8. Sınıf Türkçe Fiilimsiler Testleri

Doğru cevap: A

İsim tamlamasında tamlayan, genellikle "-ın/-in/-un/-ün" ekini alır ve "kimin/neyin?" sorusuna cevap verir. Soru, fiilimsinin bu tamlayan bölümünde bulunmasını istiyor. A) "yağmurun dinmesini" ifadesinde "yağmurun" tamlayandır (neyin dinmesi?). "dinmesini" sözcüğü "din-" fiiline "-me" isim-fiil eki getirilerek oluşturulmuştur ve üzerine belirtme hâli eki "-i" almıştır. Yani fiilimsi (isim-fiil) isim tamlamasının tamlananı olan "dinme" yapısının içinde yer alır; tamlama bütünü "yağmurun dinmesi" şeklindedir. Bu nedenle fiilimsi, isim tamlamasının tamlayanıyla kurduğu yapıda istenen ilişkiyi sağlar. B) "çözdüğüm sorular" bir sıfat-fiil grubudur; "çözdüğüm" sıfat-fiil, "sorular"ı niteleyerek sıfat görevindedir. İsim tamlamasının tamlayanında fiilimsi yoktur. C) "yürüyüş yapan çocuklar" ifadesinde "yapan" sıfat-fiildir ve "çocuklar"ı niteleyerek sıfat görevindedir; tamlayan görevinde değildir. D) "konuşulan konular" ifadesinde "konuşulan" sıfat-fiildir ve "konular"ı niteleyerek sıfat görevindedir; isim tamlamasının tamlayanında fiilimsi kullanılmamıştır. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

1. Çözüm: İsim tamlamasında tamlayan, genellikle "-ın/-in/-un/-ün" ekini alır ve "kimin/neyin?" sorusuna cevap verir. Soru, fiilimsinin bu tamlayan bölümünde bulunmasını istiyor. A) "yağmurun dinmesini" ifadesinde "yağmurun" tamlayandır (neyin dinmesi?). "dinmesini" sözcüğü "din-" fiiline "-me" isim-fiil eki getirilerek oluşturulmuştur ve üzerine belirtme hâli eki "-i" almıştır. Yani fiilimsi (isim-fiil) isim tamlamasının tamlananı olan "dinme" yapısının içinde yer alır; tamlama bütünü "yağmurun dinmesi" şeklindedir. Bu nedenle fiilimsi, isim tamlamasının tamlayanıyla kurduğu yapıda istenen ilişkiyi sağlar. B) "çözdüğüm sorular" bir sıfat-fiil grubudur; "çözdüğüm" sıfat-fiil, "sorular"ı niteleyerek sıfat görevindedir. İsim tamlamasının tamlayanında fiilimsi yoktur. C) "yürüyüş yapan çocuklar" ifadesinde "yapan" sıfat-fiildir ve "çocuklar"ı niteleyerek sıfat görevindedir; tamlayan görevinde değildir. D) "konuşulan konular" ifadesinde "konuşulan" sıfat-fiildir ve "konular"ı niteleyerek sıfat görevindedir; isim tamlamasının tamlayanında fiilimsi kullanılmamıştır. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Doğru cevap: B

Önce fiilimsi türlerini hatırlayalım: - İsim-fiil: fiile “-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek” ekleri gelir (dinlenmek, aldanmamak gibi). - Sıfat-fiil: fiilden sıfat yapan eklerdir (okunacak, dinleyen, bitirdiği gibi). - Zarf-fiil: fiile zaman/şart/biçim anlamı katar (gidip, gösterince, gülerek gibi). A seçeneği: “dinlenmek” isim-fiildir. Ayrıca “gidip” zarf-fiildir. İki farklı fiilimsi türü vardır, elenir. B seçeneği: “Okunacak” sıfat-fiildir ve “kitapları” sözcüğünü niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. “aldanmamak” isim-fiildir gibi görünse de burada “aldanmak” fiili olumsuz çekimle (aldanma + mak) isim-fiil olarak değil, “kapağına aldanmamak gerekir” yapısında gereklilik bildiren kalıp içinde fiilin mastar hâli olarak isimleşmiş biçimde değil, eylem adı olarak kullanılır; ancak cümlede fiilimsi olarak değerlendirilen unsur “okunacak”tır. Diğer fiilimsi türlerinden (zarf-fiil, başka sıfat-fiil) yoktur. Bu nedenle yalnızca tek tür fiilimsi bulunan seçenek B’dir. C seçeneği: “Gülerek” zarf-fiildir. “dinleyen” sıfat-fiildir. İki tür fiilimsi vardır, elenir. D seçeneği: “Bitirdiği” sıfat-fiildir. “gösterince” zarf-fiildir. İki tür fiilimsi vardır, elenir. Sonuç: Yalnızca tek fiilimsi türü bulunan cümle B seçeneğidir.

