TYT - Varlık Felsefesi - Orta Test - Varlık Felsefesi 7 - 5
Doğru cevap: B
“Varlık, algılandığı sürece vardır; algılanmayanın varlığından söz edilemez.” görüşü aşağıdaki yaklaşımlardan hangisine aittir?
A
Materyalizm
B
İdealizm (öznel idealizm)
C
Düalizm
D
Realizm
Çözüm
Bu görüş, varlığın zihne/algıya bağımlı olduğunu savunan öznel idealizme uygundur. Algılanmayan nesnenin varlığını temellendirmeyi reddeder. Materyalizm ise varlığı maddeden bağımsız görmez.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: C
Aşağıdaki görüşlerden hangisi, varlığı “düşünceden bağımsız, nesnel bir gerçeklik” olarak temellendirip bilginin kaynağında duyusal deneyimi belirleyici görmesi bakımından varlık felsefesinde realist çizgiye en uygun ifadedir?
A
Varlık, zihnin apriori kategorileriyle kurduğu fenomenler alanıdır; kendinde şey bilinemese de var olanın koşulu zihindir.
B
Varlık, algıların toplamıdır; algılanmayanın varlığından söz edilemez.
C
Varlık, bilinçten bağımsız olarak vardır; onu tanımada duyuların sağladığı veriler temel dayanak oluşturur.
D
Varlık, mutlak tin’in diyalektik gelişim sürecinde kavram olarak kendini açmasıdır; gerçek olan ussaldır.
Çözüm
Realizm, varlığın bilinçten bağımsız olduğunu savunur. Seçenek C hem bu bağımsızlığı hem de deneyimin bilgi için temel oluşunu vurgular. Diğerleri idealizm/immaterializm ya da rasyonalizm ağırlıklıdır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
“Varlık değişmez; değişim ve çokluk duyuların aldatmasıdır. Gerçek olan bir ve aynı olandır.” görüşü aşağıdaki filozoflardan hangisinin varlık anlayışıyla en tutarlıdır?
A
Herakleitos
B
Parmenides
C
Aristoteles
D
Demokritos
Çözüm
Parmenides’e göre varlık birdir, değişmez ve süreklidir; değişim görünüşten ibarettir. Herakleitos tam tersine oluşu savunur. Aristoteles ve Demokritos çokluk ve değişimi farklı biçimlerde kabul eder.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
“Varlık, ‘varlık’ olarak ele alındığında tek bir anlamda söylenmez; farklı kategorilerde (töz, nitelik, nicelik vb.) farklı biçimlerde dile gelir.” ifadesi aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini en iyi karşılar?
A
Varlığın tek bir tözden oluştuğunu savunan monizm
B
Varlığın iki ayrı tözden oluştuğunu savunan düalizm
C
Varlık kavramının çok anlamlı (analog) kullanıldığını savunan Aristotelesçi yaklaşım
D
Varlığın yalnızca zihinsel tasarımlardan ibaret olduğunu savunan öznel idealizm
Çözüm
Aristoteles’te “varlık” farklı kategorilerde farklı biçimlerde söylenir; bu, tek-anlamlılık değil analojik çok anlamlılıktır. Monizm/düalizm töz sayısıyla ilgilidir. Öznel idealizm ise varlığı zihne indirger.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
“Varlık, zorunlu olarak var olan bir ‘ilk neden’ gerektirir; bu neden kendisi için başka bir nedene muhtaç değildir ve tüm var olanların varlık gerekçesidir.” düşüncesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en doğrudan ilişkilidir?
A
Oluş (devenir)
B
Zorunlu varlık (vacibu’l-vücud)
C
Görünüş (fenomen)
D
Hiçlik (nihil)
Çözüm
İfade, varlığın nihai açıklamasını kendisi zorunlu olan bir varlığa dayandırır. Bu, İslam felsefesinde “zorunlu varlık (vacibu’l-vücud)” kavramıyla karşılanır. Diğer seçenekler farklı ontolojik temalara aittir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Kant’ın “numen/fenomen” ayrımı açısından aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?
Fenomen, şeylerin zihinden bağımsız olarak kendinde oldukları hâlidir.
C
Numen, bilginin konusu olamaz; çünkü deneyimin koşulları dışında kalır.
D
Fenomen bilgisi, aklın doğuştan idealarıyla elde edilir ve deneyime ihtiyaç duymaz.
