Temel kanunlar, deneylerden çıkarılmış düzenliliklerdir. TYT’de kavram, AYT’de ise problem çözme ağırlığı artar.

“A ve B birleşerek AB bileşiğini oluşturuyor” denince çoğu soru kütle oranına dayanır:

Not: Oran kurarken “kütle” ile “mol” karıştırılmaz. Mol hesabı sonraki sayfalarda tepkime denklemiyle bağlanacak.

Tepkime öncesi reaktantların toplam kütlesi, tepkime sonrası ürünlerin toplam kütlesine eşittir.

Aşağıdaki tepkimede verilenlere göre bilinmeyeni bul:

Bir bileşiğin oluşumunda elementler daima belirli kütle oranlarıyla birleşir.

Su bileşiğinde (H ve O) oran her zaman aynıdır. 18 g su içinde 2 g H ve 16 g O bulunması, oranı gösterir:

Bu oran “her 1 g H’a karşılık 8 g O” anlamına gelir. Soru farklı kütleler verse bile oran değişmez.

1. Verilen örnekten oranı kur: A : B = m(A) : m(B)
2. Aynı oranı yeni duruma uygula: Çarpan-katsayı mantığıyla büyüt/küçült.
3. Toplam kütle gerekiyorsa: m(bileşik)=m(A)+m(B)

AB bileşiğinde A : B = 3 : 5. 12 g A kullanılırsa kaç gram B gerekir?

A ve B elementleri iki farklı bileşik yapsın: A_mB_n ve A_pB_q. A’nın kütlesi sabit tutulduğunda, B’nin kütleleri küçük tam sayı oranı verir.

A ve B’nin oluşturduğu iki bileşikte:

• I. bileşik: 12 g A ile 8 g B birleşiyor.
• II. bileşik: 12 g A ile 16 g B birleşiyor.

A sabit (12 g). B kütleleri 8 ve 16 → oran 8:16 = 1:2.

Tepkimeye giren gazların ve oluşan gaz ürünlerin hacimleri (L, mL gibi) küçük tam sayılarla ifade edilen oranlar verir (aynı sıcaklık ve basınçta).

Aynı T ve P’de: 1 L H₂ gazı ile 1 L Cl₂ gazı tepkimeye girip 2 L HCl gazı oluşturabilir. Oran:

Hacim oranı 1 : 1 : 2. Bu oran, denklem katsayılarıyla da uyumludur.

Aynı sıcaklık ve basınçta gazın hacmi mol sayısıyla doğru orantılıdır.

Bu fikir, hacim oranını “tanecik sayısı oranı” gibi okumayı sağlar. Böylece Gay-Lussac ile Dalton’un atom fikri birleşir.

Aynı T ve P’de:

• 2 L X gazı ile 2 L Y gazı eşit sayıda tanecik içerir.
• 3 L X gazında, 1 L X gazına göre 3 kat tanecik vardır.
• Hacim oranı = mol oranı = tanecik sayısı oranı (aynı T, P’de).

Belirli koşullarda 1 mol gazın kapladığı hacim sabittir. Bazı sorularda “standart koşullar” verilir ve hacim–mol dönüşümü yapılır.

Aynı T ve P’de 6 L X gazı ve 9 L Y gazı var. Mol oranı n(X):n(Y) kaçtır?

Denkleştirme, her elementin atom sayısının iki tarafta eşit olmasını sağlar. Bu, kütle korunumu ile tutarlıdır.

Aşağıdaki tepkimeyi denkleştir ve gaz ise hacim oranını yorumla:

Gazlar için aynı T,P’de hacim oranı katsayılara uyar: 2 : 1 : 2.

Reaktantlardan biri artarsa, ürün kütlesi “başlangıçtaki toplam kütle”ye eşit olmaz; çünkü artan madde ürünlere dönüşmemiştir.

A + B → AB tepkimesinde 10 g A ve 20 g B karıştırılıyor. Tepkime sonunda 6 g B arttığına göre kaç gram AB oluşur?