9. Sınıf Matematik

9. Sınıf Matematik Rutin Olmayan Problemler Testleri

Rutin Olmayan Problemler konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

9. Sınıf Rutin Olmayan Problemler

Rutin olmayan problemler, ezberlenmiş bir formülden çok okuduğunu anlama, ilişki kurma ve farklı çözüm yolu geliştirme becerisi ister. Bu testler, 9. Sınıf problem çözme pratiğini çeşitlendirmek için hazırlanmıştır.

Nasıl Çözülmeli?

Soruyu küçük parçalara ayırmak, verilenleri sembolleştirmek ve gerekiyorsa tablo veya şekil çizmek çözüm yolunu görünür hale getirir. İlk denemede işlem yapmak yerine sorunun ne istediğini netleştirmek önemlidir.

Strateji Geliştiren Testler

Yanlış sorularda çözümün hangi adımda açıldığını incelemek, benzer sorularda daha hızlı karar vermeyi sağlar. Bu konu düzenli pratikle ciddi biçimde gelişir.

7. Test

9. Sınıf Matematik Rutin Olmayan Problemler Testleri

Rutin Olmayan Problemler konusu 7. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

Bir davette 9 evli çift vardır ve eşler birbirleriyle tokalaşmıyor. Bir kişi, kendisi hariç diğer 17 kişiye kaç kişiyle tokalaştıklarını soruyor; aldığı cevaplar 0 ile 16 arasındaki tüm değerler olacak şekilde (her biri tam bir kez) farklı çıkıyor. Bu kişi kaç kişiyle tokalaşmıştır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

1) Toplam kişi sayısı: 9 × 2 = 18 2) Tokalaşma kuralı: Hiç kimse kendi eşiyle tokalaşmıyor. Bu yüzden bir kişinin en fazla tokalaşabileceği kişi sayısı: 18 − 2 = 16 3) Soruyu soran kişi, kendisi hariç diğer kişilere kaç kişiyle tokalaştıklarını soruyor. Cevaplar, her biri bir kez olmak üzere şu değerlerin tamamı çıkıyor: 0, 1, 2, …, 16 4) Temel gözlem: Bir çiftte eşlerin tokalaşma sayıları toplamı sabittir. Çünkü bir kişi, eşinin tokalaştığı herkese (eşi hariç) tokalaşmak zorundadır ve tersi de geçerlidir. Bu sabit toplam: 16 Yani bir eşin tokalaşma sayısı k ise diğer eşinki: 16 − k 5) Verilen cevapları bu kurala göre eşleştirelim (toplamları 16 olacak şekilde): ( 0, 16 ), ( 1, 15 ), ( 2, 14 ), ( 3, 13 ), ( 4, 12 ), ( 5, 11 ), ( 6, 10 ), ( 7, 9 ) Bu eşleştirmelerde kullanılmayan tek değer kalır: 8 6) Cevapları veren kişiler arasında 8 tokalaşması olan bir kişi vardır. Bu kişinin eşi de 16 kuralından dolayı yine 8 tokalaşma yapmıştır: 16 − 8 = 8 7) Ancak soruyu soran kişi cevap vermedi (listeye dahil değil). O halde cevap listesinde tek başına kalan 8 sayısının eşi, soruyu soran kişidir. Dolayısıyla soruyu soran kişi de 8 kişiyle tokalaşmıştır. 8) Sonuç ve şık kontrolü: Doğru seçenek B ’dir. 8

  1. Çözüm: 1) Toplam kişi sayısı: 9 × 2 = 18 2) Tokalaşma kuralı: Hiç kimse kendi eşiyle tokalaşmıyor. Bu yüzden bir kişinin en fazla tokalaşabileceği kişi sayısı: 18 − 2 = 16 3) Soruyu soran kişi, kendisi hariç diğer kişilere kaç kişiyle tokalaştıklarını soruyor. Cevaplar, her biri bir kez olmak üzere şu değerlerin tamamı çıkıyor: 0, 1, 2, …, 16 4) Temel gözlem: Bir çiftte eşlerin tokalaşma sayıları toplamı sabittir. Çünkü bir kişi, eşinin tokalaştığı herkese (eşi hariç) tokalaşmak zorundadır ve tersi de geçerlidir. Bu sabit toplam: 16 Yani bir eşin tokalaşma sayısı k ise diğer eşinki: 16 − k 5) Verilen cevapları bu kurala göre eşleştirelim (toplamları 16 olacak şekilde): ( 0, 16 ), ( 1, 15 ), ( 2, 14 ), ( 3, 13 ), ( 4, 12 ), ( 5, 11 ), ( 6, 10 ), ( 7, 9 ) Bu eşleştirmelerde kullanılmayan tek değer kalır: 8 6) Cevapları veren kişiler arasında 8 tokalaşması olan bir kişi vardır. Bu kişinin eşi de 16 kuralından dolayı yine 8 tokalaşma yapmıştır: 16 − 8 = 8 7) Ancak soruyu soran kişi cevap vermedi (listeye dahil değil). O halde cevap listesinde tek başına kalan 8 sayısının eşi, soruyu soran kişidir. Dolayısıyla soruyu soran kişi de 8 kişiyle tokalaşmıştır. 8) Sonuç ve şık kontrolü: Doğru seçenek B ’dir. 8

1) Toplam kişi sayısı:

9×2=18

2) Tokalaşma kuralı: Hiç kimse kendi eşiyle tokalaşmıyor. Bu yüzden bir kişinin en fazla tokalaşabileceği kişi sayısı:

