Fiilimsiye Giriş 1.sayfa
Fiilimsiye Giriş
Fiilimsi: Fiil kök/gövdelerinden türeyip fiil özelliğini kısmen koruyan, ama çekimlenmeyen (kip-kişi almaz) sözcükler.
Temel fikir
Tanım Fiilimsiler, eylem bildirir ama çoğu zaman cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılır.
Kritik ayrım: Çekimli fiil kip ve kişi eki alır; fiilimsi kip-kişi eki almaz. Bu yüzden yüklem olamaz; ancak yan yargı kurabilir.
Fiilimsi konusu TYT’de dil bilgisi sorularında; AYT’de ise cümle/paragraph yorumuna kadar uzanan yerde sıkça karşına çıkar. Çünkü fiilimsi, cümle içinde yan cümlecik oluşturmanın ana araçlarından biridir.
Fiilimsi türleri
Her türün kendine özgü ekleri vardır; ancak asıl önemli olan, cümlede hangi görevde kullanıldığını doğru görmektir.
Hızlı kontrol listesi
- Sözcük fiil kök/gövdesinden mi türemiş?
- Kip-kişi eki almış mı? (Aldıysa çekimli fiildir.)
- Cümlede isim/sıfat/zarf görevinde mi?
- Fiilimsiyle birlikte oluşan bir yan cümlecik var mı?
Mini örnek: “Okumak ufku genişletir.” → okumak (isim-fiil) cümlede özne görevinde.
Fiilimsi Mantığı 2.sayfa
Fiilimsi Mantığı
Fiilimsi ekini görmek kadar, ekin cümlede kurduğu ilişkiyi görmek de önemlidir.
Neden fiilimsi kullanırız?
Türkçe, yan anlamları ve eklerle kurulan ilişkileri güçlü bir dildir. Fiilimsiler:
- Uzun cümleleri daha akıcı kurmayı sağlar.
- Sebep-sonuç, amaç, koşul, zaman gibi ilişkileri yan cümlecik üzerinden kurar.
- Anlatımı çeşitlendirir; paragraf sorularında anlam örgüsünü güçlendirir.
Fiilimsi = ek + görev
Formül Fiil kökü/gövdesi + fiilimsi eki → cümlede isim/sıfat/zarf görevi
Gülen çocuk → “gülen” fiil kökünden türeyip çocuğu niteleyen sıfat görevinde.
Buraya gelince haber ver → “gelince” zaman ilişkisi kuran zarf görevinde.
Sık karıştırılan durumlar
Uyarı: “-ma/-me” eki her zaman isim-fiil değildir. Çoğu zaman olumsuzluk eki olabilir.
- “Gelme!” → olumsuzluk/kip yapısı içinde; fiilimsi değil.
- “Gelme isteği” → “gelme” isimleşmiş; isim-fiil olabilir.