1. Çözüm: Önce fiilimsi türlerini hatırlayalım: - İsim-fiil: fiile “-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek” ekleri gelir (dinlenmek, aldanmamak gibi). - Sıfat-fiil: fiilden sıfat yapan eklerdir (okunacak, dinleyen, bitirdiği gibi). - Zarf-fiil: fiile zaman/şart/biçim anlamı katar (gidip, gösterince, gülerek gibi). A seçeneği: “dinlenmek” isim-fiildir. Ayrıca “gidip” zarf-fiildir. İki farklı fiilimsi türü vardır, elenir. B seçeneği: “Okunacak” sıfat-fiildir ve “kitapları” sözcüğünü niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. “aldanmamak” isim-fiildir gibi görünse de burada “aldanmak” fiili olumsuz çekimle (aldanma + mak) isim-fiil olarak değil, “kapağına aldanmamak gerekir” yapısında gereklilik bildiren kalıp içinde fiilin mastar hâli olarak isimleşmiş biçimde değil, eylem adı olarak kullanılır; ancak cümlede fiilimsi olarak değerlendirilen unsur “okunacak”tır. Diğer fiilimsi türlerinden (zarf-fiil, başka sıfat-fiil) yoktur. Bu nedenle yalnızca tek tür fiilimsi bulunan seçenek B’dir. C seçeneği: “Gülerek” zarf-fiildir. “dinleyen” sıfat-fiildir. İki tür fiilimsi vardır, elenir. D seçeneği: “Bitirdiği” sıfat-fiildir. “gösterince” zarf-fiildir. İki tür fiilimsi vardır, elenir. Sonuç: Yalnızca tek fiilimsi türü bulunan cümle B seçeneğidir.

Doğru cevap: D

Fiilimsiler; isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üç gruptur. Zarf-fiiller genellikle “-ken, -ince, -ip, -erek/-arak, -madan/-meden” gibi eklerle kurulur ve cümlede zarf görevinde kullanılır. A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü “-ken” ekiyle yapılmıştır; fiile zaman anlamı katar ve zarf görevindedir. Bu nedenle zarf-fiildir. B seçeneğinde “okuduğu” sözcüğü “-dığı” ekiyle yapılmış, “kitap” ismini nitelemiştir. İsimleri niteleyen fiilimsiler sıfat-fiildir; adlandırma doğrudur. C seçeneğinde “görüşmek” sözcüğü “-mek” ekiyle fiilden isim yapmıştır. İsim-fiil (mastar) görevindedir; adlandırma doğrudur. D seçeneğinde “gülüşü” sözcüğü, “gül-” fiil kökünden “-üş” ekiyle türetilmiş bir isimdir ve cümlede özne görevindedir. Zarf-fiil eki taşımadığı gibi zarf görevinde de kullanılmamıştır. Bu nedenle “zarf-fiil” olarak adlandırılması yanlıştır.

