Bir kelimenin en az iki anlamı varken, yakın anlamı akla gelirken asıl anlatılmak istenen uzak anlamdır. İnce bir zekâ oyunudur.

• Tevriye: kelimenin çok anlamlılığı üzerine kurulur; asıl hedef uzak anlam.
• Kinaye: söz hem gerçek hem mecaz anlamı taşıyabilir; hedef çoğu kez mecazdır, ama çok anlamlı kelime şart değildir.

Herkesçe bilinen bir olay, kişilik, efsane, dinî/mitolojik anlatı ya da tarihî duruma kısa bir gönderme yapmaktır. Söylenmeyen bilgi okur tarafından tamamlanır.

• Özel isim, tarihî yer/olay, mitolojik figür.
• “Herkesçe bilinen hikâye” çağrışımı.
• Metin açıklamıyor; okurun bilgisini çağırıyor.

Sözü güçlendirmek için atasözü, özdeyiş ya da genel geçer bir yargıyı delil gibi kullanmaktır. Anlatım “kanıtlanmış” bir doğruluk kazanır.

Duyguyu yükseltmek için birine/şeye seslenmedir. “Ey, hey, ah, aman…” gibi ünlemlerle belirginleşir.

Cevap almak için değil; duygu, sitem, şaşkınlık, vurgu için soru biçiminin kullanılmasıdır.

Kelimelerin/ifadelerin tekrar edilerek ritim ve vurgu oluşturmasıdır.

Yazılışı veya söylenişi aynı/benzer, anlamı farklı kelimeleri birlikte kullanarak söz oyunudur. Söze zekâ ve ahenk katar.

• Tam cinas: yazılış ve söyleyiş aynı.
• Yarım/eksik cinas: benzerlik var ama tam değil.
• Cinaslı kafiye gibi yapılarda da karşına çıkabilir.

Düzyazıda (özellikle nesirde) cümle sonlarında ses benzerliği oluşturarak yapılan uyaktır. Klasik nesirde sık görülür, modern metinlerde de rastlanır.

• Ritmi artırır, söyleyişi etkili kılar.
• Vurguyu güçlendirir; hitabet havası yaratır.
• Metni akılda kalıcı yapar.

Aynı veya benzer ünsüzlerin tekrar edilmesiyle ses akışı, sertlik/yumuşaklık etkisi oluşturulur.

Aynı veya benzer ünlülerin tekrar edilmesiyle iç ezgi, akıcılık ve duygu tonu güçlendirilir.

İmge, kelimelerin alışılmış anlam sınırlarını aşarak okurun zihninde yeni bir görüntü/duygu oluşturmasıdır. Edebi sanatlar çoğu zaman imge üretir.

Mecaz, bir kelimeyi gerçek anlamından uzaklaştırarak yeni bir anlam alanına taşır. İmgeyi besler; soyut duyguları somutlaştırır.

• Somutlaştırma: “Umudum kırıldı” (soyut → somut)
• Duyguya nesne kazandırma: “Öfkem bir ateş” (imge)

Bir varlığın/kavramın, daha geniş bir anlamı temsil etmesidir. Metin düz anlamda okunabilir; fakat sembol okuması derinlik katar.

• “Gül” → sevgi/ güzellik
• “Gece” → bilinmezlik/ hüzün
• “Yol” → hayat serüveni

Bir düşüncenin/duygunun baştan sona bir anlatı örgüsüyle simgeler üzerinden verilmesidir. Sembol tek öğeyken alegori kurgu boyunca sürer.

Söylenen ile kastedilenin ters düştüğü, çoğu zaman ince bir mizah/eleştiri taşıyan anlatımdır. Tarizle akrabadır; ancak ironi modern metinlerde daha yaygın bir anlatım tekniği olarak da kullanılır.

İlk bakışta çelişkili görünen ama düşününce anlam açan ifadedir. Okuru durdurur, derin düşünmeye iter.