TYT - Sanat Felsefesi - Orta Test - Sanat Felsefesi 1 - 5
Doğru cevap: A
“Sanatın temel amacı güzeli ortaya koymaktır; iyi ya da faydalı olması gerekmez.” görüşü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle daha çok ilişkilidir?
A
Sanat için sanat
B
Sanat toplum içindir
C
Didaktik sanat
D
Propaganda sanatı
Çözüm
“Sanat için sanat” anlayışı, sanatın bağımsız bir değer taşıdığını ve temel hedefinin estetik olduğunu savunur. Bu görüşte sanatın ahlaki ya da toplumsal yarar üretmesi zorunlu değildir.
2. soru
TYT - Siyaset Felsefesi - Orta Test - Siyaset Felsefesi 1 - 1
Doğru cevap: B
Platon’a göre ideal devlette adaletin gerçekleşmesi aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?
A
Yasaların herkese eşit uygulanmasına
B
Her sınıfın kendi işini yapmasına ve başkasının işine karışmamasına
C
Yöneticilerin seçimle belirlenmesine
D
Özel mülkiyetin tüm yurttaşlara yaygınlaştırılmasına
Çözüm
Platon’a göre adalet, toplumdaki sınıfların (yöneten, koruyan, üreten) kendi işlevlerini yerine getirmesidir. Düzenin bozulması, sınıfların birbirinin işine karışmasıyla ortaya çıkar.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Kant’a göre estetik yargının ("Bu güzeldir") temel ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kavramsal bilgiye dayanarak nesnenin ne olduğuna dair zorunlu bir tanım vermesi
B
Çıkar gözetmeyen hazla birlikte evrensellik iddiası taşıması
C
Ahlaki iyiyle özdeş olması ve bu nedenle buyurucu olması
D
Duyusal hoşlanmayı ölçülebilir bir fayda hesabına bağlaması
Çözüm
Kant’ta güzellik yargısı çıkar gözetmeyen (ilgisiz) hazza dayanır ve yine de başkaları için de geçerli olmasını talep eder. Kavramsal tanım ya da fayda hesabı estetik yargının temeli değildir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Hegel’in sanat felsefesinde sanatın tarihsel gelişimi ve "son" düşüncesi en uygun biçimde hangi ifadeyle özetlenir?
A
Sanat, her çağda aynı biçimde kalır; tarihsel değişim yalnızca teknik ayrıntıdır
B
Sanat, Tin’in kendini açımlamasının bir evresidir; modern çağda hakikatini felsefe daha yetkin biçimde dile getirir
C
Sanatın amacı yalnızca haz vermektir; bu nedenle din ve felsefeyle ilişkisi yoktur
D
Sanat, bütünüyle bireysel duygu taşmasıdır; ortak bir tarihsel mantığı bulunmaz
Çözüm
Hegel’e göre sanat, Tin’in kendini ortaya koymasının tarihsel bir aşamasıdır. Modern dönemde hakikati en yetkin biçimde felsefe kavradığından sanatın en yüksek işlevi geride kalır.
Tamamen kişisel beğeniye dayandığı için evrensellik iddiası taşımaz.
B
Kavramsal bilgiye dayanır ve kanıtlanabilir doğrular üretir.
C
Çıkar gözetmeyen haz içerir ve herkes için geçerli olma iddiası taşır.
D
Ahlaki iyi ile özdeş olup eylem kuralı koyar.
Çözüm
Kant’a göre güzel yargısı “çıkar gözetmeyen haz”a dayanır ve öznel olsa da “evrensel geçerlilik iddiası” taşır. Kavrama dayalı kanıtlanabilir bilgi üretmez. Ahlaki buyruk koymak da estetik yargının işi değildir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aristoteles’in tragedya anlayışında “katharsis”in en uygun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
A
Sanatın doğayı birebir kopyalaması ve gerçekliği aynen yansıtması
B
Seyircide korku ve acıma duyguları aracılığıyla bir arınma/dengeye ulaşılması
C
Sanat eserinin yalnızca biçimsel özellikleriyle değerlendirilmesi
D
Sanatın ahlaki öğüt verme amacıyla didaktik bir araç olması
Çözüm
Aristoteles’e göre tragedya, korku ve acıma duygularını uyandırarak katharsis sağlar. Bu, duyguların arınması ya da dengelenmesi anlamına gelir. Birebir kopya ya da salt didaktik amaç katharsis tanımı değildir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Hegel’in sanat felsefesinde “sanatın sonu” (end of art) tezi en doğru biçimde hangi iddiayı ifade eder?
A
Sanat eserleri artık üretilemeyeceği için sanat tarihsel olarak tamamen biter.
B
Sanat, Tin’in kendini açığa vurmasında en yüksek ve temel araç olma konumunu yitirir.