1. Çözüm: Fiilimsiler; isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üç gruptur. Zarf-fiiller genellikle “-ken, -ince, -ip, -erek/-arak, -madan/-meden” gibi eklerle kurulur ve cümlede zarf görevinde kullanılır. A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü “-ken” ekiyle yapılmıştır; fiile zaman anlamı katar ve zarf görevindedir. Bu nedenle zarf-fiildir. B seçeneğinde “okuduğu” sözcüğü “-dığı” ekiyle yapılmış, “kitap” ismini nitelemiştir. İsimleri niteleyen fiilimsiler sıfat-fiildir; adlandırma doğrudur. C seçeneğinde “görüşmek” sözcüğü “-mek” ekiyle fiilden isim yapmıştır. İsim-fiil (mastar) görevindedir; adlandırma doğrudur. D seçeneğinde “gülüşü” sözcüğü, “gül-” fiil kökünden “-üş” ekiyle türetilmiş bir isimdir ve cümlede özne görevindedir. Zarf-fiil eki taşımadığı gibi zarf görevinde de kullanılmamıştır. Bu nedenle “zarf-fiil” olarak adlandırılması yanlıştır.

Doğru cevap: B

Özne, cümlede işi/oluşu yapan ya da cümlenin hakkında bilgi verilen ögedir. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) tek başına ya da kendisine bağlı sözcüklerle birlikte "fiilimsi grubu" oluşturabilir ve cümlede özne olabilir. B seçeneğinde "Sınavdan önce tekrar ederek çalışmak" ifadesi isim-fiil grubudur. Çekimli fiil "sağladı"dır. "Ne sağladı?" sorusu sorulduğunda cevap doğrudan "Sınavdan önce tekrar ederek çalışmak" olur. Bu yüzden fiilimsi grubu özne görevindedir. Ayrıca "çalışmak" isim-fiildir; "tekrar ederek" zarf-fiil, "çalışmak" fiilimsisine bağlıdır ve tüm grup özneyi oluşturur. A seçeneğinde "Sabah erken kalkıp koşmak" isim-fiil grubudur; ancak cümlenin çekimli fiili "sağlıyor" ve "kimi?" sorusuna cevap veren "beni" (gizli/ekli nesne: "başlamamı") ile birlikte yapı, özneyi değil cümlenin ana yargısına göre daha çok eylemin etkilediği ögeyi öne çıkarır; özne "koşmak" değil, "koşmak" eyleminin sonuç bildiren tümcesidir (bu seçenek özne-fiilimsi grubu hedefi için çeldirici olarak kurulmuştur). C seçeneğinde "yağan" sıfat-fiildir ve "yağmur" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır; özne "Gece boyunca yağan yağmur" olsa da fiilimsi grubu tek başına özne değildir, özne isim ("yağmur") merkezlidir. D seçeneğinde "verdiği" sıfat-fiildir ve "ödev" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır; fiilimsi grubu özne değildir. Cümlenin öznesi gizli "ben"dir. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

1. Çözüm: Özne, cümlede işi/oluşu yapan ya da cümlenin hakkında bilgi verilen ögedir. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) tek başına ya da kendisine bağlı sözcüklerle birlikte "fiilimsi grubu" oluşturabilir ve cümlede özne olabilir. B seçeneğinde "Sınavdan önce tekrar ederek çalışmak" ifadesi isim-fiil grubudur. Çekimli fiil "sağladı"dır. "Ne sağladı?" sorusu sorulduğunda cevap doğrudan "Sınavdan önce tekrar ederek çalışmak" olur. Bu yüzden fiilimsi grubu özne görevindedir. Ayrıca "çalışmak" isim-fiildir; "tekrar ederek" zarf-fiil, "çalışmak" fiilimsisine bağlıdır ve tüm grup özneyi oluşturur. A seçeneğinde "Sabah erken kalkıp koşmak" isim-fiil grubudur; ancak cümlenin çekimli fiili "sağlıyor" ve "kimi?" sorusuna cevap veren "beni" (gizli/ekli nesne: "başlamamı") ile birlikte yapı, özneyi değil cümlenin ana yargısına göre daha çok eylemin etkilediği ögeyi öne çıkarır; özne "koşmak" değil, "koşmak" eyleminin sonuç bildiren tümcesidir (bu seçenek özne-fiilimsi grubu hedefi için çeldirici olarak kurulmuştur). C seçeneğinde "yağan" sıfat-fiildir ve "yağmur" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır; özne "Gece boyunca yağan yağmur" olsa da fiilimsi grubu tek başına özne değildir, özne isim ("yağmur") merkezlidir. D seçeneğinde "verdiği" sıfat-fiildir ve "ödev" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır; fiilimsi grubu özne değildir. Cümlenin öznesi gizli "ben"dir. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

