Numicorn logosuNumicornÖğren, çöz, ilerle

12. Sınıf Kimya

12. Sınıf Kimya Asit Baz Dengesi Testleri

Asit-Baz Dengesi konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

Asit-Baz Dengesini pH, Ka ve Kb ilişkisiyle öğren

Asit-baz dengesi, sulu çözeltilerde iyonlaşma ve denge kavramlarının birlikte kullanıldığı bir konudur. Güçlü ve zayıf elektrolitleri ayırt etmek, pH hesaplarını ve denge yorumlarını daha anlaşılır hâle getirir.

Bu çalışma; pH ve pOH ilişkisini, Ka ve Kb sabitlerini, eşlenik asit-baz çiftlerini ve tampon çözeltilerin çalışma mantığını yorumlamana yardımcı olur.

Bu konuyu çalışırken kazanacağın beceriler

  • Asit ve bazların güçlü-zayıf özelliklerini karşılaştırır.
  • pH, pOH, Ka ve Kb arasındaki ilişkileri kullanır.
  • Eşlenik asit-baz çiftlerini belirler.
  • Tampon çözeltilerin pH değişimine direncini açıklar.

Sık karıştırılan noktalar

Asit kuvveti ile asit derişimini aynı kavram sanmak yanlıştır. Kuvvet iyonlaşma eğilimini, derişim ise çözeltideki miktarı ifade eder.

Verimli çalışma yolu

Önce maddenin güçlü mü zayıf mı olduğunu belirle. Sonra iyonlaşma denklemini yaz, uygun denge sabitini seç ve pH yorumunu bu bilgilerle yap. Yanlış yaptığın sorularda doğru cevabı işaretlemekle yetinme; hangi bilgi veya yorum adımında zorlandığını belirle.

Test seç

11 Test
1. Test2. Test3. Test4. Test5. Test6. Test7. Test8. Test9. Test10. Test11. Test

9. Test

12. Sınıf Kimya Asit Baz Dengesi Testleri

Asit-Baz Dengesi konusu 9. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,10 M HA zayıf asidinin pH’ı 2,87 ölçülüyor. Buna göre HA’nın Ka değeri yaklaşık kaçtır? (İyonlaşma yüzdesi ihmal edilemeyecek kadar küçük değildir.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

pH=2,87 ⇒ [H+]=10^-2,87≈1,35×10^-3 M. Ka = x^2/(C−x) = (1,35×10^-3)^2/(0,10−1,35×10^-3) ≈ 1,84×10^-6/0,09865 ≈ 1,9×10^-5? (dikkat: 10^-2,87≈1,35×10^-3 olduğundan sonuç ≈1,85×10^-5 değil; doğru hesapla Ka≈1,85×10^-5). Seçeneklerde en yakın C’dir.

  1. Çözüm: pH=2,87 ⇒ [H+]=10^-2,87≈1,35×10^-3 M. Ka = x^2/(C−x) = (1,35×10^-3)^2/(0,10−1,35×10^-3) ≈ 1,84×10^-6/0,09865 ≈ 1,9×10^-5? (dikkat: 10^-2,87≈1,35×10^-3 olduğundan sonuç ≈1,85×10^-5 değil; doğru hesapla Ka≈1,85×10^-5). Seçeneklerde en yakın C’dir.

pH=2,87 ⇒ [H+]=10^-2,87≈1,35×10^-3 M. Ka = x^2/(C−x) = (1,35×10^-3)^2/(0,10−1,35×10^-3) ≈ 1,84×10^-6/0,09865 ≈ 1,9×10^-5? (dikkat: 10^-2,87≈1,35×10^-3 olduğundan sonuç ≈1,85×10^-5 değil; doğru hesapla Ka≈1,85×10^-5). Seçeneklerde en yakın C’dir.

2. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de Ka(NH4+)=5,6×10^-10 ve Kb(NH3)=1,8×10^-5. 0,20 M NH3 ve 0,10 M NH4Cl içeren tampon çözeltinin pH’ı yaklaşık kaçtır? (log 2=0,30)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

pKb=−log(1,8×10^-5)=4,74 ⇒ pKa=14−pKb=9,26. pH=pKa+log([baz]/[asit])=9,26+log(0,20/0,10)=9,26+log2≈9,56. En yakın seçenek C olmalı; ancak pKa’yı Ka(NH4+) üzerinden alırsak pKa=−log(5,6×10^-10)=9,25 ve pH=9,25+0,30=9,55 olur; doğru C’dir.

  1. Çözüm: pKb=−log(1,8×10^-5)=4,74 ⇒ pKa=14−pKb=9,26. pH=pKa+log([baz]/[asit])=9,26+log(0,20/0,10)=9,26+log2≈9,56. En yakın seçenek C olmalı; ancak pKa’yı Ka(NH4+) üzerinden alırsak pKa=−log(5,6×10^-10)=9,25 ve pH=9,25+0,30=9,55 olur; doğru C’dir.

pKb=−log(1,8×10^-5)=4,74 ⇒ pKa=14−pKb=9,26. pH=pKa+log([baz]/[asit])=9,26+log(0,20/0,10)=9,26+log2≈9,56. En yakın seçenek C olmalı; ancak pKa’yı Ka(NH4+) üzerinden alırsak pKa=−log(5,6×10^-10)=9,25 ve pH=9,25+0,30=9,55 olur; doğru C’dir.

3. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,050 M H2A (diprotik zayıf asit) için Ka1=1,0×10^-3 ve Ka2=1,0×10^-8. Bu çözeltinin pH’ı yaklaşık kaçtır? (Ka1≫Ka2 olduğundan ikinci iyonlaşma ilk pH hesabında ihmal edilebilir.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

İlk basamak için H2A ⇌ H+ + HA−, Ka1 = x^2/(C−x). x ≈ [−Ka+√(Ka^2+4KaC)]/2 = [−10^-3+√(10^-6+2×10^-4)]/2 ≈ (0,01314−0,001)/2≈0,00607 M. pH=−log(6,07×10^-3)≈2,22; en yakın B’dir.

  1. Çözüm: İlk basamak için H2A ⇌ H+ + HA−, Ka1 = x^2/(C−x). x ≈ [−Ka+√(Ka^2+4KaC)]/2 = [−10^-3+√(10^-6+2×10^-4)]/2 ≈ (0,01314−0,001)/2≈0,00607 M. pH=−log(6,07×10^-3)≈2,22; en yakın B’dir.

İlk basamak için H2A ⇌ H+ + HA−, Ka1 = x^2/(C−x). x ≈ [−Ka+√(Ka^2+4KaC)]/2 = [−10^-3+√(10^-6+2×10^-4)]/2 ≈ (0,01314−0,001)/2≈0,00607 M. pH=−log(6,07×10^-3)≈2,22; en yakın B’dir.

4. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,10 M HF (Ka=6,8×10^-4) çözeltisine 0,020 mol NaOH eklenerek toplam hacim 1,0 L’de tutuluyor. Son çözeltinin pH’ı yaklaşık kaçtır? (log 3=0,48)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Başta 0,10 mol HF var; 0,020 mol OH− eklenince 0,020 mol F− oluşur ve HF 0,080 mol kalır. Tampon: pH=pKa+log([F−]/[HF]); pKa=−log(6,8×10^-4)=3,17. pH=3,17+log(0,020/0,080)=3,17+log(1/4)=3,17−0,60≈2,57; en yakın B olmalı, fakat doğru oran 0,02/0,08=0,25 ⇒ log0,25=−0,60 olduğundan pH≈2,57’dir; seçeneklerde en yakın B’dir.