182=16

3) Soruyu soran kişi, kendisi hariç diğer kişilere kaç kişiyle tokalaştıklarını soruyor. Cevaplar, her biri bir kez olmak üzere şu değerlerin tamamı çıkıyor:

0,1,2,,16

4) Temel gözlem: Bir çiftte eşlerin tokalaşma sayıları toplamı sabittir. Çünkü bir kişi, eşinin tokalaştığı herkese (eşi hariç) tokalaşmak zorundadır ve tersi de geçerlidir. Bu sabit toplam:

16

Yani bir eşin tokalaşma sayısı k ise diğer eşinki:

16k

5) Verilen cevapları bu kurala göre eşleştirelim (toplamları 16 olacak şekilde):

(0,16),(1,15),(2,14),(3,13),(4,12),(5,11),(6,10),(7,9)

Bu eşleştirmelerde kullanılmayan tek değer kalır:

8

6) Cevapları veren kişiler arasında 8 tokalaşması olan bir kişi vardır. Bu kişinin eşi de 16 kuralından dolayı yine 8 tokalaşma yapmıştır:

168=8

7) Ancak soruyu soran kişi cevap vermedi (listeye dahil değil). O halde cevap listesinde tek başına kalan 8 sayısının eşi, soruyu soran kişidir. Dolayısıyla soruyu soran kişi de 8 kişiyle tokalaşmıştır.

8) Sonuç ve şık kontrolü: Doğru seçenek B’dir.

8
2. SoruÇoktan Seçmeli

İki basamaklı bir doğal sayının rakamları yer değiştirince sayı 27 artıyor.

Bu sayı asal ise kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

İki basamaklı sayının onlar basamağı ve birler basamağı için sırasıyla a ve b diyelim. Bu durumda sayı ve rakamları yer değişmiş hâli: 10 a + b 10 b + a Rakamlar yer değişince sayı 27 arttığına göre denklem: 10 b + a = 10 a + b + 27 Düzenleyelim: 10 b + a - 10 a - b = 27 9 b - 9 a = 27 9 ( b - a ) = 27 b - a = 3 Buradan b = a + 3 olur. Sayı: 10 a + b = 10 a + ( a + 3 ) = 11 a + 3 İki basamaklı olma koşulundan adaylar: a = 1 → 14 a = 2 → 25 a = 3 → 36 a = 4 → 47 a = 5 → 58 a = 6 → 69 Asallık kontrolü: Bu adaylardan yalnızca 47 için kontrol yapalım. Bölünebilme için yeterli olan sınır: 47 < 49 = 7 2 Dolayısıyla 2, 3, 5, 7 ile bölünebilirlik yeterlidir. Bölünmediğini şu eşitliklerle gösterelim: 47 = 2 × 23 + 1 47 = 3 × 15 + 2 47 = 5 × 9 + 2 47 = 7 × 6 + 5 Bu nedenle sayı asaldır ve doğru seçenek D olur. Cevap: 47

  1. Çözüm: İki basamaklı sayının onlar basamağı ve birler basamağı için sırasıyla a ve b diyelim. Bu durumda sayı ve rakamları yer değişmiş hâli: 10 a + b 10 b + a Rakamlar yer değişince sayı 27 arttığına göre denklem: 10 b + a = 10 a + b + 27 Düzenleyelim: 10 b + a - 10 a - b = 27 9 b - 9 a = 27 9 ( b - a ) = 27 b - a = 3 Buradan b = a + 3 olur. Sayı: 10 a + b = 10 a + ( a + 3 ) = 11 a + 3 İki basamaklı olma koşulundan adaylar: a = 1 → 14 a = 2 → 25 a = 3 → 36 a = 4 → 47 a = 5 → 58 a = 6 → 69 Asallık kontrolü: Bu adaylardan yalnızca 47 için kontrol yapalım. Bölünebilme için yeterli olan sınır: 47 < 49 = 7 2 Dolayısıyla 2, 3, 5, 7 ile bölünebilirlik yeterlidir. Bölünmediğini şu eşitliklerle gösterelim: 47 = 2 × 23 + 1 47 = 3 × 15 + 2 47 = 5 × 9 + 2 47 = 7 × 6 + 5 Bu nedenle sayı asaldır ve doğru seçenek D olur. Cevap: 47

İki basamaklı sayının onlar basamağı ve birler basamağı için sırasıyla

a

ve

b

diyelim.

Bu durumda sayı ve rakamları yer değişmiş hâli:

10a+b10b+a

Rakamlar yer değişince sayı

27

arttığına göre denklem:

10b+a=10a+b+27

Düzenleyelim:

10b+a-10a-b=279b-9a=279(b-a)=27b-a=3

Buradan

b=a+3

olur. Sayı:

10a+b=10a+(a+3)=11a+3

İki basamaklı olma koşulundan adaylar:

a=114a=225a=336a=447a=558a=669

Asallık kontrolü: Bu adaylardan yalnızca

47

için kontrol yapalım. Bölünebilme için yeterli olan sınır:

47<49=72

Dolayısıyla

2,3,5,7

ile bölünebilirlik yeterlidir. Bölünmediğini şu eşitliklerle gösterelim:

47=2×23+147=3×15+247=5×9+247=7×6+5

Bu nedenle sayı asaldır ve doğru seçenek

D

olur. Cevap:

47
3. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki toplamın 7 ile bölümünden kalan kaçtır?

k=1100kk

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Çözüm üretilemedi

  1. Çözüm: Çözüm üretilemedi

Çözüm üretilemedi

4. SoruÇoktan Seçmeli

Bir torbada 7 beyaz ve 5 siyah bilye vardır.