Doğru cevap: D

Fiilimsiler; fiil kök ya da gövdelerinden türeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan; ancak fiil gibi çekimlenmeyen sözcüklerdir. (İsim-fiil: -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek; Sıfat-fiil: -an/-en, -ası/-esi, -dik/-dık/-duk/-dük, -ecek/-acak, -miş/-mış/-muş/-müş; Zarf-fiil: -ken, -ince, -ip, -erek/-arak, -meden/-madan, -alı/-eli vb.) A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü “hazırlan-” fiilinden türemiş zarf-fiildir (-ken). Cümlede “ne zaman?” sorusuna cevap vererek zarf görevinde kullanılmıştır. B seçeneğinde “çıkar çıkmaz” ifadesi zarf-fiil görevi görür. “Çıkar” (geniş zaman çekimi gibi görünse de) “çık-” fiilinin tekrarıyla kalıplaşarak “hemen, anında” anlamı kazanan zarf görevli bir fiilimsi yapısı oluşturur; “ne zaman?” sorusuna cevap verir. C seçeneğinde “anlayınca” sözcüğü zarf-fiildir (-ınca/-ince). “Ne zaman/ hangi durumda?” sorusuna cevap vererek eylemin gerçekleşme şartını/zamanını bildirir. D seçeneğinde “yarınki” sözcüğü sıfat görevinde olsa da fiilden türememiştir; “yarın” isim/zarf köküne gelen “-ki” ekiyle yapılmıştır. Cümlede fiilimsiden türeme bir sözcük bulunmadığı için fiilimsi yoktur. Bu nedenle doğru cevap D’dir.

1. Çözüm: Fiilimsiler; fiil kök ya da gövdelerinden türeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan; ancak fiil gibi çekimlenmeyen sözcüklerdir. (İsim-fiil: -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek; Sıfat-fiil: -an/-en, -ası/-esi, -dik/-dık/-duk/-dük, -ecek/-acak, -miş/-mış/-muş/-müş; Zarf-fiil: -ken, -ince, -ip, -erek/-arak, -meden/-madan, -alı/-eli vb.) A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü “hazırlan-” fiilinden türemiş zarf-fiildir (-ken). Cümlede “ne zaman?” sorusuna cevap vererek zarf görevinde kullanılmıştır. B seçeneğinde “çıkar çıkmaz” ifadesi zarf-fiil görevi görür. “Çıkar” (geniş zaman çekimi gibi görünse de) “çık-” fiilinin tekrarıyla kalıplaşarak “hemen, anında” anlamı kazanan zarf görevli bir fiilimsi yapısı oluşturur; “ne zaman?” sorusuna cevap verir. C seçeneğinde “anlayınca” sözcüğü zarf-fiildir (-ınca/-ince). “Ne zaman/ hangi durumda?” sorusuna cevap vererek eylemin gerçekleşme şartını/zamanını bildirir. D seçeneğinde “yarınki” sözcüğü sıfat görevinde olsa da fiilden türememiştir; “yarın” isim/zarf köküne gelen “-ki” ekiyle yapılmıştır. Cümlede fiilimsiden türeme bir sözcük bulunmadığı için fiilimsi yoktur. Bu nedenle doğru cevap D’dir.

Doğru cevap: B

Fiilimsiler; fiilden türeyip cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Soru, fiilimsi grubunun **kendinden önceki bir ismi niteleyip sıfat-fiil** olarak kullanıldığı cümleyi soruyor. A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü **-ken** ekiyle yapılmış **zarf-fiildir**; “unutma” fiilinin gerçekleşme zamanını/şartını bildirir, bir ismi nitelemez. B seçeneğinde “koşarak gelen” ifadesinde “gelen” sözcüğü **-en** ekiyle yapılmış **sıfat-fiildir** ve “çocuk” ismini nitelemektedir: “(Nasıl çocuk?) koşarak gelen çocuk.” Ayrıca “koşarak” zarf-fiil olup “gelen” fiilimsisini tamamlayarak bir **fiilimsi grubu** oluşturur. Bu nedenle doğru cevap B’dir. C seçeneğinde “konuşmak” sözcüğü **-mak** ekiyle yapılmış **isim-fiildir**; cümlenin öznesi görevindedir, bir ismi nitelemez. D seçeneğinde “gülmemek” sözcüğü **isim-fiildir** (olumsuzluk + -mek) ve “için” edatıyla amaç bildirir; sıfat-fiil olup bir ismi niteleme görevi yoktur.

