1. bölüm
TYT & AYT - Limit - 1.Sayfa
Lise • TYT • AYT
Limit
1. Sayfa • Temel kavramlar ve ilk örnekler
Limit ne anlatır?
Limit, bir değişken belirli bir değere
yaklaşırken (o değere eşit olmak zorunda değilken),
fonksiyonun çıktısının hangi değere yaklaştığını söyler.
Önemli fikir
Limitte asıl konu “yaklaşma”dır. Fonksiyonun x = a noktasında tanımlı olmaması
ya da o noktada farklı bir değer alması, limitin var olmasına engel olmayabilir.
Gösterim
Matematiksel yazım
“x, a’ya yaklaşırken f(x), L’ye yaklaşır.”
Soldan ve sağdan limit
Bir noktaya iki taraftan yaklaşabiliriz:
Soldan limit (x, a’nın küçüklerinden yaklaşır)
Sağdan limit (x, a’nın büyüklerinden yaklaşır)
Limitin var olma şartı
Bir noktada limitin var olması için soldan limit ile sağdan limitin
eşit olması gerekir.
İlk adım: Yerine koyma (süreklilik fikri)
Polinomlar ve benzeri “kesintisiz” (sürekli) ifadelerde, çoğu zaman limit hesaplamak için
yaklaşılan değeri yerine koymak yeterlidir.
Kural
Eğer f(a) tanımlı ve fonksiyon o noktada süreklilik gösteriyorsa:
Dikkat
“Yerine koyunca” tanımsızlık çıkarsa,
artık farklı yöntemlere (çarpanlara ayırma, sadeleştirme vb.) ihtiyaç duyabiliriz.
Bu durumları ilerleyen sayfalarda adım adım ele alacağız.
Örnek 1 • Doğrudan yerine koyma
Aşağıdaki limiti hesaplayalım:
Polinom olduğu için x yerine 2 yazabiliriz.
Sonuç: 7
Örnek 2 • Negatif değere yaklaşma
Aşağıdaki limiti hesaplayalım:
Yine doğrudan yerine koyabiliriz:
Sonuç: 4
Mini not
Negatif sayının karesi pozitiftir; bu yüzden
(−1)² = 1 olur. Parantez, işareti korumak için önemlidir.
Bu sayfadan akılda kalsın
- Limit “yaklaşma” davranışını anlatır; x’in a olması şart değildir.
- Limitin varlığı için soldan limit = sağdan limit olmalıdır.
- Polinomlarda çoğu zaman doğrudan yerine koyma yeterlidir.
- Yerine koyunca tanımsızlık çıkarsa, sonraki sayfalarda farklı yöntemlere geçeceğiz.
Sonraki sayfa: Limit türleri ve temel kuralların genişletilmesi (toplama-çıkarma, çarpma vb.)
2. bölüm
TYT & AYT - Limit - 2.Sayfa
Lise • TYT • AYT
Limit
2. Sayfa • Temel limit kuralları (işlemler)
Limit işlemleri
Limit varsa, birçok işlem “limitin içine” güvenle taşınabilir.
Aşağıdaki kurallar, her iki limit de varsa geçerlidir.
(Bu sayfada k ve L gibi sabitler “sayı”dır.)
Toplama / Çıkarma
Sabit ile çarpma
Çarpma
Bölme (kritik şart)
Burada paydanın limiti 0 olmamalı:
lim g(x) ≠ 0.
Neden “paydanın limiti 0 olmasın” şartı önemli?
Paydanın limiti 0 olursa sonuç çok büyüyebilir (sonsuzluğa gidebilir)
ya da limit hiç var olmayabilir. Bu durum “belirsizlik” türleriyle ilgilidir.
Örnek 1 • Kuralları kullanma
Hesaplayalım:
Polinom olduğu için x=1 yazalım:
Sonuç: 3
Örnek 2 • Bölme kuralında kritik kontrol
Aşağıdaki ifadede önce “payda 0 oluyor mu?” kontrolü yapalım:
x=2 yazınca payda:
2−3 = −1 olur, yani 0 değildir.
Sonuç: −3
İpucu
Eğer payda x=a’da 0 olsaydı, “doğrudan yerine koyma” ile bitiremeyecektik.
Bu tip ifadeler genellikle “belirsizlik” türlerine girer.
Bu sayfadan akılda kalsın
- Limitte toplama-çıkarma, çarpma ve sabitle çarpma kuralları vardır.
- Bölme kuralı için “paydanın limiti 0 değil” şartı kritiktir.
- Yerine koyma güvenliyse en hızlı yöntemdir; değilse yeni tekniklere geçilir.
Sonraki sayfa: Tanımsızlık ve “belirsizlik” fikri (0/0 gibi durumlara giriş)