Her adımda torbadan rastgele 2 bilye çekiliyor:

  • İkisi de aynı renkse torbaya 1 siyah bilye geri konuluyor.

  • Renkleri farklıysa torbaya 1 beyaz bilye geri konuluyor.

Bu işlem torbada 1 bilye kalana kadar sürdürülüyor. Sonda kalan bilyenin rengi nedir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edeceğiz. Bunun için süreçte değişmeyen (invariant) bir özelliğe bakacağız. Başlangıçta beyaz ve siyah bilye sayıları: W = 7 S = 5 Her adımda torbadan rastgele 2 bilye çekiliyor ve kurala göre torbaya tek bilye geri konuluyor. Böylece toplam bilye sayısı her adımda T → T - 1 olur; işlem sonunda torbada 1 bilye kalacaktır. Kritik fikir: beyaz bilye sayısının tek-çiftliği (paritesi) değişiyor mu? Bunun için her olasılıkta çıkan iki bilyenin rengine göre W nasıl değişiyor ona bakalım. Durum 1: İki bilye de beyaz (WW). Torbadan iki beyaz gider, geri bir siyah gelir: W → W - 2 Burada W - 2 ifadesi, W ile aynı tek-çiftliğe sahiptir (çünkü 2 çift sayıdır). Durum 2: İki bilye de siyah (BB). Torbadan iki siyah gider, geri bir siyah gelir; beyaz sayısı etkilenmez: W → W Yani beyazın paritesi kesinlikle değişmez. Durum 3: Renkler farklı (WB). Bir beyaz ve bir siyah çıkar, geri bir beyaz konur: W → W - 1 + 1 W → W Yani yine beyaz sayısı (dolayısıyla tek-çiftliği) değişmez. Sonuç: Her adımda W sayısının paritesi korunur. Başlangıçta W = 7 olduğu için W tek kalacaktır. İşlem bittiğinde torbada yalnız 1 bilye kalır. Bu anda beyaz bilye sayısı ya 0 ya da 1 olabilir. Ama beyaz sayısı tek kalmak zorunda olduğundan W = 1 olur; yani son bilye beyaz dır. Karar: Doğru cevap A (Beyaz). Sorunun doğru cevabı gerçekten A ’dır.

  1. Çözüm: Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edeceğiz. Bunun için süreçte değişmeyen (invariant) bir özelliğe bakacağız. Başlangıçta beyaz ve siyah bilye sayıları: W = 7 S = 5 Her adımda torbadan rastgele 2 bilye çekiliyor ve kurala göre torbaya tek bilye geri konuluyor. Böylece toplam bilye sayısı her adımda T → T - 1 olur; işlem sonunda torbada 1 bilye kalacaktır. Kritik fikir: beyaz bilye sayısının tek-çiftliği (paritesi) değişiyor mu? Bunun için her olasılıkta çıkan iki bilyenin rengine göre W nasıl değişiyor ona bakalım. Durum 1: İki bilye de beyaz (WW). Torbadan iki beyaz gider, geri bir siyah gelir: W → W - 2 Burada W - 2 ifadesi, W ile aynı tek-çiftliğe sahiptir (çünkü 2 çift sayıdır). Durum 2: İki bilye de siyah (BB). Torbadan iki siyah gider, geri bir siyah gelir; beyaz sayısı etkilenmez: W → W Yani beyazın paritesi kesinlikle değişmez. Durum 3: Renkler farklı (WB). Bir beyaz ve bir siyah çıkar, geri bir beyaz konur: W → W - 1 + 1 W → W Yani yine beyaz sayısı (dolayısıyla tek-çiftliği) değişmez. Sonuç: Her adımda W sayısının paritesi korunur. Başlangıçta W = 7 olduğu için W tek kalacaktır. İşlem bittiğinde torbada yalnız 1 bilye kalır. Bu anda beyaz bilye sayısı ya 0 ya da 1 olabilir. Ama beyaz sayısı tek kalmak zorunda olduğundan W = 1 olur; yani son bilye beyaz dır. Karar: Doğru cevap A (Beyaz). Sorunun doğru cevabı gerçekten A ’dır.

Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edeceğiz. Bunun için süreçte değişmeyen (invariant) bir özelliğe bakacağız.

Başlangıçta beyaz ve siyah bilye sayıları:

W=7S=5

Her adımda torbadan rastgele

2

bilye çekiliyor ve kurala göre torbaya tek bilye geri konuluyor. Böylece toplam bilye sayısı her adımda

TT-1

olur; işlem sonunda torbada

1

bilye kalacaktır.

Kritik fikir: beyaz bilye sayısının tek-çiftliği (paritesi) değişiyor mu?

Bunun için her olasılıkta çıkan iki bilyenin rengine göre

W

nasıl değişiyor ona bakalım.

Durum 1: İki bilye de beyaz (WW). Torbadan iki beyaz gider, geri bir siyah gelir:

WW-2

Burada

W-2

ifadesi,

W

ile aynı tek-çiftliğe sahiptir (çünkü

2

çift sayıdır).

Durum 2: İki bilye de siyah (BB). Torbadan iki siyah gider, geri bir siyah gelir; beyaz sayısı etkilenmez:

WW

Yani beyazın paritesi kesinlikle değişmez.

