TYT - Kimya Bilimi - Orta Test - Kimya Bilimi 8 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi kimyanın teknoloji ve topluma katkılarına doğru bir örnektir?
A
Yeni ilaçların geliştirilmesi
B
Depremlerin tam zamanının önceden kesin belirlenmesi
C
Tüm hastalıkların tek bir yöntemle tamamen yok edilmesi
D
Hava durumunun her yerde hatasız tahmin edilmesi
Çözüm
Kimya; ilaç, polimer, gübre ve temizlik maddeleri gibi birçok ürünün geliştirilmesinde rol oynar. Diğer seçenekler bilimsel olarak gerçekçi ve doğrudan kimyanın sağlayacağı kesin sonuçlar değildir.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi kimya biliminin çalışma alanı ile ilgili doğru bir eşleştirmedir?
Analitik kimya — gök cisimlerinin tayf çizgilerinden element bolluğu çıkarımı
C
Fizikokimya — canlı hücrelerde enzimlerin katalizlediği metabolik yolakların incelenmesi
D
Biyokimya — yer kabuğundaki mineral yataklarının oluşum süreçlerinin jeolojik zaman ölçeğinde incelenmesi
Çözüm
Polimer kimyası, monomerlerin polimerleşmesiyle polimerlerin elde edilmesini ve özelliklerini inceler. B astro-kimya/astrofizik, C biyokimya, D ise jeokimya/jeoloji kapsamına daha uygundur.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Bir araştırmacı, bir karışımda bulunan iyonların türünü ve derişimini yüksek doğrulukla belirlemek istiyor. Aşağıdaki yöntem–bilgi türü eşleştirmelerinden hangisi en uygundur?
A
Titrasyon — yalnızca nitel (hangi iyon var?) bilgi verir
B
Alev testi — nicel (ne kadar var?) bilgi verir
C
İyon kromatografisi — hem nitel hem nicel bilgi verir
D
Süzme — iyonların derişimini doğrudan ölçer
Çözüm
İyon kromatografisi, iyonları ayırıp dedektör sinyaliyle miktar tayini yapabildiğinden hem nitel hem nicel bilgi sağlar. Titrasyon genellikle nicel, alev testi nitel, süzme ise ayırma yöntemidir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Bir kimyager, bir maddenin saf olup olmadığını ve saflık derecesini hızlıca değerlendirmek istiyor. Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi en doğru çıkarımı sağlar?
A
Kaynama noktası geniş bir aralıkta ölçülüyorsa maddenin saf olma olasılığı yüksektir.
B
Erime noktası tek bir değerde ve literatürle uyumluysa maddenin saf olma olasılığı yüksektir.
C
Yoğunluğu literatürden farklıysa madde kesinlikle saf değildir; yoğunluk saflık için tek başına yeterlidir.
D
Rengi literatürle aynıysa madde kesinlikle saftır.
Çözüm
Saf maddeler genellikle keskin (dar aralıklı) erime noktası gösterir ve literatür değeriyle uyumludur. Kaynama/erime noktası aralığının genişlemesi ve renk gibi özellikler tek başına kesin kanıt değildir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi kimyanın alt dallarından biri olan analitik kimyanın doğrudan çalışma alanına en uygun örnektir?
A
Bir ilacın etki mekanizmasının hücre düzeyinde incelenmesi
B
Bir alaşımın sertliğini artırmak için ısıl işlem koşullarının belirlenmesi
C
Bir su numunesindeki Pb2+ derişiminin tayin edilmesi
D
Bir tepkimenin hızını sıcaklığa bağlı olarak modellemek
Çözüm
Analitik kimya, maddelerin bileşimini ve miktarını belirlemeye odaklanır. Su numunesindeki Pb2+ derişiminin tayini doğrudan nicel analizdir. Diğerleri biyokimya, malzeme/metalurji ve fizikokimya ile daha ilişkilidir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Bir elementin periyodik tablodaki konumu bilindiğinde aşağıdakilerden hangisi en güvenilir şekilde tahmin edilebilir?
A
Tüm izotoplarının yarı ömürleri
B
Bileşiklerinin tamamının erime noktaları
C
Değerlik elektron sayısı ve buna bağlı benzer kimyasal davranış
D
Doğadaki yüzde bolluğu
Çözüm
Periyodik tablo konumu, özellikle grup numarası, değerlik elektron sayısını verir. Bu da benzer kimyasal tepkimeleri ve iyonlaşma eğilimini öngörmeyi sağlar. Yarı ömür, erime noktası ve doğadaki bolluk doğrudan konumdan güvenilir çıkarılamaz.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi kimya biliminin temel amaçlarından biri olan “maddeyi tanıma ve dönüştürme” sürecinde kullanılan bilimsel yöntemin doğru bir bileşenidir?
Teori, çok sayıda gözlem ve deneyle desteklenen kapsamlı açıklamadır.
