.
• Dikkatlice okuyarak soruyu çözdü.
“nasıl?” anlamı vardır.
• Soruyu okuduktan sonra çözdü.
“ne zaman?” anlamı öne çıkar.
4) Paragraf sorularında fiilimsi
Paragraf sorularında fiilimsiler, anlatımı akıcı hâle getirir ve cümleler arasında bağ kurar. Yeni nesil sorular bu bağlantıyı ölçer.
Yorum: Zarf-fiiller olayların sırasını, sıfat-fiiller varlıkların özelliklerini belirginleştirir.
5) Seçenekler arasında ince farklar
Yeni nesil sorularda seçenekler genellikle birbirine çok yakındır. Fark, fiilimsinin kattığı anlam ayrıntısında gizlidir.
Taktik: Seçenekleri okurken “Bu fiilimsi metni nasıl etkiliyor?” sorusunu sor.
Sonraki sayfada: Fiilimsi konusunda genel tekrar ve özet tablo
LGS - Fiilimsiler - 14.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
14. Sayfa • Genel Tekrar ve Özet
1) Fiilimsi nedir? (Kısa tekrar)
Fiilimsi; fiil kök veya gövdesinden türeyen, ancak zaman ve kişi eki almayan, cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yargı bildirmezler.
Temel özellik: Fiil anlamı vardır, fiil görevi yoktur.
2) Fiilimsi türleri – Özet tablo
İsim-fiil → İsim görevinde, “ne?” sorusu
Ekler: -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş
Sıfat-fiil → İsmi niteler, “hangi?” sorusu
Ekler: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -dik, -ecek, -miş
Zarf-fiil → Fiili tamamlar, “ne zaman/nasıl?”
Ekler: -ken, -ince, -ip, -erek, -meden, -dıkça
3) LGS’de fiilimsiyle ilgili en kritik noktalar
- Sadece eke bakarak karar verme.
- Mutlaka cümledeki görevini belirle.
- Fiilimsi grubunu bir bütün olarak düşün.
- Zarf-fiillerde anlam ilişkisini sorgula.
4) En çok karıştırılan noktalar
• “-ma/-me” → isim-fiil mi, olumsuzluk eki mi?
• “-ken” → zarf-fiil mi, bağlaç görevi mi?
• Sıfat-fiil mi, çekimli fiil mi?
5) Hızlı kontrol listesi
✔ Fiil kökü var mı?
✔ Zaman/kişi eki almış mı?
✔ Cümledeki görevi ne?
✔ Anlama katkısı ne?
Sonraki sayfada: Karışık örneklerle fiilimsi bulma alıştırmaları
LGS - Fiilimsiler - 15.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
15. Sayfa • Karışık Örneklerle Fiilimsi Bulma
1) Karışık cümlelerde fiilimsi
LGS’de fiilimsi soruları çoğu zaman birden fazla ek ve yapı içeren karışık cümleler üzerinden sorulur. Bu tür cümlelerde fiilimsileri tek tek tespit etmek gerekir.
Örnek: Sabah erkenden kalkıp okula giden öğrenciler, dersleri dikkatle dinleyerek not aldılar.
Bu cümlede bulunan fiilimsiler:
- kalkıp → zarf-fiil
- giden → sıfat-fiil
- dinleyerek → zarf-fiil
2) İsim-fiil içeren örnek
Örnek: Düzenli çalışmak, başarıya ulaşmanın en etkili yoludur.
“çalışmak” sözcüğü fiilden türemiştir ve cümlede isim görevinde kullanıldığı için isim-fiildir.
3) Sıfat-fiil içeren örnek
Örnek: Kitap okuyan öğrenciler kelime dağarcığını geliştirir.
“okuyan” sözcüğü “öğrenciler” ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
4) Zarf-fiil içeren örnek
Örnek: Soruları dikkatlice okuyarak çözdü.
“okuyarak” sözcüğü fiili “nasıl?” sorusuna cevap vererek tamamladığı için zarf-fiildir.
5) Birden fazla fiilimsi içeren örnek
Örnek: Koşarak gelen çocukları izlemek herkesi mutlu etti.
Bu cümlede:
- “koşarak” → zarf-fiil
- “izlemek” → isim-fiil
Alıştırma yaklaşımı: Önce ekleri belirle, sonra kelimenin cümledeki görevini mutlaka kontrol et.