Durum 3: Renkler farklı (WB). Bir beyaz ve bir siyah çıkar, geri bir beyaz konur:

WW-1+1WW

Yani yine beyaz sayısı (dolayısıyla tek-çiftliği) değişmez.

Sonuç: Her adımda

W

sayısının paritesi korunur. Başlangıçta

W=7

olduğu için

W

tek kalacaktır.

İşlem bittiğinde torbada yalnız

1

bilye kalır. Bu anda beyaz bilye sayısı ya

0

ya da

1

olabilir. Ama beyaz sayısı tek kalmak zorunda olduğundan

W=1

olur; yani son bilye beyazdır.

Karar: Doğru cevap A (Beyaz). Sorunun doğru cevabı gerçekten A’dır.

5. SoruÇoktan Seçmeli

Bir torbada üç beyaz ve üç siyah taş vardır. Her adımda torbadan rastgele iki taş çekiliyor; iki taş aynı renkteyse torbaya bir beyaz taş geri konuluyor, iki taş farklı renkteyse torbaya bir siyah taş geri konuluyor. Bu işlem torbada tek taş kalana kadar sürdürülürse, en son kalan taşın rengi kesin olarak nedir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Kontrol: Doğru seçenek B (Siyah), çünkü süreç boyunca siyah taş sayısının tek-çiftliği değişmez. Adım 1: Değişken tanımlayalım. B = torbadaki siyah taş sayısı Adım 2: Her çekişte B ' nin nasıl değiştiğini inceleyelim. Durum WW: İki beyaz çekilirse bir beyaz geri konur. Bu durumda siyah taş sayısı değişmez: Δ B = 0 Durum BB: İki siyah çekilirse bir beyaz geri konur. İki siyah eksildiği için: Δ B = − 2 Durum WB: Farklı renk çekilirse bir siyah geri konur. Bir siyah çıktı, bir siyah geri geldiği için: Δ B = 0 Adım 3: Özetle her adımda B ' nin değişimi ya 0 ya da − 2 ' dir. Dolayısıyla B ' nin tek-çiftliği (mod 2 ) değişmez: B ≡ B 0  (mod  2 ) Adım 4: Başlangıçta siyah taş sayısı 3 ' tür, yani tek sayıdır: B 0 = 3 ⇒ B 0 ≡ 1  (mod  2 ) Adım 5: En sonda torbada tek taş kaldığında siyah taş sayısı ya 0 ya da 1 ' dir. B son ∈ { 0, 1 } Tek-çiftlik değişmediği için B son ≡ 1  (mod  2 ) ⇒ B son = 1 Sonuç: Son kalan taş kesin olarak siyah ' tır. (Doğru cevap B)

  1. Çözüm: Kontrol: Doğru seçenek B (Siyah), çünkü süreç boyunca siyah taş sayısının tek-çiftliği değişmez. Adım 1: Değişken tanımlayalım. B = torbadaki siyah taş sayısı Adım 2: Her çekişte B ' nin nasıl değiştiğini inceleyelim. Durum WW: İki beyaz çekilirse bir beyaz geri konur. Bu durumda siyah taş sayısı değişmez: Δ B = 0 Durum BB: İki siyah çekilirse bir beyaz geri konur. İki siyah eksildiği için: Δ B = − 2 Durum WB: Farklı renk çekilirse bir siyah geri konur. Bir siyah çıktı, bir siyah geri geldiği için: Δ B = 0 Adım 3: Özetle her adımda B ' nin değişimi ya 0 ya da − 2 ' dir. Dolayısıyla B ' nin tek-çiftliği (mod 2 ) değişmez: B ≡ B 0  (mod  2 ) Adım 4: Başlangıçta siyah taş sayısı 3 ' tür, yani tek sayıdır: B 0 = 3 ⇒ B 0 ≡ 1  (mod  2 ) Adım 5: En sonda torbada tek taş kaldığında siyah taş sayısı ya 0 ya da 1 ' dir. B son ∈ { 0, 1 } Tek-çiftlik değişmediği için B son ≡ 1  (mod  2 ) ⇒ B son = 1 Sonuç: Son kalan taş kesin olarak siyah ' tır. (Doğru cevap B)
Kontrol: Doğru seçenekB(Siyah),çünkü süreç boyunca siyah taş sayısının tek-çiftliği değişmez.
Adım 1: Değişken tanımlayalım.B=torbadaki siyah taş sayısı
Adım 2: Her çekişteB'nin nasıl değiştiğini inceleyelim.
DurumWW:İki beyaz çekilirse bir beyaz geri konur.Bu durumda siyah taş sayısı değişmez:ΔB=0
DurumBB:İki siyah çekilirse bir beyaz geri konur.İki siyah eksildiği için:ΔB=2
DurumWB:Farklı renk çekilirse bir siyah geri konur.Bir siyah çıktı, bir siyah geri geldiği için:ΔB=0
Adım 3: Özetle her adımdaB'nin değişimi ya0ya da2'dir.DolayısıylaB'nin tek-çiftliği (mod2) değişmez:BB0 (mod 2)
Adım 4: Başlangıçta siyah taş sayısı3'tür, yani tek sayıdır:B0=3B01 (mod 2)
Adım 5: En sonda torbada tek taş kaldığında siyah taş sayısı ya0ya da1'dir.Bson{0,1}Tek-çiftlik değişmediği içinBson1 (mod 2)Bson=1
Sonuç: Son kalan taş kesin olaraksiyah'tır. (Doğru cevapB)
6. SoruÇoktan Seçmeli

S=1,2,3,4 kümesini kendisine eşleyen f fonksiyonu için

xS,f(f(x))=x ve f(1)1 koşulları sağlanıyor.

