9. Sınıf Türkçe Sözcükte Yapı Testleri

Doğru cevap: C

“Anlaşılmaz” fiilden türemiştir: anla- + -ş (işteş) + -ıl (edilgen) + -maz (olumsuzluk/sıfat-fiil). “Bilgisiz, yersiz, çaresiz” isim + -siz yapısıyla türemiş sıfatlardır. Bu yüzden yapıca farklı olan A’dır.

1. Çözüm: “Anlaşılmaz” fiilden türemiştir: anla- + -ş (işteş) + -ıl (edilgen) + -maz (olumsuzluk/sıfat-fiil). “Bilgisiz, yersiz, çaresiz” isim + -siz yapısıyla türemiş sıfatlardır. Bu yüzden yapıca farklı olan A’dır.

Doğru cevap: D

“Güzelleşince” = güzel + -le (yapım) + -ş (yapım) + -ince (zarf-fiil, çekim). B’de ekler çekim + çekim + çekimdir. C’de yapım ekleri vardır, çekim eki yoktur; D’de ise yapım + yapım vardır.

1. Çözüm: “Güzelleşince” = güzel + -le (yapım) + -ş (yapım) + -ince (zarf-fiil, çekim). B’de ekler çekim + çekim + çekimdir. C’de yapım ekleri vardır, çekim eki yoktur; D’de ise yapım + yapım vardır.

Doğru cevap: A

“Başkentli” = baş + kent (birleşik isim) + -li (yapım eki). “Akşamüstü, gökyüzü, hanımeli” birleşik sözcüktür ancak yapım eki almış değildir. Bu nedenle doğru seçenek A’dır.

1. Çözüm: “Başkentli” = baş + kent (birleşik isim) + -li (yapım eki). “Akşamüstü, gökyüzü, hanımeli” birleşik sözcüktür ancak yapım eki almış değildir. Bu nedenle doğru seçenek A’dır.

Doğru cevap: B

"Kahvaltı" birleşik sözcüktür (kahve + altı) ve bitişik yazılır; ancak cümlede altı çizili kısım "kahvaltı" değil "kahvaltısını" olsaydı tartışma doğardı. Burada altı çizili sözcük "kahvaltı" değilse soru geçersiz olur; bu yüzden doğru seçenek "kahvaltı"yı birleşik saymayan değil, birleşik olmayanı ararız: "kahvaltı" birleşiktir, "başkent", "hanımeli", "akşamüstü" de birleşiktir; bu nedenle birleşik olmayan yoktur.

1. Çözüm: "Kahvaltı" birleşik sözcüktür (kahve + altı) ve bitişik yazılır; ancak cümlede altı çizili kısım "kahvaltı" değil "kahvaltısını" olsaydı tartışma doğardı. Burada altı çizili sözcük "kahvaltı" değilse soru geçersiz olur; bu yüzden doğru seçenek "kahvaltı"yı birleşik saymayan değil, birleşik olmayanı ararız: "kahvaltı" birleşiktir, "başkent", "hanımeli", "akşamüstü" de birleşiktir; bu nedenle birleşik olmayan yoktur.

Doğru cevap: C

"Gidince" sözcüğünün kökü "git"tir; ancak "git" + "-ince" doğrudan olmaz, önce ünsüz yumuşamasıyla "gid-" biçimi ortaya çıkar. Doğru ayrım "git + -ince" olup kök "gid" değildir; seçenek C'de kök yanlış verilmiştir.

1. Çözüm: "Gidince" sözcüğünün kökü "git"tir; ancak "git" + "-ince" doğrudan olmaz, önce ünsüz yumuşamasıyla "gid-" biçimi ortaya çıkar. Doğru ayrım "git + -ince" olup kök "gid" değildir; seçenek C'de kök yanlış verilmiştir.

Doğru cevap: D

"Duygulandırdı" = duygu + -lan (yapım eki) + -dır (yapım eki) + -dı (çekim eki). Diğerlerinde ya tek yapım eki vardır ya da ikinci ek çekim ekidir.

1. Çözüm: "Duygulandırdı" = duygu + -lan (yapım eki) + -dır (yapım eki) + -dı (çekim eki). Diğerlerinde ya tek yapım eki vardır ya da ikinci ek çekim ekidir.

Doğru cevap: A

Kök, sözcüğün daha küçük anlamlı parçaya ayrılamayan temel bölümüdür.

1. Çözüm: Kök, sözcüğün daha küçük anlamlı parçaya ayrılamayan temel bölümüdür.

Doğru cevap: B

“Kitap” köküne gelen -lık eki yeni anlamlı bir sözcük oluşturmuştur.

1. Çözüm: “Kitap” köküne gelen -lık eki yeni anlamlı bir sözcük oluşturmuştur.

Doğru cevap: C

“Gözlük” sözcüğü “göz” köküne yapım eki getirilerek türetilmiştir.

1. Çözüm: “Gözlük” sözcüğü “göz” köküne yapım eki getirilerek türetilmiştir.

Doğru cevap: D

Çekim ekleri sözcüğün temel anlamını değiştirmez; sayı, hâl, kişi, zaman gibi görevler kazandırır.

1. Çözüm: Çekim ekleri sözcüğün temel anlamını değiştirmez; sayı, hâl, kişi, zaman gibi görevler kazandırır.