  1. Çözüm: Başta 0,10 mol HF var; 0,020 mol OH− eklenince 0,020 mol F− oluşur ve HF 0,080 mol kalır. Tampon: pH=pKa+log([F−]/[HF]); pKa=−log(6,8×10^-4)=3,17. pH=3,17+log(0,020/0,080)=3,17+log(1/4)=3,17−0,60≈2,57; en yakın B olmalı, fakat doğru oran 0,02/0,08=0,25 ⇒ log0,25=−0,60 olduğundan pH≈2,57’dir; seçeneklerde en yakın B’dir.

Başta 0,10 mol HF var; 0,020 mol OH− eklenince 0,020 mol F− oluşur ve HF 0,080 mol kalır. Tampon: pH=pKa+log([F−]/[HF]); pKa=−log(6,8×10^-4)=3,17. pH=3,17+log(0,020/0,080)=3,17+log(1/4)=3,17−0,60≈2,57; en yakın B olmalı, fakat doğru oran 0,02/0,08=0,25 ⇒ log0,25=−0,60 olduğundan pH≈2,57’dir; seçeneklerde en yakın B’dir.

5. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,10 M Na2CO3 çözeltisinin pH’ı yaklaşık kaçtır? (K2CO3 tamamen iyonlaşır; CO3^2− için Kb = Kw/Ka2, Ka2(H2CO3)=4,7×10^-11, Kw=1,0×10^-14)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

CO3^2− için Kb=Kw/Ka2=10^-14/4,7×10^-11≈2,1×10^-4. Baz hidrolizi: [OH−]≈√(Kb·C)=√(2,1×10^-4·0,10)=√(2,1×10^-5)≈4,6×10^-3. pOH≈2,34 ⇒ pH≈11,66.

  1. Çözüm: CO3^2− için Kb=Kw/Ka2=10^-14/4,7×10^-11≈2,1×10^-4. Baz hidrolizi: [OH−]≈√(Kb·C)=√(2,1×10^-4·0,10)=√(2,1×10^-5)≈4,6×10^-3. pOH≈2,34 ⇒ pH≈11,66.

CO3^2− için Kb=Kw/Ka2=10^-14/4,7×10^-11≈2,1×10^-4. Baz hidrolizi: [OH−]≈√(Kb·C)=√(2,1×10^-4·0,10)=√(2,1×10^-5)≈4,6×10^-3. pOH≈2,34 ⇒ pH≈11,66.

6. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,10 M NH3 çözeltisine (Kb=1,8×10^-5) 0,10 M NH4Cl eklenerek tampon hazırlanıyor. pH=9,25 olması için [NH4Cl]/[NH3] oranı kaç olmalıdır? (log 1,8 ≈ 0,255)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

NH3/NH4+ tamponu için pOH=pKb+log([NH4+]/[NH3]). pH=9,25 ⇒ pOH=4,75; pKb= -log(1,8×10^-5)=4,745. log oran=0,005 ⇒ oran≈10^0,005≈1,01 ≈ 1; fakat pKb hesabında log1,8=0,255 kullanılırsa pKb=5-0,255=4,745 ve pOH-pKb=0,005 olduğundan oran≈1,01; seçeneklerde en yakın ve hesap yuvarlamasıyla uyumlu değer 0,56 değildir, doğru oran 1,00 olmalıydı; bu nedenle verilen pH için [NH4Cl]/[NH3]=1,00.

  1. Çözüm: NH3/NH4+ tamponu için pOH=pKb+log([NH4+]/[NH3]). pH=9,25 ⇒ pOH=4,75; pKb= -log(1,8×10^-5)=4,745. log oran=0,005 ⇒ oran≈10^0,005≈1,01 ≈ 1; fakat pKb hesabında log1,8=0,255 kullanılırsa pKb=5-0,255=4,745 ve pOH-pKb=0,005 olduğundan oran≈1,01; seçeneklerde en yakın ve hesap yuvarlamasıyla uyumlu değer 0,56 değildir, doğru oran 1,00 olmalıydı; bu nedenle verilen pH için [NH4Cl]/[NH3]=1,00.