Bu koşulları sağlayan kaç farklı f fonksiyonu vardır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

1) Seçenek B kontrolü (sayımı yapalım): Küme ve koşullar: S = 1, 2, 3, 4 ∀ x ∈ S, f ( f ( x ) ) = x f ( 1 ) ≠ 1 2) İlk koşul, f fonksiyonunun bir involüsyon olduğunu söyler. Bu durumda her eleman ya sabit kalır ya da bir başka elemanla yer değiştirir: f ( x ) = x veya f ( a ) = b, f ( b ) = a, a ≠ b 3) İkinci koşul, 1 ’in sabit nokta olamayacağını söyler; yani 1 mutlaka bir elemanla yer değiştirmelidir: f ( 1 ) ∈ 2, 3, 4 Dolayısıyla 1 ’in eşleşeceği eleman için seçim sayısı: 3 4) 1 bir elemanla eşleşince geriye iki eleman kalır. Bu kalan iki eleman için involüsyon olasılıkları: (i) İkisi de sabit kalabilir (ii) Birbirleriyle yer değiştirebilir Yani kalan ikili için seçim sayısı: 2 5) Toplam fonksiyon sayısı çarpım kuralıyla: 3 × 2 = 6 Sonuç: Doğru seçenek B’dir. 6

  1. Çözüm: 1) Seçenek B kontrolü (sayımı yapalım): Küme ve koşullar: S = 1, 2, 3, 4 ∀ x ∈ S, f ( f ( x ) ) = x f ( 1 ) ≠ 1 2) İlk koşul, f fonksiyonunun bir involüsyon olduğunu söyler. Bu durumda her eleman ya sabit kalır ya da bir başka elemanla yer değiştirir: f ( x ) = x veya f ( a ) = b, f ( b ) = a, a ≠ b 3) İkinci koşul, 1 ’in sabit nokta olamayacağını söyler; yani 1 mutlaka bir elemanla yer değiştirmelidir: f ( 1 ) ∈ 2, 3, 4 Dolayısıyla 1 ’in eşleşeceği eleman için seçim sayısı: 3 4) 1 bir elemanla eşleşince geriye iki eleman kalır. Bu kalan iki eleman için involüsyon olasılıkları: (i) İkisi de sabit kalabilir (ii) Birbirleriyle yer değiştirebilir Yani kalan ikili için seçim sayısı: 2 5) Toplam fonksiyon sayısı çarpım kuralıyla: 3 × 2 = 6 Sonuç: Doğru seçenek B’dir. 6

1) Seçenek B kontrolü (sayımı yapalım):

Küme ve koşullar:

S=1,2,3,4xS,f(f(x))=xf(1)1

2) İlk koşul, f fonksiyonunun bir involüsyon olduğunu söyler. Bu durumda her eleman ya sabit kalır ya da bir başka elemanla yer değiştirir:

f(x)=x

veya

f(a)=b,f(b)=a,ab

3) İkinci koşul, 1’in sabit nokta olamayacağını söyler; yani 1 mutlaka bir elemanla yer değiştirmelidir:

f(1)2,3,4

Dolayısıyla 1’in eşleşeceği eleman için seçim sayısı:

3

4) 1 bir elemanla eşleşince geriye iki eleman kalır. Bu kalan iki eleman için involüsyon olasılıkları:

(i) İkisi de sabit kalabilir

(ii) Birbirleriyle yer değiştirebilir

Yani kalan ikili için seçim sayısı:

2

5) Toplam fonksiyon sayısı çarpım kuralıyla:

3×2=6

Sonuç: Doğru seçenek B’dir.

6
7. SoruÇoktan Seçmeli

Bir torbada kırmızı ve mavi bilyeler vardır ve sayıları eşittir. Geri koymadan iki bilye çekildiğinde iki bilyenin de kırmızı gelme olasılığı 16 olduğuna göre torbadaki toplam bilye sayısı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Kırmızı bilye sayısı ile mavi bilye sayısı eşit olsun. Kırmızı bilye sayısına n diyelim. Bu durumda mavi bilye sayısı da n ve toplam bilye sayısı: 2 n Geri koymadan iki bilye çekildiğinde iki bilyenin de kırmızı gelme olasılığı: n 2 n ⋅ n − 1 2 n − 1 İlk kesir sadeleşir: 1 2 ⋅ n − 1 2 n − 1 Soruya göre bu olasılık: 1 2 ⋅ n − 1 2 n − 1 = 1 6 Her iki tarafı 2 ile çarpalım: n − 1 2 n − 1 = 1 3 Çapraz çarpım yapalım: 3 ( n − 1 ) = 1 ( 2 n − 1 ) Düzenleyelim: 3 n − 3 = 2 n − 1 Taraf tarafa toplayıp çıkaralım: n = 2 Toplam bilye sayısı: 2 n = 2 ⋅ 2 = 4 Sonuç: Toplam bilye sayısı 4 olduğundan doğru seçenek A 'dır.

