Aşağıdaki yargılardan hangisi, ahlak felsefesinde “ahlaki görecilik (relativizm)” ile “ahlaki nesnelcilik (objektivizm)” ayrımını doğru biçimde yansıtır?
A
Görecilik, ahlaki doğruların herkes için aynı olduğunu; nesnelcilik ise kişiden kişiye değiştiğini savunur
B
Görecilik, ahlaki yargıların kültür/kişiye göre değişebileceğini; nesnelcilik ise en azından bazı ahlaki doğruların evrensel olduğunu savunur
C
Görecilik, ahlakın yalnızca duygulardan ibaret olduğunu; nesnelcilik ise ahlakın yalnızca dinden çıktığını savunur
D
Görecilik, eylemin sonuçlarını; nesnelcilik ise eylemin yalnızca çıkarı artırmasını ölçüt alır
Çözüm
Görecilik ahlaki doğruların bağlama (kültür, toplum, kişi) göre değişebileceğini ileri sürer. Nesnelcilik ise bazı ahlaki ilkelerin bağlamdan bağımsız olarak doğru olduğunu savunur.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: B
“Bir eylem, Tanrı emrettiği için iyi değildir; iyi olduğu için Tanrı onu emreder.” görüşü aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini savunur?
A
Ahlaki değerlerin ilahi iradeyle tamamen belirlendiğini
B
Ahlaki değerlerin Tanrı’dan bağımsız nesnel bir ölçüte dayanabileceğini
C
Ahlaki değerlerin toplumdan topluma değiştiğini
D
Ahlaki değerlerin yalnızca bireysel duygulardan ibaret olduğunu
Çözüm
Bu ifade, iyinin Tanrı’nın buyruğuna indirgenemeyeceğini, iyinin bağımsız bir ölçütü olabileceğini savunur. Böylece ahlakın temeli salt buyruğa değil, nesnel bir iyi anlayışına dayanır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Aristoteles’in erdem etiğinde “phronesis (pratik bilgelik)” aşağıdakilerden hangisini en iyi açıklar?
A
Eylemin evrensel bir yasa olup olamayacağını test eden akıl yürütme
B
Hazları ölçerek en çok mutluluk getiren seçeneği hesaplama
C
Somut durumda aşırılık ve eksiklik arasında doğru orta olanı belirleme yetisi
D
Ahlaki kuralların Tanrı buyruğuna dayandığını temellendirme
Çözüm
Aristoteles’te erdem, “orta”ya uygun alışkanlıktır; ancak orta her durumda aynı değildir. Phronesis, somut koşullarda doğru orta’yı seçtiren akli yetidir. Bu yüzden doğru seçenek durum içinde dengeyi belirlemedir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Bir kişi, “Herkes söz verdiğinde tutmayabilir; bu benim işime gelir” ilkesini benimseyerek sözünü tutmuyor. Kant’ın evrenselleştirme ölçütüne göre bu ilkenin ahlaki olmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Toplumda güven duygusunu zayıflattığı için mutsuzluk doğurması
Kant’a göre bir ilke evrensel yasa olunca kendi koşulunu ortadan kaldırıyorsa ahlaki olamaz. “Söz tutulmaz” evrenselleşirse söz verme anlamını yitirir ve ilke kendi kendini boşa çıkarır.
