Kimyanın Temel Kanunları 1.sayfa
Kimyanın Temel Kanunları
Bu ünitede kütle, oran ve hacim ilişkileriyle tepkimeleri “sayı diliyle” okumayı öğreneceksin.
Ünite haritası
Temel kanunlar, deneylerden çıkarılmış düzenliliklerdir. sınav’de kavram, sınav’de ise problem çözme ağırlığı artar.
Ön bilgi: “kütle oranı” nasıl okunur?
“A ve B birleşerek AB bileşiğini oluşturuyor” denince çoğu soru kütle oranına dayanır:
Bir bileşikte kütlece A : B = 2 : 3 ise, aynı bileşiğin her örneğinde A’nın kütlesi B’ye göre hep bu orandadır.
Not: Oran kurarken “kütle” ile “mol” karıştırılmaz. Mol hesabı sonraki sayfalarda tepkime denklemiyle bağlanacak.
Kimyanın Temel Kanunları 2.sayfa
Kimyanın Temel Kanunları
Kütlenin Korunumu Kanunu: Kapalı sistemde toplam kütle değişmez.
Kütlenin Korunumu (Lavoisier)
Tepkime öncesi reaktantların toplam kütlesi, tepkime sonrası ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
Atomlar “yok olmaz, var olmaz”; sadece yeni düzenlerde birleşir. Bu yüzden kütle korunur.
Gaz çıkışı olan tepkimelerde açık kapta kütle azalmış gibi görünebilir. Bu, gazın ortamdan ayrılmasıdır; sistem kapalı olursa toplam kütle yine sabittir.
Örnek 1: Kütle denklemi kurma
Aşağıdaki tepkimede verilenlere göre bilinmeyeni bul:
m( A ) = 12 g, m( B ) = 18 g, tepkime sonunda m(AB) kaç gramdır?
Çözüm: 12 + 18 = 30 g → m(AB)=30 g
Kimyanın Temel Kanunları 3.sayfa
Kimyanın Temel Kanunları
Sabit Oranlar: Bir bileşik hangi örnekten alınırsa alınsın elementlerin kütle oranı sabittir.
Sabit Oranlar Kanunu (Proust)
Bir bileşiğin oluşumunda elementler daima belirli kütle oranlarıyla birleşir.
Bileşiğin formülü sabitse, kütle oranı da sabittir. Bu, bileşik-karișım ayrımında kritik ipucu verir.
Örnek: Su için kütle oranı fikri
Su bileşiğinde (H ve O) oran her zaman aynıdır. 18 g su içinde 2 g H ve 16 g O bulunması, oranı gösterir:
Bu oran “her 1 g H’a karşılık 8 g O” anlamına gelir. Soru farklı kütleler verse bile oran değişmez.
Kimyanın Temel Kanunları 4.sayfa
Kimyanın Temel Kanunları
Sabit oran problemlerinde iki temel adım: (1) oranı bul (2) orandan isteneni hesapla.
Sabit oran problemi çözme şeması
- Verilen örnekten oranı kur: A : B = m(A) : m(B)
- Aynı oranı yeni duruma uygula: Çarpan-katsayı mantığıyla büyüt/küçült.
- Toplam kütle gerekiyorsa: m(bileşik)=m(A)+m(B)
Örnek 1 (temel): Oranla bileşik kütlesi
AB bileşiğinde A : B = 3 : 5. 12 g A kullanılırsa kaç gram B gerekir?
Oran: 3 birim A → 5 birim B. 12 g A, 3 birimin 12 g olduğu duruma karşılık gelir.
3 birim = 12 g ise 1 birim = 4 g. B için 5 birim → 20 g.
Kimyanın Temel Kanunları 5.sayfa
Kimyanın Temel Kanunları
Katlı Oranlar: Aynı iki element birden fazla bileşik oluşturduğunda, sabit element kütlesine karşılık diğerinin kütleleri küçük tam sayı oranları verir.
Katlı Oranlar Kanunu (Dalton)
A ve B elementleri iki farklı bileşik yapsın: AmBn ve ApBq. A’nın kütlesi sabit tutulduğunda, B’nin kütleleri küçük tam sayı oranı verir.
Önce “ortak olan elementi” sabitle. Sonra diğer elementin kütlelerini karşılaştır. Oran sadeleşince küçük tam sayılar çıkmalı.
Örnek: Katlı oranı bulma
A ve B’nin oluşturduğu iki bileşikte:
- I. bileşik: 12 g A ile 8 g B birleşiyor.
- II. bileşik: 12 g A ile 16 g B birleşiyor.
A sabit (12 g). B kütleleri 8 ve 16 → oran 8:16 = 1:2.
1 / 4 sayfa yüklendi