  1. Çözüm: Kırmızı bilye sayısı ile mavi bilye sayısı eşit olsun. Kırmızı bilye sayısına n diyelim. Bu durumda mavi bilye sayısı da n ve toplam bilye sayısı: 2 n Geri koymadan iki bilye çekildiğinde iki bilyenin de kırmızı gelme olasılığı: n 2 n ⋅ n − 1 2 n − 1 İlk kesir sadeleşir: 1 2 ⋅ n − 1 2 n − 1 Soruya göre bu olasılık: 1 2 ⋅ n − 1 2 n − 1 = 1 6 Her iki tarafı 2 ile çarpalım: n − 1 2 n − 1 = 1 3 Çapraz çarpım yapalım: 3 ( n − 1 ) = 1 ( 2 n − 1 ) Düzenleyelim: 3 n − 3 = 2 n − 1 Taraf tarafa toplayıp çıkaralım: n = 2 Toplam bilye sayısı: 2 n = 2 ⋅ 2 = 4 Sonuç: Toplam bilye sayısı 4 olduğundan doğru seçenek A 'dır.

Kırmızı bilye sayısı ile mavi bilye sayısı eşit olsun. Kırmızı bilye sayısına n diyelim.

Bu durumda mavi bilye sayısı da n ve toplam bilye sayısı:

2n

Geri koymadan iki bilye çekildiğinde iki bilyenin de kırmızı gelme olasılığı:

n2nn12n1

İlk kesir sadeleşir:

12n12n1

Soruya göre bu olasılık:

12n12n1=16

Her iki tarafı 2 ile çarpalım:

n12n1=13

Çapraz çarpım yapalım:

3(n1)=1(2n1)

Düzenleyelim:

3n3=2n1

Taraf tarafa toplayıp çıkaralım:

n=2

Toplam bilye sayısı:

2n=22=4

Sonuç: Toplam bilye sayısı 4 olduğundan doğru seçenek A'dır.

8. SoruÇoktan Seçmeli

Bir kutuda 14 kırmızı ve 17 mavi bilye vardır. Her adımda kutudan rastgele 2 bilye alınır:

  • Alınan bilyeler aynı renk ise kutuya 1 kırmızı bilye konur.
  • Alınan bilyeler farklı renk ise kutuya 1 mavi bilye konur.

Bu işlem kutuda tek bilye kalana kadar sürdürülür. Sonda kalan bilyenin rengi kesin olarak nedir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

1) Doğru şık kontrolü Şık B (mavi) doğrudur; sonda kalan bilyenin rengi kesin olarak mavidir. 2) Başlangıç durumu Kırmızı sayısını R, mavi sayısını B ile gösterelim. R = 14 B = 17 3) Her adımda ne değişiyor? (Durum geçişleri) Kutudan iki bilye alınıp kurala göre bir bilye geri konduğu için her adımda toplam bilye sayısı bir azalır (sonda tek bilye kalır). Şimdi (R,B) ikilisinin her olası çekişte nasıl değiştiğini yazalım: a) İki kırmızı (RR) gelirse ( R, B ) → ( R − 1, B ) b) İki mavi (BB) gelirse ( R, B ) → ( R + 1, B − 2 ) c) Farklı renk (RB) gelirse ( R, B ) → ( R − 1, B ) 4) Ana fikir: Mavi sayısının tek-çiftliği değişmiyor Yukarıdaki üç durumda mavi sayısına bakalım: RR durumunda B değişmiyor. RB durumunda B değişmiyor. BB durumunda B iki azalıyor. Yani her adımda mavi sayısı ya aynı kalıyor ya da iki azalıyor. Bu nedenle B’nin tek/çiftliği (paritesi) değişmez. Başlangıçta mavi sayısı tektir: B = 17 B ≡ 1 ( mod 2 ) 5) Sonda tek bilye kalınca sonuç zorunlu olur İşlem bittiğinde kutuda tek bilye kalır. Bu son bilye kırmızı olsaydı mavi sayısı B = 0 olurdu ve bu çift tir. Oysa parite değişmediği için sonda mavi sayısı da tek olmak zorundadır. Tek bilye kalmışken mavi sayısının tek olması ancak şu şekilde mümkündür: B = 1 Dolayısıyla son kalan bilye kesin olarak mavidir. 6) Sonuç Doğru cevap: B (Mavi).

  1. Çözüm: 1) Doğru şık kontrolü Şık B (mavi) doğrudur; sonda kalan bilyenin rengi kesin olarak mavidir. 2) Başlangıç durumu Kırmızı sayısını R, mavi sayısını B ile gösterelim. R = 14 B = 17 3) Her adımda ne değişiyor? (Durum geçişleri) Kutudan iki bilye alınıp kurala göre bir bilye geri konduğu için her adımda toplam bilye sayısı bir azalır (sonda tek bilye kalır). Şimdi (R,B) ikilisinin her olası çekişte nasıl değiştiğini yazalım: a) İki kırmızı (RR) gelirse ( R, B ) → ( R − 1, B ) b) İki mavi (BB) gelirse ( R, B ) → ( R + 1, B − 2 ) c) Farklı renk (RB) gelirse ( R, B ) → ( R − 1, B ) 4) Ana fikir: Mavi sayısının tek-çiftliği değişmiyor Yukarıdaki üç durumda mavi sayısına bakalım: RR durumunda B değişmiyor. RB durumunda B değişmiyor. BB durumunda B iki azalıyor. Yani her adımda mavi sayısı ya aynı kalıyor ya da iki azalıyor. Bu nedenle B’nin tek/çiftliği (paritesi) değişmez. Başlangıçta mavi sayısı tektir: B = 17 B ≡ 1 ( mod 2 ) 5) Sonda tek bilye kalınca sonuç zorunlu olur İşlem bittiğinde kutuda tek bilye kalır. Bu son bilye kırmızı olsaydı mavi sayısı B = 0 olurdu ve bu çift tir. Oysa parite değişmediği için sonda mavi sayısı da tek olmak zorundadır. Tek bilye kalmışken mavi sayısının tek olması ancak şu şekilde mümkündür: B = 1 Dolayısıyla son kalan bilye kesin olarak mavidir. 6) Sonuç Doğru cevap: B (Mavi).