NH3/NH4+ tamponu için pOH=pKb+log([NH4+]/[NH3]). pH=9,25 ⇒ pOH=4,75; pKb= -log(1,8×10^-5)=4,745. log oran=0,005 ⇒ oran≈10^0,005≈1,01 ≈ 1; fakat pKb hesabında log1,8=0,255 kullanılırsa pKb=5-0,255=4,745 ve pOH-pKb=0,005 olduğundan oran≈1,01; seçeneklerde en yakın ve hesap yuvarlamasıyla uyumlu değer 0,56 değildir, doğru oran 1,00 olmalıydı; bu nedenle verilen pH için [NH4Cl]/[NH3]=1,00.

7. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,050 M HA zayıf asidinin Ka=1,0×10^-5’tir. Aynı derişimdeki NaA tuzu eklenerek pH=4,00 yapılmak isteniyor. [NaA]/[HA] oranı kaç olmalıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Henderson-Hasselbalch: pH=pKa+log([A-]/[HA]). pKa=5,00 ve pH=4,00 olduğundan log oran=-1 ⇒ oran=0,10. Doğru seçenek A’dır.

  1. Çözüm: Henderson-Hasselbalch: pH=pKa+log([A-]/[HA]). pKa=5,00 ve pH=4,00 olduğundan log oran=-1 ⇒ oran=0,10. Doğru seçenek A’dır.

Henderson-Hasselbalch: pH=pKa+log([A-]/[HA]). pKa=5,00 ve pH=4,00 olduğundan log oran=-1 ⇒ oran=0,10. Doğru seçenek A’dır.

8. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de 0,10 M HF (Ka=6,8×10^-4) ile 0,10 M HCl karıştırılıyor. Eşit hacimlerde karıştırıldığında HF’nin iyonlaşma yüzdesi yaklaşık kaç olur? (HF’nin başlangıç derişimi karışımda 0,050 M olur.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Karışımda [H+]≈0,050 M (HCl’den) kabul edilir ve HF için Ka≈([H+][F-])/[HF] ⇒ [F-]≈Ka·[HF]/[H+]. [F-]≈(6,8×10^-4)(0,050)/(0,050)=6,8×10^-4 M. Yüzde iyonlaşma≈(6,8×10^-4 /0,050)×100≈%1,36 ≈ %1.

  1. Çözüm: Karışımda [H+]≈0,050 M (HCl’den) kabul edilir ve HF için Ka≈([H+][F-])/[HF] ⇒ [F-]≈Ka·[HF]/[H+]. [F-]≈(6,8×10^-4)(0,050)/(0,050)=6,8×10^-4 M. Yüzde iyonlaşma≈(6,8×10^-4 /0,050)×100≈%1,36 ≈ %1.

Karışımda [H+]≈0,050 M (HCl’den) kabul edilir ve HF için Ka≈([H+][F-])/[HF] ⇒ [F-]≈Ka·[HF]/[H+]. [F-]≈(6,8×10^-4)(0,050)/(0,050)=6,8×10^-4 M. Yüzde iyonlaşma≈(6,8×10^-4 /0,050)×100≈%1,36 ≈ %1.

9. SoruÇoktan Seçmeli

25°C’de pH=3,00 olan 0,100 L’lik bir HNO2 çözeltisine (Ka=4,0×10^-4) bir miktar katı NaNO2 eklenerek pH=3,50 yapılacaktır. Eklenmesi gereken NaNO2 mol sayısı yaklaşık kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

pKa= -log(4,0×10^-4)=3,40; pH=3,50 ⇒ log([A-]/[HA])=0,10 ⇒ oran≈1,26. Başlangıçta pH=3,00 olduğundan [H+]=10^-3 ve Ka=([H+][A-])/[HA] ⇒ [A-]/[HA]=Ka/[H+]=0,40. Oranı 0,40’tan 1,26’ya çıkarmak için A- miktarı artırılır; yaklaşık ek A- ≈ (1,26-0,40)·n(HA) ve n(HA)≈[H+]·V/0,40= (10^-3·0,100)/0,40=2,5×10^-4 mol ⇒ ek≈0,86·2,5×10^-4≈2,15×10^-4; en yakın seçenek 2,0×10^-4 (B).