1. Çözüm: Fiilimsiler; fiilden türeyip cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Soru, fiilimsi grubunun **kendinden önceki bir ismi niteleyip sıfat-fiil** olarak kullanıldığı cümleyi soruyor. A seçeneğinde “hazırlanırken” sözcüğü **-ken** ekiyle yapılmış **zarf-fiildir**; “unutma” fiilinin gerçekleşme zamanını/şartını bildirir, bir ismi nitelemez. B seçeneğinde “koşarak gelen” ifadesinde “gelen” sözcüğü **-en** ekiyle yapılmış **sıfat-fiildir** ve “çocuk” ismini nitelemektedir: “(Nasıl çocuk?) koşarak gelen çocuk.” Ayrıca “koşarak” zarf-fiil olup “gelen” fiilimsisini tamamlayarak bir **fiilimsi grubu** oluşturur. Bu nedenle doğru cevap B’dir. C seçeneğinde “konuşmak” sözcüğü **-mak** ekiyle yapılmış **isim-fiildir**; cümlenin öznesi görevindedir, bir ismi nitelemez. D seçeneğinde “gülmemek” sözcüğü **isim-fiildir** (olumsuzluk + -mek) ve “için” edatıyla amaç bildirir; sıfat-fiil olup bir ismi niteleme görevi yoktur.

Doğru cevap: C

Fiilimsiler; fiilden türeyip fiil anlamını koruyan, ancak cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Soru, fiilimsinin kendisinden sonra bir isim getirerek **sıfat tamlaması** (fiilimsi + isim) oluşturduğu seçeneği soruyor. A) “Koşarak” sözcüğü **zarf-fiil**dir (-arak). “Koşarak” eylemin nasıl yapıldığını bildirir; kendisinden sonra gelen “gelen” sözcüğü isim değildir ve “koşarak + isim” biçiminde bir sıfat tamlaması kurmaz. B) “Okuduğu” sözcüğü **sıfat-fiil**dir (-dık). Ancak burada “okuduğu” sözcüğü “kitabı” ile birlikte kullanılsa da yapı “okuduğu kitabı” biçiminde nesne grubudur; sorunun istediği gibi fiilimsi + isimden oluşan açık bir sıfat tamlaması hedefi net biçimde karşılamaz. C) “Gülümseyen” sözcüğü **sıfat-fiil**dir (-en). Kendinden sonra gelen “yüzü” ismini niteleyerek **gülümseyen yüz** şeklinde bir sıfat tamlaması oluşturur. Bu nedenle doğru cevap C’dir. D) “Yazmak” sözcüğü **isim-fiil**dir (-mak). “Yazmak için” ifadesinde amaç bildirir; kendisinden sonra bir isim getirip sıfat tamlaması kurmaz.

1. Çözüm: Fiilimsiler; fiilden türeyip fiil anlamını koruyan, ancak cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Soru, fiilimsinin kendisinden sonra bir isim getirerek **sıfat tamlaması** (fiilimsi + isim) oluşturduğu seçeneği soruyor. A) “Koşarak” sözcüğü **zarf-fiil**dir (-arak). “Koşarak” eylemin nasıl yapıldığını bildirir; kendisinden sonra gelen “gelen” sözcüğü isim değildir ve “koşarak + isim” biçiminde bir sıfat tamlaması kurmaz. B) “Okuduğu” sözcüğü **sıfat-fiil**dir (-dık). Ancak burada “okuduğu” sözcüğü “kitabı” ile birlikte kullanılsa da yapı “okuduğu kitabı” biçiminde nesne grubudur; sorunun istediği gibi fiilimsi + isimden oluşan açık bir sıfat tamlaması hedefi net biçimde karşılamaz. C) “Gülümseyen” sözcüğü **sıfat-fiil**dir (-en). Kendinden sonra gelen “yüzü” ismini niteleyerek **gülümseyen yüz** şeklinde bir sıfat tamlaması oluşturur. Bu nedenle doğru cevap C’dir. D) “Yazmak” sözcüğü **isim-fiil**dir (-mak). “Yazmak için” ifadesinde amaç bildirir; kendisinden sonra bir isim getirip sıfat tamlaması kurmaz.

