Kimyanın Temel Kanunları

Bu ünitede kütle, oran ve hacim ilişkileriyle tepkimeleri “sayı diliyle” okumayı öğreneceksin.

Sayfa

TYT • AYT Konu anlatımı + uygulama Temelden zora

Ünite haritası

Temel kanunlar, deneylerden çıkarılmış düzenliliklerdir. TYT’de kavram, AYT’de ise problem çözme ağırlığı artar.

1) Kütlenin Korunumu (Lavoisier)

Tepkimede toplam kütle sabittir: girenlerin kütlesi = çıkanların kütlesi.

2) Sabit Oranlar (Proust)

Bir bileşiğin elementleri her zaman aynı kütle oranıyla birleşir.

3) Katlı Oranlar (Dalton)

Aynı iki element birden fazla bileşik yaparsa, kütleler küçük tam sayı oranları verir.

4) Birleşen Hacimler (Gay-Lussac)

Aynı sıcaklık ve basınçta tepkimeye giren/çıkan gaz hacimleri küçük tam sayı oranlarıdır.

5) Avogadro

Aynı T ve P’de eşit hacimdeki gazlar eşit sayıda tanecik içerir.

Ön bilgi: “kütle oranı” nasıl okunur?

“A ve B birleşerek AB bileşiğini oluşturuyor” denince çoğu soru kütle oranına dayanır:

Örnek oran okuma

Bir bileşikte kütlece A : B = 2 : 3 ise, aynı bileşiğin her örneğinde A’nın kütlesi B’ye göre hep bu orandadır.

A : B = 2 : 3

Not: Oran kurarken “kütle” ile “mol” karıştırılmaz. Mol hesabı sonraki sayfalarda tepkime denklemiyle bağlanacak.

Kimyanın Temel Kanunları

Kütlenin Korunumu Kanunu: Kapalı sistemde toplam kütle değişmez.

Sayfa

TYT • AYT Konu anlatımı + uygulama Temelden zora

Kütlenin Korunumu (Lavoisier)

Tepkime öncesi reaktantların toplam kütlesi, tepkime sonrası ürünlerin toplam kütlesine eşittir.

Ana fikir

Atomlar “yok olmaz, var olmaz”; sadece yeni düzenlerde birleşir. Bu yüzden kütle korunur.

Kapalı sistem vurgusu

Gaz çıkışı olan tepkimelerde açık kapta kütle azalmış gibi görünebilir. Bu, gazın ortamdan ayrılmasıdır; sistem kapalı olursa toplam kütle yine sabittir.

Örnek 1: Kütle denklemi kurma

Aşağıdaki tepkimede verilenlere göre bilinmeyeni bul:

m( A ) = 12 g, m( B ) = 18 g, tepkime sonunda m(AB) kaç gramdır?

m (A) + m (B) = m (AB)

Çözüm: 12 + 18 = 30 g → m(AB)=30 g