C
Kanun, bir olayın nedenini ayrıntılı biçimde açıklayan modeldir.
D
Model, gerçeğin birebir aynısı olmak zorundadır; aksi hâlde geçersizdir.
Çözüm
Teori; gözlem ve deneylerle desteklenen, olayları açıklayan kapsamlı bir çerçevedir. Kanun genellikle “ne olduğunu” ifade eder, “nedenini” değil. Model ise gerçeği temsil eder; birebir aynı olmak zorunda değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Bir öğrenci, “Bir tepkimenin hızını artırmak için sıcaklığı artırmak her zaman yeterlidir.” ifadesini kuruyor. Bu ifadenin bilimsel olarak en doğru değerlendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Bilimsel kanundur; çünkü geneldir ve istisnası olamaz.
B
Hipotez değildir; çünkü ölçülebilir bir nicelik içermez.
C
Test edilebilir bir önermedir; ancak ‘her zaman’ ifadesi yanlışlanabilirlik açısından risklidir.
D
Teoridir; çünkü kimyasal kinetiği tamamen açıklar.
Çözüm
Sıcaklık ve hız ölçülebilir olduğundan önerme test edilebilir. Ancak “her zaman” genellemesi, tek bir karşı örnekle yanlışlanabilir. Bu nedenle kanun/teori değil, test edilebilir bir iddiadır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Bir kimyager, bilinmeyen bir karışımın bileşenlerini ayırmak istiyor. Bileşenlerden biri uçucu, diğeri uçucu değil ve ikisi de aynı çözücüde çözünür. En uygun ayırma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Süzme
B
Ayrımsal damıtma
C
Basit damıtma
D
Kristallendirme
Çözüm
Uçucu olan bileşen damıtılarak buhar fazına geçer, uçucu olmayan kapta kalır. Bu durum için basit damıtma uygundur. Ayrımsal damıtma iki uçucu sıvının kaynama noktaları yakınsa tercih edilir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: D
Bir laboratuvarda yapılan ölçümlerde aynı büyüklüğün gerçek değeri 2,00 g iken üç ölçüm 1,98 g; 1,99 g; 2,50 g bulunuyor. Aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?
A
Ölçümler hem doğru hem hassastır.
B
Ölçümler doğru ama hassas değildir.
C
Ölçümler hassas ama doğru değildir.
D
Ölçümler ne doğru ne hassastır.
Çözüm
1,98 ve 1,99 gerçek değere yakınken 2,50 ciddi sapma gösterir; bu da hassasiyeti düşürür. Ortalama da gerçek değerden belirgin sapabilir, doğruluk da zayıflar. Bu nedenle ne doğru ne hassastır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Bir kimyager, ısıtıldığında bozunabilen bir bileşiğin mol kütlesini belirlemek için gaz fazında yoğunluk ölçümü yapacaktır. Aşağıdaki yöntem/koşul çiftlerinden hangisi en uygundur?
A
Dumas yöntemi; bileşik kaynamadan önce bozunuyorsa yine de güvenilirdir.
B
Gaz yoğunluğundan mol kütlesi; yalnızca ideal gaz varsayımı geçersiz olsa da sonuç değişmez.
C
Kriyoskopi/ebülyoskopi; uçucu ve ısıtılınca bozunan maddelerde çözelti yöntemi daha güvenlidir.
D
Spektrofotometri; mol kütlesi her zaman doğrudan absorbansla bulunur.
Çözüm
Isıtıldığında bozunan/uçucu maddelerde gaz fazı yöntemleri hataya açıktır. Çözelti koligatif özelliklerine dayalı yöntemler (kriyoskopi/ebülyoskopi) daha güvenli bir alternatif sunar.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Bir araştırmacı, çok düşük derişimde (10^-7–10^-8 M) bulunan bir metal iyonunu seçici biçimde tayin etmek istiyor. Yöntem seçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en uygundur?
A
Kütlece analiz (gravimetri) en uygundur; çünkü çökelek kütlesi hassas tartımla her derişimde belirlenebilir.
B
Hacimce analiz (titrasyon) en uygundur; çünkü eşdeğerlik noktası her zaman belirgin bir renk değişimiyle gözlenir.
C
Spektroskopik yöntemler (ör. AAS/ICP) en uygundur; çünkü çok düşük derişimlerde yüksek duyarlılık sağlar ve seçicilik artırılabilir.
D
Kalorimetri en uygundur; çünkü her iyon tepkimesi ölçülebilir ısı değişimi oluşturur.
Çözüm
Çok düşük derişimlerde gravimetri ve titrasyon genellikle yeterli duyarlılığı vermez. AAS/ICP gibi spektroskopik yöntemler iz düzeyde analitleri yüksek duyarlılıkla ölçebilir ve elemente özgü sinyallerle seçicilik sağlar.