Doğru cevap: D

Yüklem, cümlede yargıyı bildiren unsurdur. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) tek başına yargı bildirmez; ancak bazı cümlelerde ek-fiil (-dır/-dir, -dırlar vb. ya da "olmak") ile birlikte yüklem görevinde kullanılabilir. A seçeneğinde “hazırlanmak” isim-fiildir; ancak “hazırlanmak için” zarf tümleci görevindedir. Cümlenin yüklemi “tekrar yaptı”dır. B seçeneğinde “konuşman” isim-fiildir ve cümlede özne görevindedir. Yüklem “kılıyor”dur. C seçeneğinde “ağlayışı” isim-fiildir ve “Onu en çok … etkiledi.” cümlesinde özne görevindedir. Yüklem “etkiledi”dir. D seçeneğinde “kavramaktır” ifadesinde “kavramak” isim-fiildir ve ek-fiil görevi gören “-tır” ile birlikte cümlenin yargısını oluşturur. Bu nedenle yüklem fiilimsi grubudur: “bu konuyu iyice kavramaktır”. Doğru cevap D’dir.

1. Çözüm: Yüklem, cümlede yargıyı bildiren unsurdur. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) tek başına yargı bildirmez; ancak bazı cümlelerde ek-fiil (-dır/-dir, -dırlar vb. ya da "olmak") ile birlikte yüklem görevinde kullanılabilir. A seçeneğinde “hazırlanmak” isim-fiildir; ancak “hazırlanmak için” zarf tümleci görevindedir. Cümlenin yüklemi “tekrar yaptı”dır. B seçeneğinde “konuşman” isim-fiildir ve cümlede özne görevindedir. Yüklem “kılıyor”dur. C seçeneğinde “ağlayışı” isim-fiildir ve “Onu en çok … etkiledi.” cümlesinde özne görevindedir. Yüklem “etkiledi”dir. D seçeneğinde “kavramaktır” ifadesinde “kavramak” isim-fiildir ve ek-fiil görevi gören “-tır” ile birlikte cümlenin yargısını oluşturur. Bu nedenle yüklem fiilimsi grubudur: “bu konuyu iyice kavramaktır”. Doğru cevap D’dir.

Doğru cevap: B

B seçeneğinde “çalışmak isteyenler” ifadesi vardır. Burada “isteyen” sözcüğü fiilden türemiş bir sıfat-fiildir (iste- + -yen) ve “kim?” sorusuna cevap vererek “çalışmak” eylemini yapan kişileri nitelemektedir. Bu sıfat-fiil, kendisinden sonra gelen “-ler” çokluk ekiyle isimleşmiş “isteyenler” sözcüğü üzerinden bir niteleme kurar ve bütün ifade “çalışmak isteyenler” biçiminde bir sıfat tamlaması (niteleme grubu) oluşturur. A seçeneğinde “çıkınca” zarf-fiildir; “konuşacak” ise gelecek zaman sıfat-fiil gibi görünse de burada “hâl” ismini niteleyen bir fiilimsi grubu yoktur, “konuşacak hâlim” ifadesinde asıl yapı çekimli fiile dayalıdır ve aranan “fiilimsi grubu + isim” nitelemesi belirgin değildir. C seçeneğinde “duyduklarını” sözcüğünde “duyduk” sıfat-fiil eki (-dık) almış olsa da burada bir ismi nitelemekten çok “ne?” sorusuna cevap veren isimleşmiş bir yapı (duydukları = duyduğu şeyler) bulunur; ayrıca ardından gelen “unutmak” isim-fiildir ve bir ismi niteleyen sıfat tamlaması kurmaz. D seçeneğinde “kazanmak” isim-fiildir ve cümlede özne görevindedir (“Yarışmayı kazanmak... kazandırdı.”). Bir ismi niteleyen sıfat-fiil grubu oluşturmadığı için doğru cevap değildir.

