TYT Fiilde Çatı Konu Anlatımı ve Çözümlü Testler

Çatı neyi anlatır?

Fiilde çatı, bir fiilin cümledeki özne ve nesne ile kurduğu ilişkiyi; işin kim tarafından yapıldığını, yapılıp yapılmadığını, işten kimin etkilendiğini ve fiilin başkasına yaptırılıp yaptırılmadığını gösteren yapısal bir özelliktir.

Özne–fiil ilişkisiNesne–fiil ilişkisiEylemin yönü

TYT’de daha çok etken–edilgen ve dönüşlü–işteş, AYT’de ise ettirgen/oldurgan ve anlam incelikleri ile birlikte sorulur.

Başlamadan önce mini kontrol listesi

Özne belli mi, gizli mi?
Nesne var mı? (Belirtili/belirtisiz nesne olabilir.)
Fiilin aldığı ekler (−l/−n, −ş, −t/−dır/−tir…) çatı hakkında ipucu verir.
Her ek tek başına kesin hüküm vermez; cümle anlamı mutlaka kontrol edilir.

Çatı fikrini sezdiren örnekler

Ali kapıyı açtı.

Özne: Ali. Nesne: kapı. İş özne tarafından yapılır → etken.

Kapı açıldı.

İşi yapan belli değil; iş nesne üzerinde gerçekleşmiş → edilgen.

Ali kapıyı açtırdı.

Ali işi başkasına yaptırır → ettirgen (yaptırma).

Özne nasıl bulunur?

Özne, yüklemin bildirdiği işi yapan ya da oluşu yaşayan unsurdur. Soru: Kim? / Ne? (yükleme sorulur)

Gerçek özne	İşi gerçekten yapan/yaşayan özne. Ali geldi.
Gizli özne	Özne yazılmamış ama çekim ekinden anlaşılır. Geldim. (ben)
Sözde özne	Edilgen cümlede işi yapan değil; fiilin etkilediği unsur. Kapı açıldı. (kapı)

Nesne nasıl bulunur?

Nesne, fiilin etkilediği varlıktır. Soru: Neyi? / Kimi? / Ne?

Belirtili nesne	−(y)i / −(y)ı / −(y)u / −(y)ü ekini alır. Kitabı okudu.
Belirtisiz nesne	Ek almaz. Kitap okudu.
Nesnesiz fiil	Nesne almaz. Uyudu. / Gitti.

Sık hata

Nesneyi bulmadan “edilgen” demek risklidir. Bazı fiiller zaten nesne almaz; bu durumda edilgenlik başka ipuçlarıyla düşünülür.

Fiilde Çatı Konu Anlatımı

01 1.sayfa

02 2.sayfa