Sonraki sayfada: Seviye yükselten fiilimsi alıştırmaları ve tuzaklar
LGS - Fiilimsiler - 16.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
16. Sayfa • Seviye Yükselten Fiilimsi Alıştırmaları ve Tuzaklar
1) Tuzaklı fiilimsi yapıları
Bu seviyede fiilimsi soruları, doğru gibi görünen ama görev veya anlam bakımından yanlış olan kullanımlar üzerinden gelir. Özellikle -ma/-me ve -ken ekleri dikkat ister.
• Yürüyüş yapmak sağlıklıdır.
“yürüyüş” isimleşmiştir; fiilimsi gibi görünse de kalıcı isimdir.
2) Fiilimsi mi, kalıcı isim mi?
Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim hâline gelir. LGS’de bu tür kelimeler özellikle ayırt ettirilir.
• Yazma yeteneği gelişmiş.
“yazma” burada kalıcı isim görevindedir.
• Yazma öğrenmek sabır ister.
“yazma” isim-fiildir; fiil anlamı korunmuştur.
3) “-ken” ekinde tuzak
“-ken” eki fiile bitişik yazıldığında zarf-fiildir; ayrı yazıldığında bağlaç görevine yaklaşır.
• Ders çalışırken müzik dinledi.
Zarf-fiil
• Ben evdey ken o dışarıdaydı.
Bağlaç görevi
4) Zarf-fiilde anlam kayması
Zarf-fiil doğru kurulsa bile, ana cümleyle anlam uyumu bozulabilir. Bu tür sorular zor düzeyde karşına çıkar.
• Gülerek bütün gün evde oturdu.
Anlam uyumsuzluğu vardır.
5) Seviye yükselten ipuçları
- Kalıcı isim – isim-fiil ayrımını mutlaka yap.
- Zarf-fiilin ana cümleyle uyumunu kontrol et.
- Aynı ek farklı görevde olabilir; cümleye bak.
Seviye ipucu: Zor sorular fiilimsi bilgisinden çok yorum gücünü ölçer.
Sonraki sayfada: Deneme sınavlarında çıkan fiilimsi soru tipleri
LGS - Fiilimsiler - 17.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
17. Sayfa • Deneme Sınavlarında Çıkan Fiilimsi Soru Tipleri
1) Fiilimsi türünü bulma soruları
Deneme sınavlarında en sık karşılaşılan soru tipi, cümlede geçen fiilimsinin türünü bulmaya yöneliktir. Bu sorularda ek–görev–anlam sırası izlenmelidir.
Örnek mantık: “okuyarak” → -erek eki → nasıl? → zarf-fiil
2) Fiilimsi sayısını bulma
Bu tür sorularda bir paragraf veya uzun cümle verilir ve kaç tane fiilimsi olduğu sorulur. Dikkatli tarama yapılmalıdır.
İpucu: Aynı kelimenin fiilimsi grubu içinde tek fiilimsi sayıldığını unutma.
3) Fiilimsi bulunan cümleyi seçme
Seçenekler arasında yalnızca birinde fiilimsi bulunabilir. Çekimli fiille karıştırmamak gerekir.
Hatırlatma: Zaman ve kişi eki alan fiiller fiilimsi değildir.
4) Fiilimsiyle anlatım bozukluğu
Denemelerde fiilimsi kullanımıyla oluşan anlatım bozukluklarını fark ettiren sorular da yer alır.
• Koşarak bütün gün evde kaldı.
Anlam uyumsuzluğu vardır.
5) Yeni nesil – yorum soruları
Deneme sınavlarında fiilimsinin metne kattığı anlamı sorgulayan yorum soruları giderek artmaktadır.
Deneme taktiği: Fiilimsiyi çıkar ve cümleyi yeniden oku; anlamdaki değişimi fark et.
Sonraki sayfada: LGS öncesi son tekrar – kısa özet ve hatırlatmalar
LGS - Fiilimsiler - 18.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
18. Sayfa • LGS Öncesi Son Tekrar
1) Sınavdan hemen önce bilinmesi gerekenler
LGS’ye kısa süre kala fiilimsi konusunda ayrıntıya boğulmadan, temel ayrımları ve kritik ipuçlarını hatırlamak büyük avantaj sağlar.