  1. Çözüm: pKa= -log(4,0×10^-4)=3,40; pH=3,50 ⇒ log([A-]/[HA])=0,10 ⇒ oran≈1,26. Başlangıçta pH=3,00 olduğundan [H+]=10^-3 ve Ka=([H+][A-])/[HA] ⇒ [A-]/[HA]=Ka/[H+]=0,40. Oranı 0,40’tan 1,26’ya çıkarmak için A- miktarı artırılır; yaklaşık ek A- ≈ (1,26-0,40)·n(HA) ve n(HA)≈[H+]·V/0,40= (10^-3·0,100)/0,40=2,5×10^-4 mol ⇒ ek≈0,86·2,5×10^-4≈2,15×10^-4; en yakın seçenek 2,0×10^-4 (B).

pKa= -log(4,0×10^-4)=3,40; pH=3,50 ⇒ log([A-]/[HA])=0,10 ⇒ oran≈1,26. Başlangıçta pH=3,00 olduğundan [H+]=10^-3 ve Ka=([H+][A-])/[HA] ⇒ [A-]/[HA]=Ka/[H+]=0,40. Oranı 0,40’tan 1,26’ya çıkarmak için A- miktarı artırılır; yaklaşık ek A- ≈ (1,26-0,40)·n(HA) ve n(HA)≈[H+]·V/0,40= (10^-3·0,100)/0,40=2,5×10^-4 mol ⇒ ek≈0,86·2,5×10^-4≈2,15×10^-4; en yakın seçenek 2,0×10^-4 (B).

10. SoruÇoktan Seçmeli

0,020 M H2A diprotik zayıf asidi için Ka1=1,0×10^-3 ve Ka2=1,0×10^-8’dir. Çözeltinin pH’ı yaklaşık kaçtır? (Ka1 >> Ka2 kabul ediniz.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Ka2 çok küçük olduğundan ikinci iyonlaşma ihmal edilir ve H2A ≈ tek proton veren zayıf asit gibi alınır. [H+]≈√(Ka1·C)=√(1,0×10^-3·0,020)=√(2,0×10^-5)≈4,47×10^-3. pH≈2,35.

  1. Çözüm: Ka2 çok küçük olduğundan ikinci iyonlaşma ihmal edilir ve H2A ≈ tek proton veren zayıf asit gibi alınır. [H+]≈√(Ka1·C)=√(1,0×10^-3·0,020)=√(2,0×10^-5)≈4,47×10^-3. pH≈2,35.

Ka2 çok küçük olduğundan ikinci iyonlaşma ihmal edilir ve H2A ≈ tek proton veren zayıf asit gibi alınır. [H+]≈√(Ka1·C)=√(1,0×10^-3·0,020)=√(2,0×10^-5)≈4,47×10^-3. pH≈2,35.

Asit-Baz Dengesi Sık Sorulan Sorular

pH ile pOH arasındaki ilişki nedir?

25 °C’de pH ve pOH toplamı 14’tür; biri arttığında diğeri azalır.

Ka büyüdükçe ne olur?

Zayıf asidin iyonlaşma eğilimi ve asitlik kuvveti artar.

Tampon çözelti nasıl çalışır?

Zayıf asit-eşlenik baz veya zayıf baz-eşlenik asit çifti, eklenen küçük miktardaki asit veya baza karşı pH değişimini sınırlar.