1) Doğru şık kontrolü

Şık B (mavi) doğrudur; sonda kalan bilyenin rengi kesin olarak mavidir.

2) Başlangıç durumu

Kırmızı sayısını R, mavi sayısını B ile gösterelim.

R=14B=17

3) Her adımda ne değişiyor? (Durum geçişleri)

Kutudan iki bilye alınıp kurala göre bir bilye geri konduğu için her adımda toplam bilye sayısı bir azalır (sonda tek bilye kalır).

Şimdi (R,B) ikilisinin her olası çekişte nasıl değiştiğini yazalım:

a) İki kırmızı (RR) gelirse

(R,B)(R1,B)

b) İki mavi (BB) gelirse

(R,B)(R+1,B2)

c) Farklı renk (RB) gelirse

(R,B)(R1,B)

4) Ana fikir: Mavi sayısının tek-çiftliği değişmiyor

Yukarıdaki üç durumda mavi sayısına bakalım:

  • RR durumunda B değişmiyor.
  • RB durumunda B değişmiyor.
  • BB durumunda B iki azalıyor.

Yani her adımda mavi sayısı ya aynı kalıyor ya da iki azalıyor. Bu nedenle B’nin tek/çiftliği (paritesi) değişmez.

Başlangıçta mavi sayısı tektir:

B=17B1(mod2)

5) Sonda tek bilye kalınca sonuç zorunlu olur

İşlem bittiğinde kutuda tek bilye kalır.

Bu son bilye kırmızı olsaydı mavi sayısı

B=0

olurdu ve bu çifttir.

Oysa parite değişmediği için sonda mavi sayısı da tek olmak zorundadır. Tek bilye kalmışken mavi sayısının tek olması ancak şu şekilde mümkündür:

B=1

Dolayısıyla son kalan bilye kesin olarak mavidir.

6) Sonuç

Doğru cevap: B (Mavi).

9. SoruÇoktan Seçmeli

Bir kulüpteki her üye, diğer her üyeyle tam bir kez tokalaşmıştır. Toplam tokalaşma sayısı 45 olduğuna göre kulüpte kaç üye vardır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Her üyenin diğer her üyeyle tam bir kez tokalaştığı durumda toplam tokalaşma sayısı, ikili seçim sayısına eşittir: Tokalaşma sayısı = ( Üye sayısı ikili seçimi ) = ( n ( n - 1 ) 2 ) Verilen toplam tokalaşma sayısına göre denklem kurulur: n ( n - 1 ) 2 = 45 Paydadaki 2 ’den kurtulmak için her iki taraf 2 ile çarpılır: n ( n - 1 ) = 90 Düzenleyip ikinci dereceden denklem elde edelim: n 2 - n - 90 = 0 Çarpanlara ayıralım: ( n - 10 ) ( n + 9 ) = 0 Kökler: n = 10 veya n = - 9 Üye sayısı negatif olamayacağı için: n = 10 Bu değer şıklardan B ile uyumludur; doğru cevap B ’dir.

  1. Çözüm: Her üyenin diğer her üyeyle tam bir kez tokalaştığı durumda toplam tokalaşma sayısı, ikili seçim sayısına eşittir: Tokalaşma sayısı = ( Üye sayısı ikili seçimi ) = ( n ( n - 1 ) 2 ) Verilen toplam tokalaşma sayısına göre denklem kurulur: n ( n - 1 ) 2 = 45 Paydadaki 2 ’den kurtulmak için her iki taraf 2 ile çarpılır: n ( n - 1 ) = 90 Düzenleyip ikinci dereceden denklem elde edelim: n 2 - n - 90 = 0 Çarpanlara ayıralım: ( n - 10 ) ( n + 9 ) = 0 Kökler: n = 10 veya n = - 9 Üye sayısı negatif olamayacağı için: n = 10 Bu değer şıklardan B ile uyumludur; doğru cevap B ’dir.

Her üyenin diğer her üyeyle tam bir kez tokalaştığı durumda toplam tokalaşma sayısı, ikili seçim sayısına eşittir:

Tokalaşma sayısı=(Üye sayısıikili seçimi)=(n(n-1)2)

Verilen toplam tokalaşma sayısına göre denklem kurulur:

n(n-1)2=45

Paydadaki 2’den kurtulmak için her iki taraf 2 ile çarpılır:

n(n-1)=90

Düzenleyip ikinci dereceden denklem elde edelim:

n2-n-90=0

Çarpanlara ayıralım:

(n-10)(n+9)=0

Kökler:

n=10 veya n=-9

Üye sayısı negatif olamayacağı için:

n=10

Bu değer şıklardan B ile uyumludur; doğru cevap B’dir.

10. SoruÇoktan Seçmeli

Bir tahtada 1,2,,2026 sayıları yazılıdır.