Altın hatırlatma: Fiilimsi → zaman/kişi eki almaz → yargı bildirmez.
2) Türleri son kez gözden geçirelim
İsim-fiil: -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş → isim görevinde
Sıfat-fiil: -an/-en, -dik, -ecek, -miş → ismi niteler
Zarf-fiil: -ken, -ince, -erek, -meden → fiili tamamlar
3) Son anda yapılan hatalar
- Sadece eke bakıp tür belirlemek
- Fiilimsi grubunu bölmek
- Zarf-fiilde anlam ilişkisini kaçırmak
- Kalıcı isimleri fiilimsi sanmak
4) Hızlı örnekle son kontrol
Örnek: Dikkatlice dinleyerek soruyu anlamak başarıyı artırır.
“dinleyerek” → zarf-fiil, “anlamak” → isim-fiil
Sınav tavsiyesi: Emin olmadığın soruda fiilimsiyi çıkar, cümleyi sadeleştir ve anlamı tekrar düşün.
Sonraki sayfada: En sık çıkan fiilimsi tuzaklarının kısa listesi
LGS - Fiilimsiler - 19.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
19. Sayfa • En Sık Çıkan Fiilimsi Tuzakları
1) Kalıcı isim tuzağı
Bazı kelimeler fiilimsi eki taşısa bile artık fiil anlamını kaybetmiş ve kalıcı isim hâline gelmiştir. LGS’de bu tür kelimeler özellikle fiilimsi sanılarak yanlış yapılır.
• Yazı çok düzenliydi.
“yazı” fiilimsi değil, kalıcı isimdir.
2) “-ma / -me” eki yanılgısı
“-ma/-me” eki her zaman isim-fiil değildir. Bazen fiilin olumsuzluk eki olarak kullanılır.
• Kitap okuma.
Burada “okuma” fiildir, isim-fiil değildir.
• Kitap okuma alışkanlığı kazandı.
Burada “okuma” isim-fiildir.
3) Sıfat-fiil mi, çekimli fiil mi?
“-an/-en” eki alan her kelime fiilimsi değildir. Kelime zaman veya kişi eki alıyorsa çekimli fiildir.
• Gelen öğrenciler sınıfa girdi.
“gelen” sıfat-fiildir.
• Öğrenciler geldi.
“geldi” çekimli fiildir.
4) Zarf-fiil anlam uyumsuzluğu
Zarf-fiil doğru kurulsa bile ana cümleyle anlam bakımından çelişebilir. Bu durumda anlatım bozukluğu oluşur.
• Gülerek bütün gün uyudu.
Anlam uyumsuzluğu vardır.
Son kontrol listesi:
• Fiil anlamı korunuyor mu?
• Zaman/kişi eki var mı?
• Ana cümleyle anlam uyumlu mu?
Sonraki sayfada: Fiilimsi konusu – final özet ve kapanış
LGS - Fiilimsiler - 20.Sayfa
Ortaokul - LGS Sınavı için - Fiilimsiler
20. Sayfa • Final Özet ve Kapanış
1) Fiilimsi konusu tek cümlede
Fiilimsi; fiilden türeyen, zaman ve kişi eki almayan, cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan, yargı bildirmeyen sözcüklerdir.
Anahtar fikir: Fiil kökü var + görev değişmiş = fiilimsi
2) Üç tür – üç soru
İsim-fiil → Ne?
Sıfat-fiil → Hangi?
Zarf-fiil → Ne zaman / Nasıl / Neden?
3) LGS’de seni öne çıkaran 5 altın kural
- Sadece eke bakma, görevi belirle.
- Fiilimsi grubunu bölme.
- Zarf-fiilde anlam ilişkisini sorgula.
- Kalıcı isimleri fiilimsi sanma.
- Emin değilsen fiilimsiyi çıkar, cümleyi sadeleştir.
4) Son kontrol – mini tekrar
Örnek: Dikkatlice okuyarak konuyu anlamak başarıyı artırır.
“okuyarak” → zarf-fiil, “anlamak” → isim-fiil
Fiilimsi konusu tamamlandı. Bu konuyu iyi kavrayan öğrenci, LGS Türkçe’de hem dil bilgisi hem de anlam sorularında avantaj sağlar.