C
Sanat yalnızca doğanın taklidi olduğundan felsefe tarafından gereksiz görülür.
D
Sanatın değeri sadece ekonomik piyasada belirlenir ve bu nedenle işlevsizleşir.
Çözüm
Hegel’e göre sanat “yok olmaz”; ancak Tin’in hakikatini en yüksek düzeyde ifade etme rolü zamanla felsefeye (ve dine) geçer. Bu yüzden sanatın tarihsel konumu değişir. Üretimin imkânsızlaşması iddiası değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Danto’nun “sanat dünyası” (artworld) yaklaşımı dikkate alındığında, sıradan bir nesnenin (ör. hazır-nesne) sanat eseri sayılmasında belirleyici olan aşağıdakilerden hangisidir?
A
Nesnenin el emeğiyle üretilmiş olması ve benzersiz teknik ustalık içermesi
B
Nesnenin doğada bulunmaması ve mutlaka yapay olması
C
Nesnenin belirli bir kuramsal bağlam içinde yorumlanması ve sanat kurumlarınca anlamlandırılması
D
Nesnenin izleyicide zorunlu olarak estetik haz uyandırması
Çözüm
Danto’ya göre bir şeyi sanat yapan, onun “sanat dünyası” içinde kuramsal bir çerçevede anlam kazanmasıdır. Teknik ustalık ya da zorunlu haz şart değildir. Hazır-nesneler bu ayrımı açıkça gösterir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Croce’nin (İfadeci) sanat anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi sanatın özünü en iyi açıklar?
A
Sanat, dış dünyayı olabildiğince nesnel biçimde betimleyen bir kopyadır.
B
Sanat, sanatçının sezgisel yaşantısını/duygusunu özgün bir ifade olarak ortaya koymasıdır.
C
Sanat, toplumsal fayda üretmek için araçsallaştırılmış bir eğitim etkinliğidir.
D
Sanat, yalnızca biçimsel düzen ve oranlardan ibaret, içerikten bağımsız bir yapıdır.
Çözüm
Croce’ye göre sanatın özü “sezgi ve ifade”dir; sanat eseri, iç yaşantının özgün ifadesidir. Taklitçilik, faydacılık ya da salt biçimcilik bu yaklaşımın merkezinde değildir. Bu nedenle doğru seçenek ifadedir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Hegel’in sanat felsefesinde sanatın tarihsel işlevi ve sınırı düşünüldüğünde aşağıdaki yargılardan hangisi Hegelci bakışa en uygundur?
A
Sanat, doğayı birebir taklit ettiği ölçüde en yüksek hakikati verir.
B
Sanat, ideanın duyusal görünüşüdür; ancak tin kendini daha yetkin biçimde din ve felsefede açımlar.
C
Sanatın değeri yalnızca izleyicide uyandırdığı hazla ölçülür, hakikatle ilişkisi yoktur.
D
Sanat, tamamen öznel bir etkinliktir; tarihsel bir gelişim çizgisi bulunmaz.
Çözüm
Hegel’e göre sanat, ideanın duyusal biçimde görünüşüdür ve tarihsel olarak gelişir. Ancak tin, en yüksek kendini-bilincine felsefede ulaşır; bu nedenle sanatın “en yüksek işlevi” aşılır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Hegel’in sanat felsefesinde sanatın tarihsel konumuna ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Sanat, mutlak tin’in en yüksek ve son aşamasıdır; din ve felsefeye ihtiyaç bırakmaz.
B
Sanat, ideaların duyusal görünüşüdür; ancak mutlak tin’i ifade etmede felsefenin gerisinde kalır.
C
Sanat, yalnızca bireysel duyguların ifadesidir; evrensel bir içerik taşımaz.
D
Sanatın değeri, yalnızca izleyicide uyandırdığı hazla ölçülür; hakikatle ilişkisi yoktur.
Çözüm
Hegel’e göre sanat, ideanın duyusal görünüşüdür ve tin’i açığa vurur. Ancak mutlak tin’in en yetkin kavranışı felsefede gerçekleştiği için sanat bu bakımdan daha aşağı bir düzeydedir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Kant’a göre bir yargının “estetik yargı” sayılabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin birlikte bulunması zorunludur?
A
Hoşlanmanın kişisel duyuma dayanması ve nesnenin kavramsal bilgisini artırması
B
Çıkar gözetmeyen haz ve evrensel geçerlilik iddiası
C
Ahlaki iyiye yönelim ve fayda üretme
D
Taklit başarısı ve gerçekliğe uygun temsil
Çözüm
Kant’ta estetik yargı “çıkar gözetmeyen hoşlanma”ya dayanır ve buna rağmen evrensel onay bekler. Kavramsal bilgi, ahlaki fayda ya da taklit ölçütü estetik yargının zorunlu koşulu değildir.