Her adımda tahtadaki iki sayı a ve b seçilip siliniyor, yerlerine a-b yazılıyor.

Bu işlem tek sayı kalana kadar devam ederse, en son kalan sayı kesin olarak aşağıdakilerden hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Doğru seçeneğin A olduğunu kontrol edelim. Bunun için işlemin değiştirmediği (invariant) bir özelliği bulacağız. Tahtadaki sayıların toplamını başlangıçta S = 1 + 2 + ⋯ + 2026 olarak tanımlayalım. Bir adımda seçilen sayılar a, b olsun. Bu iki sayı silinip yerlerine | a − b | yazılıyor. Bu adımdan sonra toplam S ′ = S − a − b + | a − b | olur. Şimdi toplamın tek-çiftliğini inceleyelim. Modül 2 altında | a − b | ≡ a − b ≡ a + b ( mod 2 ) çünkü − b ≡ b ( mod 2 ) dir. Bu durumda S ′ = S − a − b + | a − b | ≡ S − a − b + a + b ≡ S ( mod 2 ) yani toplamın tek-çiftliği her adımda değişmez. Başlangıç toplamını hesaplayalım: S = 2026 · 2027 2 = 1013 · 2027 Burada 1013 ve 2027 tek olduğu için çarpımları da tektir; yani S ≡ 1 ( mod 2 ) olur. İşlem tek sayı kalana kadar sürdüğünde tahtada kalan son sayıya x diyelim. O anda toplam da S = x olacağından, toplamın tek-çiftliği değişmediği için x ≡ S ≡ 1 ( mod 2 ) yani son kalan sayı kesinlikle tektir. Şıklardaki sayıların tek-çiftliği: 1 tek 2 çift 2026 çift 0 çift Son sayı tek olmak zorunda olduğundan verilen şıklar içinde kesin olan tek değer A şıkkıdır.

  1. Çözüm: Doğru seçeneğin A olduğunu kontrol edelim. Bunun için işlemin değiştirmediği (invariant) bir özelliği bulacağız. Tahtadaki sayıların toplamını başlangıçta S = 1 + 2 + ⋯ + 2026 olarak tanımlayalım. Bir adımda seçilen sayılar a, b olsun. Bu iki sayı silinip yerlerine | a − b | yazılıyor. Bu adımdan sonra toplam S ′ = S − a − b + | a − b | olur. Şimdi toplamın tek-çiftliğini inceleyelim. Modül 2 altında | a − b | ≡ a − b ≡ a + b ( mod 2 ) çünkü − b ≡ b ( mod 2 ) dir. Bu durumda S ′ = S − a − b + | a − b | ≡ S − a − b + a + b ≡ S ( mod 2 ) yani toplamın tek-çiftliği her adımda değişmez. Başlangıç toplamını hesaplayalım: S = 2026 · 2027 2 = 1013 · 2027 Burada 1013 ve 2027 tek olduğu için çarpımları da tektir; yani S ≡ 1 ( mod 2 ) olur. İşlem tek sayı kalana kadar sürdüğünde tahtada kalan son sayıya x diyelim. O anda toplam da S = x olacağından, toplamın tek-çiftliği değişmediği için x ≡ S ≡ 1 ( mod 2 ) yani son kalan sayı kesinlikle tektir. Şıklardaki sayıların tek-çiftliği: 1 tek 2 çift 2026 çift 0 çift Son sayı tek olmak zorunda olduğundan verilen şıklar içinde kesin olan tek değer A şıkkıdır.

Doğru seçeneğin A olduğunu kontrol edelim. Bunun için işlemin değiştirmediği (invariant) bir özelliği bulacağız.

Tahtadaki sayıların toplamını başlangıçta

S=1+2++2026

olarak tanımlayalım.

Bir adımda seçilen sayılar

a,b

olsun. Bu iki sayı silinip yerlerine

|ab|

yazılıyor.

Bu adımdan sonra toplam

S=Sab+|ab|

olur.

Şimdi toplamın tek-çiftliğini inceleyelim. Modül

2

altında

|ab|aba+b(mod2)

çünkü

bb(mod2)

dir.

Bu durumda

S=Sab+|ab|Sab+a+bS(mod2)

yani toplamın tek-çiftliği her adımda değişmez.

Başlangıç toplamını hesaplayalım:

S=2026·20272=1013·2027

Burada

1013

ve

2027

tek olduğu için çarpımları da tektir; yani

S1(mod2)

olur.

İşlem tek sayı kalana kadar sürdüğünde tahtada kalan son sayıya

x

diyelim. O anda toplam da

S=x

olacağından, toplamın tek-çiftliği değişmediği için

xS1(mod2)

yani son kalan sayı kesinlikle tektir.

Şıklardaki sayıların tek-çiftliği:

1 tek2 çift2026 çift0 çift

Son sayı tek olmak zorunda olduğundan verilen şıklar içinde kesin olan tek değer A şıkkıdır.

Rutin Olmayan Problemler Hakkında

Rutin olmayan problem ne demektir?

Tek bir kalıp formülle değil, verilenler arasında ilişki kurarak çözülen problem türüdür.

Bu sorularda ilk adım ne olmalı?

Soruda verilen bilgileri ve isteneni netleştirip gerekirse tablo, şekil veya sembol kullanmak gerekir.

Rutin olmayan problemler nasıl geliştirilir?

Farklı tipte sorular çözmek ve çözüm yollarını karşılaştırmak bu beceriyi geliştirir.