Sözcük Türleri 1.sayfa
Sözcük Türleri
1. Sayfa: Genel çerçeve ve sınav yaklaşımı
1) Sözcük türleri ne demektir?
Türkçede bir sözcük, cümlede üstlendiği göreve göre farklı bir türe girebilir. Genel Sınav’de amaç; sözcüğün tek başına anlamından çok, cümle içindeki görevini doğru tespit etmektir.
- İsim (ad): Varlıkları, kavramları karşılar.
- Sıfat: İsmi niteler/belirtir.
- Zamir: İsmin yerini tutar.
- Fiil: İş/oluş/hareket bildirir.
- Zarf: Fiil, sıfat, zarfı etkiler.
- Edat: Tek başına anlamı zayıf; başka sözcükle anlam kurar.
- Bağlaç: Eş görevli ögeleri/cümleleri bağlar.
- Ünlem: Duygu/seslenme bildirir.
Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı tür olabilir. Bu yüzden her soruda “Bu sözcük burada ne görevde?” diye düşünülür.
Örnek: “Güzel bir gün” (sıfat) / “Bugün çok güzel.” (zarf gibi kullanılmaz; yüklemde isim/ sıfat görevinde).
2) Tür bulma için 3 adımlı pratik
- Sözcüğün çekim ekleri var mı? (isim çekimi, fiil çekimi ipucu verir)
- Sözcük hangi sözcüğü etkiliyor? (zarf mı, sıfat mı?)
- Sözcük cümlede hangi öge? (yüklem, özne, nesne, tümleç…) — tür tespiti kolaylaşır.
Çözüm: “Yarın” zaman bildirir, fiili değil tüm cümleyi zaman bakımından belirler; zarf görevindedir.
Sözcük Türleri 2.sayfa
Sözcük Türleri
2. Sayfa: İsimlere giriş ve ipuçları
1) İsim (Ad): Temel tanım
İsimler; canlı-cansız varlıkları, kavramları, duyguları, olayları ve yer adlarını karşılar. sınav’de isimleri çoğu zaman eklerden ve cümledeki görevinden yakalarız.
- Çoğul eki alabilir: kitaplar, insanlar
- Hâl ekleri alabilir: okula, okuldan, okulu
- İyelik eki alabilir: kalemim, eviniz
- Tamlamaya girebilir: okulun bahçesi
2) İsim nasıl bulunur?
Bir sözcüğün isim olup olmadığını anlamak için önce “Bu sözcük bir varlığı/kavramı karşılıyor mu?” diye bakılır; sonra ekler ve cümledeki görev kontrol edilir.
Bazı sözcükler hem isim hem sıfat olabilir. Yanındaki ismi belirtiyorsa sıfat, tek başına kullanılıyorsa isim olma ihtimali yükselir.
Örnek: “Genç adam” (sıfat) / “Genç konuştu.” (isimleşmiş sıfat, tür olarak isim görevinde)
Sözcük Türleri 3.sayfa
Sözcük Türleri
3. Sayfa: İsim çeşitleri
1) Özel – cins isim
Özel isim tek bir varlığı/kişiyi/kurumu karşılar ve genellikle büyük harfle yazılır. Cins isim aynı türden varlıkların genel adıdır.
Cins: şehir, çocuk, ülke, dernek
2) Somut – soyut isim
Somut: Duyu organlarıyla algılanabilen. Soyut: Duyuyla algılanamayan; kavram/duygu.
Soyut: sevgi, adalet, umut
3) Topluluk ismi
Tekil görünmesine rağmen birden çok varlığı birlikte karşılar.
Topluluk isimleri özne olduğunda yüklem tekil veya bağlama göre çoğul gelebilir. Anlamdan kopmadan değerlendirilir.
Örnek: “Takım sahaya çıktı.” / “Takım sahaya çıktılar.” (konuşma dilinde görülebilir)
Sözcük Türleri 4.sayfa
Sözcük Türleri
4. Sayfa: İsim çekimi ve tamlamalar
1) İsim çekim ekleri (kısa özet)
Çekim ekleri sözcüğün anlamını kökten değiştirmez; cümlede görev kazandırır. sınav’de tür sorularında bu ekler güçlü ipucudur.
- Çoğul: -lar/-ler
- İyelik: -im, -in, -i, -imiz, -iniz, -leri…
- Hâl ekleri: -i (belirtme), -e (yönelme), -de (bulunma), -den (ayrılma)
- Tamlama ekleri: -ın/-in (tamlayan), -ı/-i (tamlanan)
2) İsim tamlamaları ile tür tespiti
İsim tamlamalarında iki isim birlikte kullanılır. Bir sözcük tamlamanın parçasıysa büyük ihtimalle isim görevlidir.
Sıfat tamlaması ile isim tamlamasını karıştırma: “güzel bahçe” (sıfat+isim) / “okul bahçesi” (isim+isim).
Sözcük Türleri 5.sayfa
Sözcük Türleri
5. Sayfa: Sıfatlara giriş ve soru yöntemi
1) Sıfat: Temel tanım
Sıfatlar isimleri niteler veya belirtir. En sağlam yöntem: Sıfat olan sözcük mutlaka bir isme soru sorularak bulunur.
- Niteleme sıfatı: Nasıl? (güzel ev, hızlı koşucu)
- Belirtme sıfatları: Hangi? Kaç? Ne kadar? (bu kitap, üç öğrenci, birçok insan)
2) Sıfatın isme bağımlılığı
Sıfat, isim olmadan ‘tam sıfat’ işlevini göstermez. İsim düşerse sözcük isimleşmiş sıfat olur.
1 / 4 sayfa yüklendi