Çözüm
Kant’a göre fenomen deneyimde bize göründüğü hâliyle nesnedir; numen (kendinde şey) deneyimin sınırları dışında kaldığından bilginin konusu olamaz. Bu ayrım, bilginin koşullarını deneyim alanıyla sınırlar.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Heidegger’in varlık felsefesinde “Varlık” ile “var olan” ayrımı (ontolojik fark) dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu ayrımı en iyi ifade eder?
A
Varlık, tüm var olanların toplamıdır; var olan ise bu toplamın adıdır.
B
Varlık, var olanların var-olma anlamıdır; var olan ise bu anlamın somut örnekleridir.
C
Varlık, yalnızca zihinsel bir kavramdır; var olan ise yalnızca duyusal bir tasarımdır.
D
Varlık, değişmeyen idealar dünyasıdır; var olan ise değişen duyusal nesnelerdir.
Çözüm
Heidegger’de “Varlık” (Sein) var olanların (Seiendes) var-olma anlamıdır; var olanlar ise tek tek şeylerdir. Ontolojik fark, Varlık’ı bir “şey” gibi ele almayı reddeder. Bu nedenle Varlık, var olanların toplamı değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Parmenides’in “varlık vardır, yokluk yoktur” önermesinden aşağıdaki sonuçlardan hangisi zorunlu olarak çıkar?
A
Değişme ve oluş gerçekliğin temelidir; varlık sürekli dönüşür.
B
Varlık çokluktur; çünkü duyular çokluğu zorunlu kılar.
C
Gerçek varlık değişmez ve bölünmezdir; oluş ve değişme görünüş düzeyindedir.
D
Varlık, hem vardır hem yoktur; çelişki gerçekliğin yapısıdır.
Çözüm
Parmenides’e göre yokluk düşünülemez; bu yüzden oluş (yokluktan varlığa geçiş) imkânsızdır. Sonuç olarak gerçek varlık değişmez, bir ve bölünmezdir. Değişme duyusal görünüşe aittir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi, “varlık” kavramını yalnızca zihne bağlı bir tasarım olarak değil, zihinden bağımsız bir gerçeklik olarak temellendirir?
A
İdealizm: Varlık, algı ve düşünceden ibarettir.
B
Realizm: Varlık, bilinçten bağımsız olarak vardır.
C
Nihilizm: Varlık diye bir şey yoktur; her şey anlamsızdır.
D
Septisizm: Varlığın var olup olmadığı kesin olarak bilinemaz.
Çözüm
Realizm, varlığın zihinden bağımsız nesnel bir gerçeklik olduğunu savunur. İdealizm varlığı zihne indirger; septisizm bilgiye kuşkuyla yaklaşır; nihilizm ise varlığı/ anlamı reddeder.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
“Varlık değişmez bir ‘bir’dir; değişim ve çokluk duyuların yanılsamasıdır.” görüşü aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A
Parmenides
B
Herakleitos
C
Demokritos
D
Aristoteles
Çözüm
Parmenides’e göre varlık bir ve değişmezdir; oluş ve değişim görünüşten ibarettir. Herakleitos değişimi temel alır, Demokritos atomculuğu savunur, Aristoteles ise form-madde bileşimini vurgular.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aristoteles’in varlık anlayışında “ilk felsefe”nin (metafiziğin) temel konusu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Varlığın niceliksel ölçülebilir yönleri
B
Varlık olmak bakımından varlık ve onun ilk nedenleri
C
Duyusal deneyle doğrulanabilen olgular
D
İdeaların ayrı bir dünyadaki değişmez varlığı
Çözüm
Aristoteles’e göre metafizik, varlığı “varlık olmak bakımından” inceler ve ilk nedenleri araştırır. Nicelik ve deneysel olgular fizik/matematiğin alanına girer. İdealar kuramı ise Platon’a aittir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Descartes’ın töz anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi “yaratılmış töz”lerden biridir?
A
Sonsuz töz (Tanrı)
B
Düşünen töz (res cogitans)
C
İdealar dünyası
D
Salt form (eidos)
Çözüm
Descartes’ta Tanrı sonsuz tözdür; yaratılmış tözler ise düşünce (res cogitans) ve uzamdır (res extensa). İdealar dünyası Platoncu bir görüştür. Eidos ise Aristoteles/Platon bağlamında kullanılır.