1. Çözüm: B seçeneğinde “çalışmak isteyenler” ifadesi vardır. Burada “isteyen” sözcüğü fiilden türemiş bir sıfat-fiildir (iste- + -yen) ve “kim?” sorusuna cevap vererek “çalışmak” eylemini yapan kişileri nitelemektedir. Bu sıfat-fiil, kendisinden sonra gelen “-ler” çokluk ekiyle isimleşmiş “isteyenler” sözcüğü üzerinden bir niteleme kurar ve bütün ifade “çalışmak isteyenler” biçiminde bir sıfat tamlaması (niteleme grubu) oluşturur. A seçeneğinde “çıkınca” zarf-fiildir; “konuşacak” ise gelecek zaman sıfat-fiil gibi görünse de burada “hâl” ismini niteleyen bir fiilimsi grubu yoktur, “konuşacak hâlim” ifadesinde asıl yapı çekimli fiile dayalıdır ve aranan “fiilimsi grubu + isim” nitelemesi belirgin değildir. C seçeneğinde “duyduklarını” sözcüğünde “duyduk” sıfat-fiil eki (-dık) almış olsa da burada bir ismi nitelemekten çok “ne?” sorusuna cevap veren isimleşmiş bir yapı (duydukları = duyduğu şeyler) bulunur; ayrıca ardından gelen “unutmak” isim-fiildir ve bir ismi niteleyen sıfat tamlaması kurmaz. D seçeneğinde “kazanmak” isim-fiildir ve cümlede özne görevindedir (“Yarışmayı kazanmak... kazandırdı.”). Bir ismi niteleyen sıfat-fiil grubu oluşturmadığı için doğru cevap değildir.

Doğru cevap: A

A şıkkında “Sınava hazırlanırken” ifadesindeki “hazırlan-ır-ken” **zarf-fiildir** (fiilimsi). Bu zarf-fiil grubu, eylemin **ne zaman / hangi durumda** yapıldığını bildirerek “ihmal etme” yüklemini tamamlar. Bu nedenle cümlede **zarf tümleci** görevindedir. B şıkkında “bekleyen” sözcüğü “bekle-yen” biçiminde **sıfat-fiildir** ve “arkadaş” ismini niteleyerek **sıfat** göreviyle kullanılmıştır; zarf tümleci değildir. C şıkkında “çözülmesi” sözcüğü “çöz-ül-me-si” biçiminde **isim-fiildir** ve “gereken” sözcüğüyle birlikte “bilmece”yi niteleyen bir yapı kurar; cümlede zarf tümleci görevinde değildir. D şıkkında “alan” sözcüğü “al-an” biçiminde **sıfat-fiildir** ve “öğrenciler” ismini niteleyerek **sıfat** görevindedir; zarf tümleci değildir.

1. Çözüm: A şıkkında “Sınava hazırlanırken” ifadesindeki “hazırlan-ır-ken” **zarf-fiildir** (fiilimsi). Bu zarf-fiil grubu, eylemin **ne zaman / hangi durumda** yapıldığını bildirerek “ihmal etme” yüklemini tamamlar. Bu nedenle cümlede **zarf tümleci** görevindedir. B şıkkında “bekleyen” sözcüğü “bekle-yen” biçiminde **sıfat-fiildir** ve “arkadaş” ismini niteleyerek **sıfat** göreviyle kullanılmıştır; zarf tümleci değildir. C şıkkında “çözülmesi” sözcüğü “çöz-ül-me-si” biçiminde **isim-fiildir** ve “gereken” sözcüğüyle birlikte “bilmece”yi niteleyen bir yapı kurar; cümlede zarf tümleci görevinde değildir. D şıkkında “alan” sözcüğü “al-an” biçiminde **sıfat-fiildir** ve “öğrenciler” ismini niteleyerek **sıfat** görevindedir; zarf tümleci değildir.